Category: Ecolur

Էկոլուրն Արտադրողի ընդլայնված համակարգի (ԱԸՊ) վերաբերյալ իրազեկման հանդիպումներ է անցկացնում համայնքներում։

ԱԸՊ-ն Եվրամիությունում գործող երկարամյա համակարգ է, որը հատուկ ապրանքներ արտադրողներին կամ ներմուծողներին պատասխանատու է դարձնում այդ որոշակի ապրանքների սպառումից առաջացող հատուկ թափոնների էկոլոգիապես անվտանգ գործածության համար։ Ընկերություններն իրականացնում են հատուկ թափոնների տեսակավորված հավաքում, վերամշակում կամ վնասազերծում  Արտադրողի պատասխանատվության կազմակերպության (ԱՊԿ) միջոցով:

2025թ․ տարեվերջին Շվեդիայի կողմից ֆինանսավորվող և Հայաստանի ամերիկյան համալսարանի Յակոբեան բնապահպանական կենտրոնի կողմից իրականացվող «Հայաստանում թափոնների կառավարման քաղաքականություն» ծրագրի «Իրազեկվի՛ր և սատարի՛ր ՀՀ-ում Արտադրողի ընդլայնված պատասխանատվության համակարգի ներդրմանը՝ ի նպաստ առողջ շրջակա միջավայրի» ենթածրագրի շրջանակներում  իրազեկման հանդիպում անցկացվեց Աբովյանի համայնքապետարանում։ Հանդիպմանը մասնակցեցին Աբովյանի համայնքապետարանի, Աբովյանի բազմագործառույթային պետական քոլեջի սաներ, «Կոտայքի և Գեղարքունիքի կոշտ կենցաղային թափոնների կառավարման» ՍՊԸ-ի ներկայացուցիչներ։

Հայաստանում թափոնների ոլորտի խնդիրները, ԱԸՊ համակարգը, թափոնների կառավարման բուլղարական փորձը ներկայացրեց «Էկոլուր» տեղեկատվական ՀԿ-ի փոխնախագահ Վիկտորյա Բուռնազյանը։

Նա ասաց, որ ՀՀ բնակավայրերում, ըստ փորձագիտական գնահատականների, տարեկան առաջանում է շուրջ 700․000 տոննա կոշտ կենցաղային աղբ։ Ըստ Համաշխարհային բանկի զեկույցի՝ առաջիկա տարիներին այս թիվը կարող է հասնել 820․000 տոննայի։ Գոյացող աղբը հիմնականում տեղափոխվում է շահագործվող աղբանոցներ, իսկ վերամշակվում է ընդհանուր թափոնների ընդամենը 5%-ը։

ԱԸՊ համակարգի ներդրմամբ համայնքների համար հնարավորություն կստեղծվի ձերբազատվել փաթեթավորման թափոնների որոշակի ծավալից, որոնք կուղղվեն վերամշակման և չեն ծանրաբեռնի ո՛չ համայնքային աղբամանները, ո՛չ համայնքային աղբավայրերը։

Վիկտորյա Բուռնազյանը նշեց, որ մշակվել է ԱԸՊ մասին օրինագիծ, որը շրջանառված է www.e-draft.am կայքում։ Համապատասխան օրենսդրության ընդունման դեպքում համայնքները ևս պիտի իրենց դերակատարումն ունենան՝ տեսակավորեն թափոնները։

Վիկտորյա Բուռնազյանը հարց բարձրացրեց, թե ինչու Աբովյանում տեսակավորում չի իրականացվում։ Ի պատասխան՝ Աբովյանի համայնքապետարանի ներկայացուցիչները նշեցին տեսակավորման խնդիրները՝ բնակիչների ցածր իրազեկվածության մակարդակ, տեսակավորված թափոնների թափոնատարի բացակակայություն, վերամշակող կազմակերպությունների բացակայություն։

Արձագանքելով ասվածին՝ «Կոտայքի և Գեղարքունիքի կոշտ կենցաղային թափոնների կառավարման» ՍՊԸ-ի տնօրեն Սերգեյ Համբարձումյանը նշեց․ «Այսօր Հայաստանում թափոնների վերամշակման իմաստով, երևի բացառությամբ մարտկոցների, մնացած ամեն ինչի վերամշակողները կան։ Եվ վերամշակողներն այսօր ունեն մաքուր հումքի կարիք։ Վստահ եղեք,  իրենք էլ պատրաստ են իրենց կարողությունները մեծացնել։ Հայաստանում ստվարաթղթի վերամշակման ամենախոշոր գործարանն է կառուցվել տարածաշրջանում՝ «Գրանդ մաստեր» ընկերությունը՝ Մասիս քաղաքում, որն ունի տարեկան 35000 տոննա վերամշակելու պոտենցիալ։ Այս պահին կարողանում է հավաքել մոտավորապես 10000 տոննա տարեկան, ևս 2000-3000 տոննա Վրաստանից է ներկրում թղթի թափոն։ Ապակու հետ կապված՝ «Սարանիստ»-ը մեր ամենալավ օրինակն է․ անսահման ընդունում է ապակու թափոնները։ Մետաղի դեպքում գրեթե ինքնակարգավորվում է շուկան։ Հաստատ իմացեք, ԱԸՊ-ի մասին որ խոսում ենք,  ամենալավ խթանն է լինելու ֆինանսական առումով։  Երբ այդ ֆինանսական հոսքը լինի, երբ նաև նոր խաղացողներ ի հայտ գան, կօգնեն համայնքներին այդ խնդիրները լուծելու հարցում»։

Տեսակավորման խնդրին անդրադարձավ նաև «Հայաստանում թափոնների կառավարման քաղաքականություն» ծրագրի փորձագետ Էմիլ Մկրտչյանը։

Նա նշեց, որ աղբանոցի չառաջացման առաջին պայմանը թափոնների տեսակավորումն է․ «Եթե մենք ուզում ենք այսպիսի աղբանոց չառաջանա, մենք պետք է տեսակավորենք։ Երբ որ  թափոնները սկսում ենք տեսակավորել, գնում է վերամշակման, 2-րդ կյանք է ստանում։ ․․․Բայց մարդկանց հետ, բնակիչների հետ աշխատել է պետք։ Ես կարող եմ վերամշակման գործարանները ցույց տալ, քանի գործարան կա, ինչի խնդիր ունեն։ Մի քանիսը Աբովյանում է գտնվում՝ ապակու, թղթի, պլաստիկի»։ Նա նշեց, որ երբ ԱԸՊ համակարգը ներդրվելու դեպքում ստեղծվելիք արտադրողի պատասխանատվության կազմակերպությունը կնպաստի համայնքում թափոնների տեսակավորմանը։

Հնարավոր է, որ Վերակառուցման և զարգացման եվրոպական բանկի վարկային միջոցներով Հրազդանի սանիտարական աղբավայրի տարածքում կառուցվի թափոնների տեսակավորման գործարան։ Այս մասին  ասաց «Կոտայքի և Գեղարքունիքի կոշտ կենցաղային թափոնների կառավարման» ՍՊԸ-ի տնօրեն Սերգեյ Համբարձումյանը։ Նա նշեց, որ նախատեսվում է ունենալ երեք հոսքագիծ՝ փաթեթավորման թափոնների, կանաչ թափոնների և շինարարական թափոնների համար։ Գործարանի համար ներդրումների ծավալը գնահատվել է 10 միլիոն եվրո։

Այս նյութը ստեղծվել է Շվեդիայի կողմից ֆինանսավորվող և ՀԱՀ Յակոբեան բնապահպանական կենտրոնի կողմից իրականացվող «Հայաստանում թափոնների կառավարման քաղաքականություն» (WPA) ծրագրի շրջանակում՝ Շվեդիայի ֆինանսական և ՀԱՀ տեխնիկական աջակցությամբ:

Ներկայացված տեսակետները, եզրակացություններն ու կարծիքները պատկանում են հեղինակ(ներ)ին և պարտադիր չէ, որ արտահայտեն ծրագրի, Հայաստանի ամերիկյան համալսարանի կամ Շվեդիայի կառավարության դիրքորոշումը։

Մարտ 02, 2026 at 16:14

Էկոլուրն Արտադրողի ընդլայնված համակարգի (ԱԸՊ) վերաբերյալ իրազեկման հանդիպումներ է անցկացնում համայնքներում։

ԱԸՊ-ն Եվրամիությունում գործող երկարամյա համակարգ է, որը հատուկ ապրանքներ արտադրողներին կամ ներմուծողներին պատասխանատու է դարձնում այդ որոշակի ապրանքների սպառումից առաջացող հատուկ թափոնների էկոլոգիապես անվտանգ գործածության համար։ Ընկերություններն իրականացնում են հատուկ թափոնների տեսակավորված հավաքում, վերամշակում կամ վնասազերծում  Արտադրողի պատասխանատվության կազմակերպության (ԱՊԿ) միջոցով:

2025թ․ տարեվերջին Շվեդիայի կողմից ֆինանսավորվող և Հայաստանի ամերիկյան համալսարանի Յակոբեան բնապահպանական կենտրոնի կողմից իրականացվող «Հայաստանում թափոնների կառավարման քաղաքականություն» ծրագրի «Իրազեկվի՛ր և սատարի՛ր ՀՀ-ում Արտադրողի ընդլայնված պատասխանատվության համակարգի ներդրմանը՝ ի նպաստ առողջ շրջակա միջավայրի» ենթածրագրի շրջանակներում  իրազեկման հանդիպում անցկացվեց Աբովյանի համայնքապետարանում։ Հանդիպմանը մասնակցեցին Աբովյանի համայնքապետարանի, Աբովյանի բազմագործառույթային պետական քոլեջի սաներ, «Կոտայքի և Գեղարքունիքի կոշտ կենցաղային թափոնների կառավարման» ՍՊԸ-ի ներկայացուցիչներ։

Հայաստանում թափոնների ոլորտի խնդիրները, ԱԸՊ համակարգը, թափոնների կառավարման բուլղարական փորձը ներկայացրեց «Էկոլուր» տեղեկատվական ՀԿ-ի փոխնախագահ Վիկտորյա Բուռնազյանը։

Նա ասաց, որ ՀՀ բնակավայրերում, ըստ փորձագիտական գնահատականների, տարեկան առաջանում է շուրջ 700․000 տոննա կոշտ կենցաղային աղբ։ Ըստ Համաշխարհային բանկի զեկույցի՝ առաջիկա տարիներին այս թիվը կարող է հասնել 820․000 տոննայի։ Գոյացող աղբը հիմնականում տեղափոխվում է շահագործվող աղբանոցներ, իսկ վերամշակվում է ընդհանուր թափոնների ընդամենը 5%-ը։

ԱԸՊ համակարգի ներդրմամբ համայնքների համար հնարավորություն կստեղծվի ձերբազատվել փաթեթավորման թափոնների որոշակի ծավալից, որոնք կուղղվեն վերամշակման և չեն ծանրաբեռնի ո՛չ համայնքային աղբամանները, ո՛չ համայնքային աղբավայրերը։

Վիկտորյա Բուռնազյանը նշեց, որ մշակվել է ԱԸՊ մասին օրինագիծ, որը շրջանառված է www.e-draft.am կայքում։ Համապատասխան օրենսդրության ընդունման դեպքում համայնքները ևս պիտի իրենց դերակատարումն ունենան՝ տեսակավորեն թափոնները։

Վիկտորյա Բուռնազյանը հարց բարձրացրեց, թե ինչու Աբովյանում տեսակավորում չի իրականացվում։ Ի պատասխան՝ Աբովյանի համայնքապետարանի ներկայացուցիչները նշեցին տեսակավորման խնդիրները՝ բնակիչների ցածր իրազեկվածության մակարդակ, տեսակավորված թափոնների թափոնատարի բացակակայություն, վերամշակող կազմակերպությունների բացակայություն։

Արձագանքելով ասվածին՝ «Կոտայքի և Գեղարքունիքի կոշտ կենցաղային թափոնների կառավարման» ՍՊԸ-ի տնօրեն Սերգեյ Համբարձումյանը նշեց․ «Այսօր Հայաստանում թափոնների վերամշակման իմաստով, երևի բացառությամբ մարտկոցների, մնացած ամեն ինչի վերամշակողները կան։ Եվ վերամշակողներն այսօր ունեն մաքուր հումքի կարիք։ Վստահ եղեք,  իրենք էլ պատրաստ են իրենց կարողությունները մեծացնել։ Հայաստանում ստվարաթղթի վերամշակման ամենախոշոր գործարանն է կառուցվել տարածաշրջանում՝ «Գրանդ մաստեր» ընկերությունը՝ Մասիս քաղաքում, որն ունի տարեկան 35000 տոննա վերամշակելու պոտենցիալ։ Այս պահին կարողանում է հավաքել մոտավորապես 10000 տոննա տարեկան, ևս 2000-3000 տոննա Վրաստանից է ներկրում թղթի թափոն։ Ապակու հետ կապված՝ «Սարանիստ»-ը մեր ամենալավ օրինակն է․ անսահման ընդունում է ապակու թափոնները։ Մետաղի դեպքում գրեթե ինքնակարգավորվում է շուկան։ Հաստատ իմացեք, ԱԸՊ-ի մասին որ խոսում ենք,  ամենալավ խթանն է լինելու ֆինանսական առումով։  Երբ այդ ֆինանսական հոսքը լինի, երբ նաև նոր խաղացողներ ի հայտ գան, կօգնեն համայնքներին այդ խնդիրները լուծելու հարցում»։

Տեսակավորման խնդրին անդրադարձավ նաև «Հայաստանում թափոնների կառավարման քաղաքականություն» ծրագրի փորձագետ Էմիլ Մկրտչյանը։

Նա նշեց, որ աղբանոցի չառաջացման առաջին պայմանը թափոնների տեսակավորումն է․ «Եթե մենք ուզում ենք այսպիսի աղբանոց չառաջանա, մենք պետք է տեսակավորենք։ Երբ որ  թափոնները սկսում ենք տեսակավորել, գնում է վերամշակման, 2-րդ կյանք է ստանում։ ․․․Բայց մարդկանց հետ, բնակիչների հետ աշխատել է պետք։ Ես կարող եմ վերամշակման գործարանները ցույց տալ, քանի գործարան կա, ինչի խնդիր ունեն։ Մի քանիսը Աբովյանում է գտնվում՝ ապակու, թղթի, պլաստիկի»։ Նա նշեց, որ երբ ԱԸՊ համակարգը ներդրվելու դեպքում ստեղծվելիք արտադրողի պատասխանատվության կազմակերպությունը կնպաստի համայնքում թափոնների տեսակավորմանը։

Հնարավոր է, որ Վերակառուցման և զարգացման եվրոպական բանկի վարկային միջոցներով Հրազդանի սանիտարական աղբավայրի տարածքում կառուցվի թափոնների տեսակավորման գործարան։ Այս մասին  ասաց «Կոտայքի և Գեղարքունիքի կոշտ կենցաղային թափոնների կառավարման» ՍՊԸ-ի տնօրեն Սերգեյ Համբարձումյանը։ Նա նշեց, որ նախատեսվում է ունենալ երեք հոսքագիծ՝ փաթեթավորման թափոնների, կանաչ թափոնների և շինարարական թափոնների համար։ Գործարանի համար ներդրումների ծավալը գնահատվել է 10 միլիոն եվրո։

Այս նյութը ստեղծվել է Շվեդիայի կողմից ֆինանսավորվող և ՀԱՀ Յակոբեան բնապահպանական կենտրոնի կողմից իրականացվող «Հայաստանում թափոնների կառավարման քաղաքականություն» (WPA) ծրագրի շրջանակում՝ Շվեդիայի ֆինանսական և ՀԱՀ տեխնիկական աջակցությամբ:

Ներկայացված տեսակետները, եզրակացություններն ու կարծիքները պատկանում են հեղինակ(ներ)ին և պարտադիր չէ, որ արտահայտեն ծրագրի, Հայաստանի ամերիկյան համալսարանի կամ Շվեդիայի կառավարության դիրքորոշումը։

Մարտ 02, 2026 at 16:14

Մարտի 3-ին աշխարհը տոնում է Վայրի բնության համաշխարհային օրը։ Այս օրը նշելու որոշումն ընդունվել է 2013թ. դեկտեմբերի 20-ին` ՄԱԿ-ի Գլխավոր ասամբլեայի 68-րդ նստաշրջանում: Օրվա ընտրությունը պայմանավորված է 1973թ. մարտի 3-ին «Անհետացման եզրին գտնվող վայրի կենդանական ու բուսական աշխարհի տեսակների առք ու վաճառքը կարգավորող կոնվենցիայի» ընդունման հետ։ 

2026թ․ օրվա կարգախոսն է՝ «Դեղաբույսեր և բուրավետ բույսեր․ առողջության, ժառանգության և կենսապահովման պահպանություն»։ Այն ընդգծում է այս բույսերի նշանակությունը մարդու առողջության և մշակութային ավանդույթների համար, ինչպես նաև դրանց ներդրումը տեղական համայնքների կայուն զարգացման գործում՝ միաժամանակ շեշտելով աճող սպառնալիքները, որոնք կապված են բնակավայրերի կորստի, չափից ավելի հավաքչության և կլիմայի փոփոխության հետ։

Ըստ ՄԱԿ-ի պաշտոնական կայքի՝ 

– Ամբողջ աշխարհում բուժիչ և բուրավետ նպատակներով օգտագործվող բուսատեսակների շուրջ 9%-ը գտնվում է ոչնչացման վտանգի տակ՝ չափից ավելի հավաքման, բնակավայրերի կորստի, կլիմայի փոփոխության և անօրինական առևտրի հետևանքով։

– Ամեն հինգերորդ մարդ կախված է վայրի բույսերից, ջրիմուռներից և սնկերից՝ որպես սննդի և եկամտի աղբյուր։

– Զարգացող երկրների բնակչության 70-95%-ը ապավինում է ավանդական բժշկությանը՝ որպես առաջնային առողջապահական օգնություն։

Այս օրը հնարավորություն է տալիս ուշադրություն դարձնելու վայրի կենդանական և բուսական աշխարհի դրսևորումների բազմազանությանը և գեղեցկությանը, ինչպես նաև նպաստում է բնապահպանական գործունեությունից մարդու ստացած օգուտների վերաբերյալ իրազեկվածության բարձրացմանը։ Բացի այդ, այս օրը հիշեցնում է վայրի բնության դեմ ուղղված հանցագործությունների դեմ պայքարի ուժեղացման անհրաժեշտության մասին, որոնք ունեն հեռահար տնտեսական, բնապահպանական և սոցիալական հետևանքներ։ Կենսաբազմազանության կորստի կանխումը Կայուն զարգացման 15-րդ նպատակի առաջնահերթություններից է։

ՀՀ շրջակա միջավայրի նախարար Համբարձում Մաթևոսյանը տոնի կապակցությամբ Ֆեյսբուքի իր էջում գրել է․

«Այս օրը հիշեցում է, որ վայրի բնության պահպանության հիմքում մեր ամենօրյա ընտրություններն են՝ ռեսուրսների խնայող օգտագործումը և շրջակա միջավայրի հանդեպ հոգատար վերաբերմունքը։

Կենսաբազմազանության յուրաքանչյուր տեսակ՝ բույսից մինչև կենդանի, կարևոր դեր ունի բնության հավասարակշռության պահպանման գործում, և այդ հավասարակշռության խախտումը անդրադառնում է բոլորիս վրա։ ՄԱԿ-ի «Կենսաբանական բազմազանության մասին» կոնվենցիայի կողմերի 17-րդ համաժողովը` COP17-ը հյուրընկալելու համատեքստում մեր նպատակը հստակ է՝ ուժեղացնել կենսաբազմազանության պաշտպանությունը, պահպանել ու վերականգնել կենսամիջավայրերը, զարգացնել գիտահեն կառավարման ու մոնիթորինգի գործիքները և հետևողական պայքարել ապօրինի որսի ու վայրի բնության ապօրինի առևտրի դեմ։ Միաժամանակ կարևոր եմ համարում համայնքների ներգրավվածությունը և բնությունից օգտվելու պատասխանատու, կայուն մոտեցումների խթանումը։

Բնությունը մեր ընդհանուր պատասխանատվությունն է․ գործե´նք հանուն բնության՝ այն պահպանելու, հոգատար ու պատասխանատու վարքագիծ ձևավորելու և հաջորդ սերունդներին առողջ, անվտանգ ու կենսունակ միջավայր փոխանցելու համար»։

Հայաստանը գտնվում է երկրագնդի ամենահարուստ կենսաբազմազանություն ունեցող էկոտարածաշրջաններից մեկում։ Հայաստանի տարածքում հանդիպում են ավելի քան 3500 տեսակ բարձրակարգ անոթավոր բույսեր, 17 հազար 500 տեսակ կենդանիներ՝ ներառյալ ողնաշարավորների 536 տեսակ։  

Մարտ 03, 2026 at 18:00

2025թ․ ամռանից շահագործվում է Հրազդանի սանիտարական աղբավայրը։ Այն նախատեսված է սպասարկելու Կոտայքի և Գեղարքունիքի մարզերի 16 համայնքի։ Այն շահագործում է այդ համայնքների կողմից հիմնադրված «Կոտայքի և Գեղարքունիքի կոշտ կենցաղային թափոնների կառավարման» ՍՊԸ-ի կողմից։ Աբովյանում Էկոլուրի կազմակերպած «Իրազեկվի՛ր և սատարի՛ր ՀՀ-ում արտադրողի ընդլայնված պատասխանատվության համակարգի ներդրմանը՝ ի նպաստ առողջ շրջակա միջավայրի» թեմայով իրազեկման միջոցառման ժամանակ «Կոտայքի և Գեղարքունիքի կոշտ կենցաղային թափոնների կառավարման» ՍՊԸ-ի տնօրեն Սերգեյ Համբարձումյանը ներկայացրեց կազմակերպության գործունեությունը։

Աբովյանը համարվում է ՍՊԸ-ի հիմնադիր համայնքներից, սակայն այստեղ ընկերությունը կսկսի ծառայություններ մատուցել, ըստ Համբարձումյանի, 2026թ․ գարնանից։ 

Աբովյանի համայնքապետի մամուլի քարտուղար Ռոզա Նալթակյանը նշեց, որ գոհ են Աբովյան քաղաքում գործող աղբահանության համակարգից։ Ցանկանում են վստահ լինել, որ նոր համակարգը կապահովի լավ ծառայություն։ «Կարո՞ղ եք երաշխավորել, որ մենք խնդիր չենք ունենա, և աղբը ժամանակին կտեղափոխվի, ու բնակիչները չեն դժգոհի։ Մեր համայնքի կոմունալ տնտեսությունն իդեալական է կազմակերպում այդ աշխատանքը, նույնիսկ շաբաթ և կիրակի օրերին մենք տեսնում ենք, որ գալիս են, աղբը տեղափոխում են, բնակչության դժգոհությունը չկա», – ասաց նա։

Սերգեյ Համբարձումյանը նշեց, որ «Կոտայքի և Գեղարքունիքի կոշտ կենցաղային թափոնների կառավարման» ՍՊԸ-ն նաև Աբովյանի ընկերությունն է։ Իրավական առումով, եթե մինչև հիմա Աբովյանն իրականացնում է աղբահանությունն իր կոմունալ տնտեսության օղակի միջոցով, ինչ-որ իքս պահից իրականացնելու է մեկ այլ ընկերության՝ այսինքն  «Կոտայքի և Գեղարքունիքի կոշտ կենցաղային թափոնների կառավարման» ՍՊԸ-ի միջոցով։ «Այսինքն՝  Աբովյանն այդ ամենի տերն է, և՛ խզում չի լինելու։ Աբովյանի կոմունալը շատ լավ աշխատում  է, մենք գիտենք։ Մենք ամեն ինչ անելու ենք, որ առնվազն այդ ցուցանիշը պահենք», – ասաց նա և ներկայացրեց այլ համայնքներում աշխատանքի փորձը։

Սերգեյ Համբարձումյանը նաև նշեց, որ Հրազդանի սանիտարական աղբավայրի շահագործման շրջանակում համայնքների կոմունալ ծառայությունները 99-100 տոկոսով լուծարվում են։ «Գործառույթային առումով իրենց մոտ լիքը բան փոխվում է։ Սակայն կան գործառույթներ, որոնք համայնքապետարանն է իրականացնելու, ոչ մենք։ Մասնավորապես, շինարարական աղբը մենք չենք կարողանում տեղափոխել, որովհետև մեքենաները նախատեսված չեն դրա համար։ Համայնքին ենք խնդրում, որ շինարարական աղբը հավաքի։ Նաև խոշոր եզրաչափերի աղբը՝ սառնարաններ, բազմոցներ, դիմում ենք համայնքապետարաններին, որ իրենց հերթապահ մեքենաները հավաքեն։ Մենք դրանք ընդունում ենք աղբավայրի տարածքում։ Այսինքն՝ համայնքի կոմունալների որոշակի գործառույթներ շարունակվելու են, քանի որ կան առանձնահատկություններ, որոշ տեսակի թափոններ, որ մենք չենք տեղափոխում»,- ասաց նա։

Աբովյանի համայնքապետարանի Ֆինանսատնտեսագիտական և եկամուտների հաշվառման բաժնի պետ Աննա Չոբանյանը հարցրեց․ «Քանի որ բյուջե ենք կազմում, ե՞րբ եք գալու և այդ ներդրումն առաջին փուլով ինչքա՞ն է լինելու»։ Ի պատասխան Սերգեյ Համբարձումյանը նշեց․ «Ֆինանսական արժեքը քննարկվում է Տարածքային կառավարման և ենթակառուցվածքների նախարարությունում, քանի որ ծառայության արժեքը, բնականաբար, համայնքների ծախսածից շատ է, բայց ՏԿԵՆ-ն ինչքան մասը կվերցնի իր վրա, դեռ քննարկվում է»։

Աբովյանի համայնքապետարանի կոմունալ տնտեսության բաժնի պետի տեղակալ Արմեն Սիմոնյանն ասաց, որ Հրազդանի սանիտարական աղբավայրի շահագործման  արդյունքում Գեղարքունիքի և Կոտայքի մարզերում միասին դադարելու է գործել մոտ 25-30 աղբավայր։ Աղբավայրերի փակումն ավելի թանկ արժե, քան ստեղծումը։

Միայն Աբովյան համայնքը 2021թ․ համայնքային խոշորացման արդյունքում ժառանգություն է ստացել 4 աղբանոց։ Սակայն 2025թ․ տարեվերջի դրությամբ համայնքում գործել են 3-ը՝ Ջրաբերի, Արամուսի և Բալահովիտի աղբանոցները։  Դրանք չեն համապատասխանում սանիտարական նորմերին, ցանկապատված չեն, արգելափակոց չունեն, պարբերաբար այրվում են։

«Ձեզ վստահեցնում եմ, որ որևէ համայնք իր միջոցներով՝ թե՛ ֆինանսական, թե՛ տեխնիկական, չի կարող լուծել այդ աղբավայրերի փակման հարցը»,- ասաց Արմեն Սիմոնյանը։

Արձագանքելով՝ Սերգեյ Համբարձումյանն ասաց,  որ դեռ 2016թ․ վարկային միջոցների ձեռքբերման ժամանակ կառավարությունը նման պարտավորություն ստանձնել է, բայց ֆինանսական միջոցներ հատկացված չեն այս պահին։ «Ես այդ հարցը բարձրաձայնում եմ, բայց առաջարկում եմ նաև, որ մեր համայնքները գրություններով, տարբեր ձևերով ևս բարձրաձայնեն այդ խնդիրը», – ասաց նա։

«Հայաստանում թափոնների կառավարման քաղաքականություն» ծրագրի փորձագետ Էմիլ Մկրտչյանն ասաց, որ աղբավայրերի փակման համար Հայաստանի Ամերիկյան համալսարանի Յակոբեան բնապահպանական կենտրոնը Ստեփանավանի համայնքապետարանի հետ համագործակցությամբ արտերկրից մասնագետ է հրավիրել գնահատելու, թե աղբավայրի փակումը համայնքին որքան գումար կարժենա։ «Յակոբեան բնապահպանական կենտրոնն այս պահին նման խորհրդատվական աշխատանք տանում է, օգնելու համայնքին»,- ասաց նա։

Խնդրի մասին «Էկոլուր» տեղեկատվական ՀԿ-ի փոխնախագահ Վիկտորյա Բուռնազյանը հարց բարձրացրեց սույն թվականի փետրվարի 24-ին կայացած Տարածքային կառավարման և ենթակառուցվածքների նախարարին կից հասարակական խորհրդի անդրանիկ նիստի ժամանակ։ ՏԿԵ նախարար Դավիթ Խուդաթյանն ասաց, որ ծրագրում են հին աղբավայրերը փակել դրամաշնորհային միջոցների, պետական և համայնքային միջոցների հաշվին։

Այս նյութը ստեղծվել է Շվեդիայի կողմից ֆինանսավորվող և ՀԱՀ Յակոբեան բնապահպանական կենտրոնի կողմից իրականացվող «Հայաստանում թափոնների կառավարման քաղաքականություն» (WPA) ծրագրի շրջանակում՝ Շվեդիայի ֆինանսական և ՀԱՀ տեխնիկական աջակցությամբ:

Ներկայացված տեսակետները, եզրակացություններն ու կարծիքները պատկանում են հեղինակ(ներ)ին և պարտադիր չէ, որ արտահայտեն ծրագրի, Հայաստանի ամերիկյան համալսարանի կամ Շվեդիայի կառավարության դիրքորոշումը։

Մարտ 03, 2026 at 18:08

2025թ․ ամռանից շահագործվում է Հրազդանի սանիտարական աղբավայրը։ Այն նախատեսված է սպասարկելու Կոտայքի և Գեղարքունիքի մարզերի 16 համայնքի։ Այն շահագործում է այդ համայնքների կողմից հիմնադրված «Կոտայքի և Գեղարքունիքի կոշտ կենցաղային թափոնների կառավարման» ՍՊԸ-ի կողմից։ Աբովյանում Էկոլուրի կազմակերպած «Իրազեկվի՛ր և սատարի՛ր ՀՀ-ում արտադրողի ընդլայնված պատասխանատվության համակարգի ներդրմանը՝ ի նպաստ առողջ շրջակա միջավայրի» թեմայով իրազեկման միջոցառման ժամանակ «Կոտայքի և Գեղարքունիքի կոշտ կենցաղային թափոնների կառավարման» ՍՊԸ-ի տնօրեն Սերգեյ Համբարձումյանը ներկայացրեց կազմակերպության գործունեությունը։

Աբովյանը համարվում է ՍՊԸ-ի հիմնադիր համայնքներից, սակայն այստեղ ընկերությունը կսկսի ծառայություններ մատուցել, ըստ Համբարձումյանի, 2026թ․ գարնանից։ 

Աբովյանի համայնքապետի մամուլի քարտուղար Ռոզա Նալթակյանը նշեց, որ գոհ են Աբովյան քաղաքում գործող աղբահանության համակարգից։ Ցանկանում են վստահ լինել, որ նոր համակարգը կապահովի լավ ծառայություն։ «Կարո՞ղ եք երաշխավորել, որ մենք խնդիր չենք ունենա, և աղբը ժամանակին կտեղափոխվի, ու բնակիչները չեն դժգոհի։ Մեր համայնքի կոմունալ տնտեսությունն իդեալական է կազմակերպում այդ աշխատանքը, նույնիսկ շաբաթ և կիրակի օրերին մենք տեսնում ենք, որ գալիս են, աղբը տեղափոխում են, բնակչության դժգոհությունը չկա», – ասաց նա։

Սերգեյ Համբարձումյանը նշեց, որ «Կոտայքի և Գեղարքունիքի կոշտ կենցաղային թափոնների կառավարման» ՍՊԸ-ն նաև Աբովյանի ընկերությունն է։ Իրավական առումով, եթե մինչև հիմա Աբովյանն իրականացնում է աղբահանությունն իր կոմունալ տնտեսության օղակի միջոցով, ինչ-որ իքս պահից իրականացնելու է մեկ այլ ընկերության՝ այսինքն  «Կոտայքի և Գեղարքունիքի կոշտ կենցաղային թափոնների կառավարման» ՍՊԸ-ի միջոցով։ «Այսինքն՝  Աբովյանն այդ ամենի տերն է, և՛ խզում չի լինելու։ Աբովյանի կոմունալը շատ լավ աշխատում  է, մենք գիտենք։ Մենք ամեն ինչ անելու ենք, որ առնվազն այդ ցուցանիշը պահենք», – ասաց նա և ներկայացրեց այլ համայնքներում աշխատանքի փորձը։

Սերգեյ Համբարձումյանը նաև նշեց, որ Հրազդանի սանիտարական աղբավայրի շահագործման շրջանակում համայնքների կոմունալ ծառայությունները 99-100 տոկոսով լուծարվում են։ «Գործառույթային առումով իրենց մոտ լիքը բան փոխվում է։ Սակայն կան գործառույթներ, որոնք համայնքապետարանն է իրականացնելու, ոչ մենք։ Մասնավորապես, շինարարական աղբը մենք չենք կարողանում տեղափոխել, որովհետև մեքենաները նախատեսված չեն դրա համար։ Համայնքին ենք խնդրում, որ շինարարական աղբը հավաքի։ Նաև խոշոր եզրաչափերի աղբը՝ սառնարաններ, բազմոցներ, դիմում ենք համայնքապետարաններին, որ իրենց հերթապահ մեքենաները հավաքեն։ Մենք դրանք ընդունում ենք աղբավայրի տարածքում։ Այսինքն՝ համայնքի կոմունալների որոշակի գործառույթներ շարունակվելու են, քանի որ կան առանձնահատկություններ, որոշ տեսակի թափոններ, որ մենք չենք տեղափոխում»,- ասաց նա։

Աբովյանի համայնքապետարանի Ֆինանսատնտեսագիտական և եկամուտների հաշվառման բաժնի պետ Աննա Չոբանյանը հարցրեց․ «Քանի որ բյուջե ենք կազմում, ե՞րբ եք գալու և այդ ներդրումն առաջին փուլով ինչքա՞ն է լինելու»։ Ի պատասխան Սերգեյ Համբարձումյանը նշեց․ «Ֆինանսական արժեքը քննարկվում է Տարածքային կառավարման և ենթակառուցվածքների նախարարությունում, քանի որ ծառայության արժեքը, բնականաբար, համայնքների ծախսածից շատ է, բայց ՏԿԵՆ-ն ինչքան մասը կվերցնի իր վրա, դեռ քննարկվում է»։

Աբովյանի համայնքապետարանի կոմունալ տնտեսության բաժնի պետի տեղակալ Արմեն Սիմոնյանն ասաց, որ Հրազդանի սանիտարական աղբավայրի շահագործման  արդյունքում Գեղարքունիքի և Կոտայքի մարզերում միասին դադարելու է գործել մոտ 25-30 աղբավայր։ Աղբավայրերի փակումն ավելի թանկ արժե, քան ստեղծումը։

Միայն Աբովյան համայնքը 2021թ․ համայնքային խոշորացման արդյունքում ժառանգություն է ստացել 4 աղբանոց։ Սակայն 2025թ․ տարեվերջի դրությամբ համայնքում գործել են 3-ը՝ Ջրաբերի, Արամուսի և Բալահովիտի աղբանոցները։  Դրանք չեն համապատասխանում սանիտարական նորմերին, ցանկապատված չեն, արգելափակոց չունեն, պարբերաբար այրվում են։

«Ձեզ վստահեցնում եմ, որ որևէ համայնք իր միջոցներով՝ թե՛ ֆինանսական, թե՛ տեխնիկական, չի կարող լուծել այդ աղբավայրերի փակման հարցը»,- ասաց Արմեն Սիմոնյանը։

Արձագանքելով՝ Սերգեյ Համբարձումյանն ասաց,  որ դեռ 2016թ․ վարկային միջոցների ձեռքբերման ժամանակ կառավարությունը նման պարտավորություն ստանձնել է, բայց ֆինանսական միջոցներ հատկացված չեն այս պահին։ «Ես այդ հարցը բարձրաձայնում եմ, բայց առաջարկում եմ նաև, որ մեր համայնքները գրություններով, տարբեր ձևերով ևս բարձրաձայնեն այդ խնդիրը», – ասաց նա։

«Հայաստանում թափոնների կառավարման քաղաքականություն» ծրագրի փորձագետ Էմիլ Մկրտչյանն ասաց, որ աղբավայրերի փակման համար Հայաստանի Ամերիկյան համալսարանի Յակոբեան բնապահպանական կենտրոնը Ստեփանավանի համայնքապետարանի հետ համագործակցությամբ արտերկրից մասնագետ է հրավիրել գնահատելու, թե աղբավայրի փակումը համայնքին որքան գումար կարժենա։ «Յակոբեան բնապահպանական կենտրոնն այս պահին նման խորհրդատվական աշխատանք տանում է, օգնելու համայնքին»,- ասաց նա։

Խնդրի մասին «Էկոլուր» տեղեկատվական ՀԿ-ի փոխնախագահ Վիկտորյա Բուռնազյանը հարց բարձրացրեց սույն թվականի փետրվարի 24-ին կայացած Տարածքային կառավարման և ենթակառուցվածքների նախարարին կից հասարակական խորհրդի անդրանիկ նիստի ժամանակ։ ՏԿԵ նախարար Դավիթ Խուդաթյանն ասաց, որ ծրագրում են հին աղբավայրերը փակել դրամաշնորհային միջոցների, պետական և համայնքային միջոցների հաշվին։

Այս նյութը ստեղծվել է Շվեդիայի կողմից ֆինանսավորվող և ՀԱՀ Յակոբեան բնապահպանական կենտրոնի կողմից իրականացվող «Հայաստանում թափոնների կառավարման քաղաքականություն» (WPA) ծրագրի շրջանակում՝ Շվեդիայի ֆինանսական և ՀԱՀ տեխնիկական աջակցությամբ:

Ներկայացված տեսակետները, եզրակացություններն ու կարծիքները պատկանում են հեղինակ(ներ)ին և պարտադիր չէ, որ արտահայտեն ծրագրի, Հայաստանի ամերիկյան համալսարանի կամ Շվեդիայի կառավարության դիրքորոշումը։

Մարտ 03, 2026 at 18:08

«Ջրանջատումներ լինելու են, որովհետև ամառվա պիկ ամիսներին մենք կարիք ունենք գիշերային ջրանջատումների, որպեսզի ջրավազանները լցվեն, և ցերեկային ժամին այդ ջրավազանների ջուրն օգտագործվի։ Բայց 7 ժամի փոխարեն կունենանք 3-4 ժամ ջրանջատում»,- ասաց՝ ՏԿԵՆ Ջրային կոմիտեի նախագահ Արամազդ Ղալամքարյանը մարտի 3-ին Ազգային ժողովում։ 

Հիշեցնենք, որ «Վեոլիա ջուր» ՓԲԸ-ն օրերս հայտարարեց ջրամատակարարման 17-ժամյա ռեժիմի անցնելու մասին՝ հաշվի առնելով ջրաղբյուրների ջրատվության շուրջ 24%-ով նվազումը, կառուցապատման արդյունքում նոր ջրասպառողների թվի կտրուկ աճը, գիշերային ժամերին ջրի կորուստների կանխումը։ Այս հայտարարությունը դժգոհություն առաջացրեց հասարակության շրջանում։ Անմիջապես հետևեցին Տարածքային կառավարման և ենթակառուցվածքների նախարարի և Երևանի քաղաքապետարանի հայտարարություններն այն մասին, որ որոշվել է կասեցնել նոր ժամանակացույցի գործողությունը։

Արամազդ Ղալամքարյանը նշեց, որ երկշաբաթյա ժամկետ են խնդրել «Վեոլիա»-ի հետ աշխատելու և ժամանակացույցը վերանայելու։ «Մեր նախնական գնահատականն այն է, որ ժամանակացույցը բարելավելու պոտենցիալ ունենք, և մեր գնահատականը հիմնված է երկու հիմնական գործոնների վրա։ Առաջինը՝ պարտադիր կապիտալ աշխատանքների ծրագրերը, որոնք ընթացիկ են, իրականացնում ենք, բայց նոր թափ ենք հաղորդելու և դրանց արդյունքում ունենալու ենք բավականին մեծ ծավալների խնայված ջուր։ Խոսքը վերաբերում է թե՛ Երևանին, թե՛ մարզերին։ Երկրորդը, ունենք հայտնաբերված նոր ջրաղբյուրներ, որոնց ուղղությամբ աշխատանքներ տանում էինք նախքան այս ժամանակացույցը, խնդրում եմ չկապել մեկը մյուսի հետ։ Ուղղակի որոշում կայացվեց լրացուցիչ ռեսուրսներ ներդնել, և այդ ջրաղբյուրներից ջուրը Երևան հասցնել ավելի արագացված ռեժիմով»։ Ըստ Արամազդ Ղալամքարյանի՝ «Վեոլիա»-ն և ՀՀ կառավարությունը վերջին երկու տարում 22 միլիարդ դոլարի ներդրում են անում ենթակառուցվածքներում, ու դա կնպաստի համակարգի բարելավմանը։

Նշենք, որ 2025թ. աշնանն Էկոլուրի հարցմանն ի պատասխան «Վեոլիա ջուր»-ը հայտնել էր, որ Երևանում 2024-2031թթ․ պայմանագրով նախատեսված է ապահովել 23 ժամ ջրամատակարարում, այլ քաղաքներում և գյուղական բնակավայրերում ՝ 20 ժամ ջրամատակարարում։

Էկոլուրի հարցին, թե երբ է նախատեսվում հասնել ամբողջ Երևանի 24-ժամյա ջրամատակարարմանը, ընկերությունից հայտնել էին, որ վարձակալության պայմանագրով բաժանորդներին 24-ժամյա ջրամատակարարում ապահովելու որևէ ցուցանիշ կամ պահանջ չկա։

Ընկերությունն անդրադարձել էր նաև ջրակորուստների հարցին՝ նշելով, որ պայմանագրով նախատեսվել է ջրակորուստները մինչև պայմանագրի գործողության վերջին տարին՝ 2031թ․, հասցնել 58,9 %-ի, այնինչ ընկերությունը 2025թ․ առաջին կիսամյակի արդյունքներով նվազեցրել է մինչև 55 %:  

Ավելի վաղ Էկոլուրի հրապարակումներում անդրադառնալով Երևանում խմելու ջրի խնդրին՝ նշել էինք, որ, ըստ Երևանի հատակագծի, Երևանի խﬔլու ջրամատակարարման ջրաղբյուրներից 5-ի՝ Արզականի, Գյումուշի, Արզնիի, Ծարավ աղբյուրի, Գետաﬔջի շահագործման պաշարները հաստատված չեն։ 3 ջրաղբյուրի՝ Գառնիի, Ապարանի, Կաթնաղբյուրի դեպքում նշվել է վերանայման կամ վերագնահատման անհրաժեշտության մասին։ Միայն 2 ջրաղբյուրի՝ Ձորաղբյուրի և Երևանյան ՀԷԿ-ի աղբյուրների պաշարներն են հաստատված։

ՀՀ Շրջակա միջավայրի նախարարությունն Էկոլուրի հարցմանն ի պատասխան հայտնել էր, որ «Վեոլիա ջուր» ՓԲԸ-ին տրվել է 43 ջրօգտագործման թույլտվություն, այդ թվում՝ Երևան քաղաքի սպասարկման համար՝ 9 ջրօգտագործման թույլտվություն:

Մեր ուսումնասիրությունը ցույց է տալիս, որ «Վեոլիա ջուր» ՓԲԸ-ն ստացել է ՋԹ-ներ ինչպես չհաստատված պաշարներով, այնպես էլ վերագնահատման, կամ նպատակահարմարության գնահատման անհրաժեշտություն ունեցող ջրաղբյուրներից ջրառ իրականացնելու համար։ 

Մարտ 03, 2026 at 18:35

ՀՀ կենսաբազմազանության 7-րդ ազգային զեկույցն արդեն պատրաստ է։ Այն հասանելի է  ՄԱԿ-ի «Կենսաբանական բազմազանության մասին» կոնվենցիայի պաշտոնական կայքում։

Զեկույցի նպատակն է Կունմին-Մոնրեալի «Կենսաբազմազանության պահպանության գլոբալ շրջանակի» (ԿԳՇ) նպատակներին ու թիրախներին համահունչ ապահովել Հայաստանի հաշվետվողականությունը՝ ներկայացնելով ազգային մակարդակում իրականացված գործողությունների, գրանցված արդյունքների և առկա մարտահրավերների համապարփակ վերլուծություն։

«Զեկույցի ժամանակին կազմումն ու հրապարակումն առանձնակի կարևոր է ՄԱԿ-ի «Կենսաբանական բազմազանության մասին» կոնվենցիայի կողմերի 17-րդ համաժողովը (COP17) հյուրընկալելու ճանապարհին, քանի որ 2026 թվականի հոկտեմբերին կայանալիք COP17-ի ընթացքում նախատեսվում է Կունմին-Մոնրեալ կենսաբազմազանության գլոբալ շրջանակի (KMGBF) գլոբալ վերանայումը», – նշել է ՀՀ շրջակա միջավայրի նախարար Համբարձում Մաթևոսյանը։

COP17-ի ընթացքում Կունմին-Մոնրեալ կենսաբազմազանության գլոբալ շրջանակի (KMGBF) գլոբալ վերանայումը տեղի է ունենալու ազգային զեկույցների հիման վրա։

ՀՀ կենսաբազմազանության 7-րդ ազգային զեկույցը պատրաստվել է ՀՀ ԳԱԱ Ա. Թախտաջյանի անվան բուսաբանության ինստիտուտի կողմից՝ ՀՀ շրջակա միջավայրի նախարարության պատվերով, Գլոբալ էկոլոգիական հիմնադրամի (ԳԷՀ/GEF) դրամաշնորհային ծրագրի ֆինանսավորմամբ։

«Զեկույցը ներկայացնում է Հայաստանում վերջին հինգ տարիների ընթացքում կենսաբազմազանության և հարակից ոլորտներում սահմանված ազգային առաջնահերթությունների իրականացման առաջընթացը։ Ամբողջ ընթացքում ապահովվել է բազմաշահառու, ներառական մասնակցություն՝ գաղափարների ձևավորումից մինչև վերջնական խմբագրում և համաձայնեցում», – գրել է Համբարձում Մաթևոսյանը։

Մարտ 04, 2026 at 17:31

2026թ․ մարտի 4-ին Լոռու մարզի Փամբակ խոշորացված համայնքի Արջուտ գյուղում «Բակտեկ Էկո» ՍՊԸ-ն նախաձեռնել էր երկու հանրային լսում։ Առաջինը վերաբերում էր Արջուտի ոսկու հանքաքարի վերամշակման ֆաբրիկայի վերակառուցմանը և/կամ ընդլայնմանը, տեխնոլոգիական վերազինմանը, ինչպես նաև նոր պոչամբարի կառուցմանը և գործող պոչամբարի հնարավոր ընդլայնմանը։ Երկրորդ լսումը վերաբերում էր Արջուտի ոսկու հանքավայրի հարակից տարածքներում օգտակար հանածոյի արդյունահանման նպատակով երկրաբանական ուսումնասիրությունների իրականացմանը։

Լսումներն ընթացել են բավական լարված մթնոլորտում, ոստիկանների անմիջական մասնակցությամբ՝ հնարավոր բախումները կանխելու համար։

Հանրային լսումների ընթացքում բնակիչները բարձրաձայնել են իրենց մտահոգությունները հանքի աշխատանքների հնարավոր ընդլայնման կամ նոր ենթակառուցվածքների կառուցման դեպքում գյուղում էկոլոգիական խնդիրներով ծանրաբեռնվածության ավելացման և շրջակա միջավայրի վնասման մասին։ Նշել են, թե մինչ օրս հանքի աշխատանքից իրենց գյուղում որևէ դրական փոփոխություն չի նկատվել։ Նախագծերին կողմ բնակիչները հիմնականում նշել են նոր աշխատատեղերի ստեղծման հնարավորության և գյուղում սոցիալական վիճակի բարելավման մասին։

«․․․Եթե այսօր դուք հստակ ուղերձները հասկանաք, լսեք, վստահ կլինեք, որ այս համայնքը, ժողովուրդը դեմ է դրան, համաձայն չի այդ ձևով, այլ տարբերակներ է պետք քննարկել»։

«․․․․Գյուղում կա հանք, կա ֆաբրիկա, որևէ մեկը չի խոսում, որ հանքը չպիտի աշխատի, ֆաբրիկան չպիտի աշխատի, դրա մասին խոսք չկա։ Հիմա եկել են, ասում են, նոր տարածք ենք ուզում ուսումնասիրել։ Այստեղ ընտրությունը հաստատ գյուղացիներինն է՝ իրենք ուզում են իրենց գյուղն էլ ավելի ծանրաբեռնվի էկոլոգիական առումով, թե՞ այն ինչ կա՝ բավարար է»։

«․․․․Երկրաբանական ուսումնասիրությունը մոտեցնում է հանքերի ընդլայնման գործընթացին, և դրա համար գյուղը պետք է որոշի՝ այն հանքը, որը կա, բավարա՞ր է, թե մենք պատրաստ ենք մեր էկոլոգիական ծանրաբեռնվածությունն էլ ավելի ուժեղացնել»։

«․․․․Եթե մենք մեր համաձայնությունը տանք, ասենք, այդ հետազոտությունը գնաց, արդեն իսկ կդառնա, որ մենք մեր համաձայնությունը տալիս ենք, որ հանքը շահագործվի»։

«․․․․Նախկինում էս նույն բանն է եղել, չէ՞, այսինքն՝ համաձայնվել ենք հետազոտություն, ուսումնասիրություն ու դրանից հետո համաձայնել ենք շահագործմանը»։

«․․․Ես որպես գյուղի բնակիչ դեմ եմ, որ այդ պոչամբարը կառուցվի, ես դեմ եմ, որ այդտեղ ինչ-որ մի բան ընդլայնվի, ի՞նչ ունեք 25 տարի, թող մեր ժողովուրդը աշխատի, իսկ որպես գյուղի բնակիչ, դեմ եմ այդ ամեն ինչին, ինչ ուզում է ավելանա, յուրաքանչյուր ավելացմանը դեմ եմ»։

Փամբակ համայնքի ղեկավար Սուրեն Կոստանդյանը լսումների ժամանակ նշել է, որ որևէ որոշում այսօր չի կայացվում, և համայնքի ավագանին կկայացնի որոշում՝ հիմնվելով միայն համայնքի բնակիչների կարծիքի վրա: «Առաջին անգամ չէ, որ մենք հանրային լսումներ ենք անցկացնում, և ավագանին ամեն դեպքում լսում է համայնքի կարծիքները, բնապահպանների ու շահագրգիռ կողմերի առաջարկները։ Վերջնական որոշումը կայացնում է ավագանին՝ հաշվի առնելով հավաքագրված բոլոր կարծիքները»։

Ընկերության ներկայացուցիչներն էլ նշել են, որ ներկայիս լսումը վերաբերում է առավելապես ուսումնասիրության գործընթացին՝ պաշարների առկայությունը գնահատելու համար, ոչ թե անմիջապես հանքի ընդլայնմանը։ «Ուսումնասիրությունը նախատեսված է միայն տարածքի ռեսուրսները պարզելու համար, և դա որևէ կապ չունի հանքի շահագործման հետ։ Եթե ուսումնասիրության արդյունքում պարզվի, որ տարածքում պաշարներ կան, միայն այդ ժամանակ կներկայացվի նոր նախագիծ, որի մասին բնակչությունը կունենա լրացուցիչ տեղեկատվություն և հնարավորություն արտահայտվելու։ Հետագա նախագծերը ներկայացվելու են հանրությանը և համապատասխան պետական մարմիններին», – նշել է «Բակտեկ Էկո» ՍՊԸ-ի ներկայացուցիչը։

Ընկերությունից նաև հայտնել են, որ ուսումնասիրությունը կպարունակի նմուշառումներ, կլինի մասնագիտական հաշվետվություն, որը կհրապարակվի համապատասխան պետական մարմինների համար:

Մանրամասները՝ տեսանյութում

Սույն hոդվածը պատրաստվել է Չեխիայի Հանրապետության Արտաքին գործերի նախարարության ֆինանսական աջակցությամբ՝ Տրանսֆորմացիոն համագործակցության ծրագրի շրջանակում։

Մարտ 04, 2026 at 16:36

Փետրվարի 25-ին ՄԱԿ-ի գրասենյակում տեղի ունեցավ «BES-Net Հայաստան, Բազմամյա աշխատանքային պլանի և բյուջեի մշակում» ծրագրի շրջանակում կազմակերպված աշխատաժողովը։ Նպատակն էր քննարկել և վավերացնել ՄԱԶԾ հայաստանյան գրասենյակի կողմից մշակվող ծրագրի նպատակները և միջամտության ուղղությունները, որը հաջորդիվ ներկայացվելու է BES-Net-ի ֆինանսական աջակցությանը։

BES-Net-ը (Կենսաբազմազանության և էկոհամակարգային ծառայությունների ցանց) նպատակ ունի զարգացնել և խթանել քաղաքականություն մշակողների կարողությունները, գիտնականների և գործնական մասնագետների համակարգված համագործակցությունը կենսաբազմազանության պահպանության ուղղությամբ։ BES-Net-ը համատեղ իրականացվում է ՄԱԿ-ի զարգացման ծրագրի (UNDP), ՄԱԿ-ի շրջակա միջավայրի պաշտպանության ծրագրի (UNEP-WCMC) և ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի կողմից: Այն ֆինանսավորվում է Գերմանիայի կառավարության (Միջազգային կլիմայական նախաձեռնության միջոցով) և SwedBio-ի կողմից: BES-Net-ն աջակցում է երկրներին՝ Կենսաբազմազանության և էկոհամակարգային ծառայությունների միջկառավարական գիտաքաղաքական հարթակի (IPBES) գիտական արդյունքները վերածելու գործնական գործողությունների՝ տարածաշրջանային, ազգային և տեղական մակարդակներում՝ նպաստելով առողջ և դիմակայուն էկոհամակարգերի ձևավորմանը։

Աշխատաժողովին մասնակցում էին ՀՀ շրջակա միջավայրի նախարարության, գիտական հաստատությունների, միջազգային կազմակերպությունների և քաղաքացիական հասարակության ներկայացուցիչներ։

Բացման խոսքում ՄԱԶԾ ներկայացուցիչ Հովհաննես Ղազարյանը նշեց․ «Ծրագրի նպատակն է կենսաբազմազանության և էկոհամակարգային ծառայությունների միջկառավարական, գիտաքաղաքական հարթակի կողմից իրականացված գիտական ուսումնասիրություններն ու գնահատականները վերածել գործնական լուծումների՝ թե՛ ազգային, թե՛ տեղական մակարդակներում»։

Հովհաննես Ղազարյանի ներկայացմամբ՝ երկամյա ծրագիրը մեկնարկում է կարևոր ժամանակահատվածում՝ COP 17-ին ընդառաջ՝ ծառայելով որպես ռեսուրս ինչպես նախապատրաստական աշխատանքների, այնպես էլ գործընթացների շրջանակում աջակցության տրամադրման համար։ Նա ընդգծեց, որ ծրագիրը հնարավորություն է Հայաստանի համար ցուցադրելու իր պատրաստակամությունն ու ներդրումը կենսաբազմազանության պահպանության գլոբալ գործընթացներում։

Անդրադառնալով ծրագրի բովանդակությանը՝ Հովհաննես Ղազարյանը նշեց, որ ուղեցույցի համաձայն Ազգային խորհրդատուն անցկացրել է մի շարք խորհրդատվական հանդիպումներ շահագրգիռ կողմերի հետ, որոնց հիման վրա մշակվել է բազմամյա աշխատանքային պլանը։ Այն հստակեցնելու է ծրագրի քայլերը, գործողությունները, ակնկալվող արդյունքներն ու իրատեսական ժամանակացույցը։

Նա առանձնացրեց երեք հիմնական ուղղություն, որոնք նախանշվել և կարևորվել են Շրջակա միջավայրի նախարարության կողմից՝ Էկոհամակարգային ծառայությունների արժևորում, էկոհամակարգերի գնահատման և վճարների որոշման գիտահեն հիմքերի ու մեթոդաբանության ստեղծում, էկոհամակարգային ծառայությունների վճարների փորձարկում պիլոտային ծրագրի շրջանակում որևէ տարածքում։

«BES-Net Հայաստան, Բազմամյա աշխատանքային պլանի և բյուջեի մշակում» ծրագրի ազգային խորհրդատու Արեգ Կարապետյանի խոսքով՝ ծրագրի հիմնական շեշտադրումներն են էկոհամակարգային ծառայությունների գնահատումն ու դրանց դրամայնացման հնարավոր ուղիների մշակումը, որոնք պետք է պիլոտավորվեն և ներդրվեն տեղական մակարդակի քաղաքականությունների մեջ։ Ծրագրի համար սահմանվել է հետևյալ նպատակը՝ կատարելագործել էկոհամակարգային ծառայությունների կենսաֆիզիկական և դրամական գնահատման շրջանակները։

Սույն նպատակից բխելով՝ ձևակերպվել են ծրագրի երեք հիմնական արդյունքները։ «Առաջին արդյունքը վերաբերում է էկոհամակարգային ծառայությունների գնահատման մեթոդաբանությունների ներդաշնակեցմանը Հայաստանի տեղական առանձնահատկություններին և կարիքներին։ Երկրորդ արդյունքը նպատակաուղղված է էկոհամակարգային ծառայությունների գնահատման վերաբերյալ ինստիտուցիոնալ համակարգման և երկխոսության ձևավորմանը՝ բազմաշահառու կենսաբազմազանության և էկոհամակարգային ծառայությունների ազգային հարթակի գործարկման միջոցով։ Երրորդ արդյունքը վերաբերում է էկոհամակարգային ծառայությունների կենսաֆիզիկական գնահատման և դրամայնացման ուղիների պիլոտային փորձարկմանը»,- ասաց նա։

Արեգ Կարապետյանը նշեց, որ Հայաստանում ներկայում առկա է էկոհամակարգային ծառայությունների գնահատման սահմանափակ փորձ։ «Տարբեր նախագծերի շրջանակում իրականացվել են առանձին գնահատումներ, այդ թվում՝ պետբյուջեի և միջազգային ծրագրերի ֆինանսավորմամբ, ինչպես նաև մշակվել են որոշ մեթոդաբանություններ։ Մասնավորապես, ՄԱԶԾ-ի կողմից մշակվել է անտառների ածխածնի կուտակմանն առնչվող էկոհամակարգային ծառայությունների մեթոդաբանություն»,- նշեց նա։ Միաժամանակ, ազգային խորհրդատուն ընդգծեց, որ միջազգային փորձը վերջին տասնամյակներում զգալիորեն ընդլայնվել է, մշակվել են մոդելներ, որոնք ավտոմատ կերպով հաշվարկում և գնահատում են էկոհամակարգային ծառայությունները, և առկա է այդ մոդելների տեղայնացման անհրաժեշտություն։

Երկրորդ արդյունքը, ըստ խորհրդատուի, կարևոր քայլ է ազգային մակարդակում կենսաբազմազանության և էկոհամակարգային ծառայությունների հարթակի գործարկման ուղղությամբ։ Ծրագրի շրջանակում դիտարկվում է նման հարթակի ստեղծման կամ առկա հարթակների հիման վրա վերակազմավորման հնարավորությունը։

«Երրորդ արդյունքը վերաբերում է պիլոտային փորձարկմանը, որը հնարավորություն կտա առաջին փուլում առանձնացված մեթոդաբանությունները կիրառել կոնկրետ դաշտային պայմաններում, իսկ ստացված արդյունքները՝ ինտեգրել համապատասխան փաստաթղթերում»,- ասաց նա։

 «Էկոլուր» տեղեկատվական ՀԿ-ի փոխնախագահ Վիկտորյա Բուռնազյանը կարևորեց նախաձեռնությունը և հետաքրքրվեց, թե արդյոք էկոհամակարգային ծառայությունների վերաբերյալ Հայաստանն ունի իրավական կարգավորումներ։

Արեգ Կարապետյանը նշեց, որ ներկայում էկոհամակարգային ծառայությունների վերաբերյալ առանձին կարգավորում Հայաստանում առկա չէ։ Թեմային առնչվող դրույթներ առկա են առանձին օրենսդրական ակտերում, այդ թվում՝ «Բնության հատուկ պահպանվող տարածքների մասին» օրենքի նախագծում, սակայն միասնական և հստակ իրավական ձևակերպում դեռևս բացակայում է: Ընդգծվեց, որ ծրագիրը հնարավորություն կտա հանդես գալ համապատասխան նախաձեռնություններով, իսկ ազգային հարթակի ստեղծումը կնպաստի էկոհամակարգային ծառայությունների իրավական կարգավորման հստակեցմանը Հայաստանում:

ՀՀ շրջակա միջավայրի նախարարության բնության հատուկ պահպանվող տարածքների և կենսաբազմազանության քաղաքականության վարչության գլխավոր մասնագետ, «Եվրոպայի վայրի բնության և բնական միջավայրի պահպանության մասին» կոնվենցիայի ազգային համակարգող Հակոբ Մաթևոսյանն էլ հավելեց, որ թեպետ էկոհամակարգային ծառայությունների մատուցման վերաբերյալ առանձին կարգավորող շրջանակ՝ օրենք կամ ենթաօրենսդրական ակտ Հայաստանում առկա չէ սակայն առանձին դրույթներ և ձևակերպումներ ներառված են տարբեր ոլորտային օրենքներում, մասնավորապես` «Կենդանական աշխարհի մասին», «Բուսական աշխարհի մասին» և «Բնության հատուկ պահպանվող տարածքների մասին» օրենքներում, որոնք ամբողջական և համակարգված կարգավորում չեն ապահովում: «Ծրագրի կարևոր նպատակներից է ձևավորել այնպիսի մեթոդաբանական և գաղափարական հիմք, որի հիման վրա հնարավոր կլինի մշակել նոր, համապարփակ օրենսդրական կարգավորում, կամ համապատասխանեցումներ կատարել գործող իրավական ակտերում»,- ասաց Հակոբ Մաթևոսյանը։

Վիկտորյա Բուռնազյանն ընդգծեց օրենսդրական կարգավորման անհրաժեշտությունը՝ նշելով, որ ներկայում Տարածքային կառավարման և ենթակառուցվածքների նախարարությունը հանդես է եկել օրենսդրական նախաձեռնությամբ, որով նախատեսվում է ընդերքօգտագործման նպատակով հողօգտագործման տրամադրում պարզեցված կարգով։ Օրինագծի համաձայն՝ համայնքն առաջին լսման փուլում պետք է ոչ միայն համաձայնություն տա գործունեության իրականացմանը, այլ նաև՝ համապատասխան հողատարածքների տրամադրմանը, իսկ թույլտվությունների ամբողջական փաթեթի պատրաստ լինելուց հետո երկամսյա ժամկետում՝ փոխի՝ հողերի կատեգորիան և տրամադրի դրանք ընդերքօգտագործողին: Նա նշեց, որ նախաձեռնությամբ բացառություն է սահմանվում միայն անտառային և բնության հատուկ պահպանվող տարածքների համար, մինչդեռ առկա են կենսաբազմազանությամբ հարուստ այլ տարածքներ, որոնք կարող են ներառվել ընդերքօգտագործման գործընթացում։ Սա, ըստ մասնակցի, ռիսկեր է ստեղծում ինչպես կենսաբազմազանության պահպանության, այնպես էլ էկոհամակարգային ծառայությունների կիրառման հնարավորությունների համար և  կարող է հակասել ազգային կենսաբազմազանության ռազմավարության այն նպատակին, որով նախատեսվում է հատուկ պահպանվող տարածքներից դուրս գտնվող կենսաբազմազանությամբ հարուստ տարածքների պահպանումը:

Արեգ Կարապետյանը կարևորեց բարձրացված հարցը՝ նշելով, որ այն բխում է Կենսաբազմազանության ազգային ռազմավարության և գործողությունների ծրագրի ազգային առաջին թիրախից, ըստ որի՝ հատուկ պահպանվող տարածքներից դուրս գտնվող արժեքավոր էկոհամակարգերը պետք է պաշտպանված լինեն համապատասխան իրավական ակտերով:

Աշխատաժողովի մասնակիցները հանդես եկան ելույթներով և առաջարկներով։ Ընդգծեցին, որ խնդիրը բարդ և բազմաշերտ է, որ էկոհամակարգային ծառայությունների պրակտիկ կիրառությունն ու դրանց ինստիտուցիոնալացումը  նույնիսկ զարգացած երկրներում շարունակում են մնալ զարգացման և կատարելագործման փուլում:

Կարևորվեց կենտրոնանալ անտառային տնտեսությունների և բնության հատուկ պահպանվող տարածքների կառավարման արդյունավետության բարձրացման վրա՝ համադրելով առկա տեղեկատվությունը, կիրառելով տեղական կազմակերպությունների փորձը, ճիշտ նույնականացնելով չափելի գործնական էկոհամակարգային ծառայությունները, ինչպես նաև ներգրավելով միջազգային լավագույն փորձը։

Նշվեց, որ հարցին  հավակնոտ, բայց իրատեսական դիրքից մոտենալու դեպքում, ընտրելով կիրառելի մակարդակ ու ճիշտ միջամտության կետեր, ծրագիրը կարող է ունենալ հաջող ընթացք:

Մարտ 05, 2026 at 13:27

Հայաստանում թափոնների կառավարման համակարգի բարեփոխումները, պլաստիկի օգտագործման սահմանափակման օրենսդրական նախաձեռնությունը և արտադրողի ընդլայնված պատասխանատվության ներդրումը շարունակում են մնալ Շրջակա միջավայրի նախարարության քաղաքականության կարևոր ուղղություններից։ Այս մասին լրագրողների հետ հանդիպման ժամանակ ասել է Շրջակա միջավայրի նախարար Համբարձում Մաթևոսյանը՝ ներկայացնելով ոլորտում իրականացվող օրենսդրական փոփոխություններն ու ծրագրերը։

Թափոնների կառավարման ոլորտում նոր կարգավորումներ

Նախարարի խոսքով՝ թափոնների կառավարման ոլորտում արդեն իսկ ընդունվել են մի շարք օրենսդրական փոփոխություններ, որոնք ուղղված են աղբավայրերի վերահսկողության ուժեղացմանը և շրջակա միջավայրի պահպանության բարձրացմանը։ Համբարձում Մաթևոսյանը նշել է, որ օրենսդրական կարգավորումներով սահմանվել է աղբավայրերը տնօրինող կազմակերպությունների պարտավորությունը՝ իրականացնել թափոնների հեռացման վայրերի մոնիթորինգ։ Միաժամանակ նախատեսվել են տուգանքներ այն դեպքերի համար, երբ աղբավայրի տնօրինողները խախտում են մոնիթորինգի իրականացման կարգը։ Բացի այդ, սահմանվել են վտանգավոր թափոնների պոլիգոնների նախագծման, կառուցման, շահագործման և փակման պահանջներ։ Օրենսդրությունը նախատեսում է նաև աղբավայրի փակվելուց հետո տարածքի վերականգնման կանոններ։

Պլաստիկի օգտագործման սահմանափակում՝ 2027 թվականից

Նախարարն անդրադարձել է նաև պլաստիկի օգտագործման սահմանափակման օրինագծին։ 2027թ․ հունվարի 1-ից կսահմանափակվի պոլիէթիլենային տոպրակների և մի շարք պլաստիկ արտադրանքի օգտագործումը։ Նախագծով նախատեսվում է արգելել պոլիէթիլենային պարկերի և տոպրակների օտարումը, ինչպես նաև պլաստիկից կամ փրփրապլաստից պատրաստված մեկանգամյա օգտագործման տարաների և սպասքի վաճառքը կամ տարածումը։ Նախարարն ընդգծել է օրենքի վերաբերյալ քննարկումներում հանրային իրազեկման կարևորությունը՝ այդ հարցում դիմելով լրատվամիջոցների աջակցությանը։

Համբարձում Մաթևոսյանի խոսքով՝ պոլիէթիլենային տոպրակների և մեկանգամյա օգտագործման պլաստիկի սահմանափակման հարցը Հայաստանում քննարկվում է արդեն տարիներ շարունակ։ Նրա խոսքով՝ նախկինում ընդունվել են միջանկյալ լուծումներ, օրինակ՝ պոլիէթիլենային տոպրակների հաստության (միկրոն) սահմանափակումներ, որոնք նպատակ ունեին ժամանակ տալ տնտեսվարողներին՝ անցում կատարելու այլընտրանքային տարբերակների։ Նախարարի գնահատմամբ՝ շուկայում արդեն իսկ ձևավորվել են այլընտրանքներ։ Մասնավորապես, որոշ տնտեսվարողներ սկսել են կիրառել թղթե տոպրակներ կամ այլ նյութերից պատրաստված փաթեթավորում։ Նա նշեց, որ մի շարք հյուրանոցներ արդեն կամավոր կերպով անցում են կատարել պլաստիկի օգտագործման սահմանափակման քաղաքականությանը։ Այդ գործընթացը հատկապես կարևոր է դիտվում միջազգային միջոցառումների համատեքստում, հատկապես՝ 2026թ․ հոկտեմբերին Երևանում COP17-ի հյուրընկալման ընթացքում, երբ Հայաստանը պետք է ներկայացնի ավելի էկոլոգիական մոտեցումներ։

Արտադրողի ընդլայնված պատասխանատվության մասին օրինագիծը գրեթե պատրաստ է

Ասուլիսի ընթացքում նախարարը խոսել է նաև արտադրողի ընդլայնված պատասխանատվության համակարգի ներդրման մասին օրենքի նախագծից։ Նրա խոսքով՝ նախարարությունն արդեն մի շարք հանդիպումներ է ունեցել տնտեսվարողների և ոլորտային ասոցիացիաների հետ։ Համբարձում Մաթևոսյանի փոխանցմամբ՝ օրենքի նախագիծը գրեթե ավարտական փուլում է։ Սակայն որոշ դիտարկումների հիման վրա նախարարությունը խնդրել է վերանայել մի շարք մոտեցումներ։ Նախատեսվում է, որ աշխատանքների ավարտից հետո մինչև օրինագծի վերջնական ներկայացումը կկազմակերպվեն լրացուցիչ քննարկումներ շահագրգիռ կողմերի մասնակցությամբ։

Այս նյութը ստեղծվել է Շվեդիայի կողմից ֆինանսավորվող և ՀԱՀ Յակոբեան բնապահպանական կենտրոնի կողմից իրականացվող «Հայաստանում թափոնների կառավարման քաղաքականություն» (WPA) ծրագրի շրջանակում՝ Շվեդիայի ֆինանսական և ՀԱՀ տեխնիկական աջակցությամբ:

Ներկայացված տեսակետները, եզրակացություններն ու կարծիքները պատկանում են հեղինակ(ներ)ին և պարտադիր չէ, որ արտահայտեն ծրագրի, Հայաստանի ամերիկյան համալսարանի կամ Շվեդիայի կառավարության դիրքորոշումը։

Մարտ 05, 2026 at 16:00