Երկար տարիներ գիտնականները կարծում էին, որ պարանտրոպը՝ հին հոմինինը, որը սերտորեն կապված է ժամանակակից մարդկանց հետ, կոշտ սնունդը ծամելու համար ապավինում էր միայն իր զանգվածային ատամներին և ծնոտներին։ Քենիայից ստացված նոր տվյալները հերքում են այս տեսակետը։
Քենիայի հարավ-արևմուտքում պեղումներ իրականացնող հնագետները հայտնաբերել են քարե գործիքներ, որոնց տարիքը գնահատվում է 3 միլիոն տարի, հաղորդում է Planet Today-ը։ Սա դրանք դարձնում է երբևէ հայտնաբերված ամենահին գործիքներից մի քանիսը։ Կարևոր է նշել, որ գործիքները հայտնաբերվել են պարանտրոպի բրածոների կողքին։ Վերջերս Science ամսագրում հրապարակված հետազոտությունը գլխավորել է Նյու Յորքի Քաղաքային համալսարանի Քուինս քոլեջի մարդաբանության պրոֆեսոր Թոմաս Պլամերը։
Ավելի վաղ պալեոանտրոպոլոգները ենթադրում էին, որ պարանտրոպները կարող էին օգտագործել աշխատանքային գործիքներ։ Սակայն այս գաղափարը մերժվեց երկու հիմնական պատճառով։ Նախ՝ հետազոտողները կարծում էին, որ Homo ցեղի ներկայացուցիչներն ունեին եզակի բանականություն, որը բավարար էր քարե գործիքներ պատրաստելու համար։ Երկրորդ՝ պարանտրոպների զանգվածային ծնոտային կառուցվածքը ցույց էր տալիս, որ նրանք սնունդը մշակելու համար գործիքների ֆիզիկական անհրաժեշտություն չունեին։
Քլիվլենդի բնական պատմության թանգարանի մարդու ծագման բաժնի օգնական կուրատոր Էմմա Ֆայնսթոունը երկար տարիներ օգնել է պեղումներին Վիկտորիա լճի ափին գտնվող Նյայանգա տեղամասում։ Նա նշում է, որ հայտնագործությունների հսկայական ծավալը ստիպել է իրեն փոխել իր տեսակետը։
Հետազոտողները տեղամասում հայտնաբերել են բնական ամֆիթատրոնի ներսում կուտակված աշխատանքային գործիքներ։ Դրանց մեծ մասը հին հոմինինները պատրաստել էին քվարցից և ռիոլիտից։
Մոտակայքում խումբը հայտնաբերել է կենդանիների բրածո ոսկորներ՝ հստակ կտրվածքների հետքերով։ Գործիքների հավաքածուն բազմազան էր և ներառում էր սուր բեկորներ՝ քերելու համար, ժայռաբեկորների նմուշներ, որոնցից կտրվել էին այդ բեկորները, և ծանր մուրճեր, որոնք օգտագործվում էին նմուշները ջարդելու համար։
Ավելի քան մեկ տասնամյակ տևած դաշտային հետազոտությունների ընթացքում Պլամերի թիմը հայտնաբերել է ավելի քան 300 այդպիսի օլդովանյան տիպի գործիք։ 2019 թվականին նրանք գտել են պարանտրոպի ատամ։ Ավելի ուշ, մասնատված գետաձիու ցրված ոսկորների մեջ, հայտնաբերվել է երկրորդ ատամը, որը պատկանում էր մեկ այլ առանձնյակի։
Թեև հետազոտողները չեն կարող միանշանակ ապացուցել, որ աշխատանքային գործիքները պատրաստել է Paranthropus-ը, քանի որ այս տարածաշրջանում բնակվում էր նաև Homo habilis-ը, բրածոների մշտական մոտիկությունը հայտնաբերման վայրին համոզիչ կերպով մատնանշում է այդ եզրակացությունը։
Շրջակա նստվածքային ապարները թույլ են տալիս գտածոն թվագրել 2,6-ից 3 միլիոն տարի առաջվա ժամանակահատվածով։ Պլամերը հենց գործիքների տարիքը գնահատում է մոտ 2,9 միլիոն տարի։ Ավելի վաղ օլդովանյան մշակույթի ամենահին հայտնի գործիքները հայտնաբերվել էին Եթովպիայում և թվագրվում էին 2,6 միլիոն տարի առաջ։
Թեև Քենիայի այլ շրջաններում գոյություն ունեն ավելի հին, նախնական քարե գործիքներ, օլդովանյան դարաշրջանի գործիքները զգալի տեխնոլոգիական թռիչք էին ներկայացնում։ Դրանց ավելի փոքր չափերը, ավելի մեծ սրությունը և արդյունավետությունը նպաստեցին ամբողջ Աֆրիկայում դրանց լայն տարածմանը։ Հոմինինները շարունակեցին օգտագործել այս տեխնոլոգիան ավելի քան մեկ միլիոն տարի։
Պլամերը կարծում է, որ այժմ հետազոտողները ստիպված կլինեն կրկին ուսումնասիրել աֆրիկյան մյուս տեղամասերը, որոնք պարունակում են Paranthropus-ի բրածոներ, որտեղ նախկինում Homo տեսակը պարզապես լռելյայն համարվում էր աշխատանքային գործիքների ստեղծողը։
Ջորջ Վաշինգտոնի համալսարանի պալեոանտրոպոլոգ Բեռնարդ Վուդը ընդգծել է մասնատված գետաձիու ոսկորների կարևորությունը։ Որոշ փորձագետներ կարծում էին, որ նման խոշոր կենդանիների մասնատումը սկսել է տեղի ունենալ շատ ավելի ուշ, այն բանից հետո, երբ հոմինինները մեծացել էին և մշակել էին որսի համակարգված մեթոդներ։
Վուդն առաջարկում է ավելի պարզ բացատրություն՝ ենթադրելով, որ հոմինինները, հավանաբար, չէին որսում գետաձիերին։ Ամենայն հավանականությամբ, նրանք սնվում էին պատահաբար գտած լեշով՝ օգտագործելով սուր քարե բեկորներ հաստ կաշին կտրելու համար։
Հարվարդի համալսարանի մարդու էվոլյուցիոն կենսաբանության մասնագետ Նիլ Ռոուչը նշում է, որ հին տեսակետը, որը գործիքների պատրաստումը սահմանափակում էր Homo ցեղով, արդեն կորցնում էր իր արդիականությունը։ Նյայանգայի գտածոները համոզիչորեն հաստատում են այս փոփոխությունը՝ ապացուցելով, որ գործիքների պատրաստման վաղ տեխնոլոգիաները հոմինինների գծում զարգացել են շատ ավելի վաղ։