ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփի՝ Իրանին ճնշման տակ կապիտուլյացիայի ենթարկելու փորձը մեծապես կախված կլինի երկրի տնտեսական աջակցության խոշորագույն աղբյուրներից մեկի՝ Դուբայի սահմանափակումից, գրում է WSJ-ը։
Միացյալ Արաբական Էմիրությունները երեքշաբթի ուշ երեկոյան հայտարարեցին Իրանի հետ ֆինանսական և տնտեսական գործառնությունների կասեցման մասին։ Սա հնարավոր է զրկի Թեհրանին ներմուծման կարևորագույն աղբյուրից և համաշխարհային շուկաներ դուրս գալու ֆինանսական «սև մուտքից»։
Որոշումը հետևել է Թրամփի վարչակազմի կողմից ԱՄԷ-ի վրա գործադրված մի քանի շաբաթվա ճնշմանը՝ պահանջելով կասեցնել երկրում գործող իրանական ֆինանսական ցանցերի գործունեությունը։ Ամերիկյան իշխանությունները էմիրաթցի պաշտոնյաներին ասել են, որ Իսլամական հեղափոխության պահապանների կորպուսի (ԻՀՊԿ) հետ կապված դրամական հոսքերի դեմ պայքարը կարող է Թեհրանի վրա ավելի մեծ ազդեցություն ունենալ, քան իրանական նավահանգիստների ռազմածովային շրջափակումը, հայտնել են իրավիճակին ծանոթ աղբյուրները։
Նրանց խոսքով՝ պատերազմի ընթացքում ԱՄՆ-ը նաև ԱՄԷ-ին կոչ է արել ավելի ակտիվ պայքարել էմիրությունների տարածքում գործող՝ պատժամիջոցների տակ գտնվող իրանական կառույցների և այլ ցանցերի դեմ, որոնք գաղտնի գործունեություն են ծավալում այնտեղ։
«Այսօր ես նաև հայտարարում եմ, որ ՑԱՆԿԱՑԱԾ երկիր, որը թույլ է տալիս իր ֆինանսական հաստատություններին, ընկերություններին, օդանավակայաններին կամ պետական կառույցներին որևէ աջակցություն ցուցաբերել Իրանին՝ նրան գոյատևելու հնարավորություն տալով, ինքն էլ կբախվի ՀՍԿԱՅԱԿԱՆ տնտեսական հետևանքների», — գրել է Թրամփը չորեքշաբթի ուշ երեկոյան սոցիալական ցանցերում։
«Նավթի մաքսանենգություն, սվոպ-գծեր, կանխիկ գումարի փոխանցումներ, փոխանակման կետեր, նավերի գրանցամատյաններ, քողարկող ընկերություններ՝ այս ամենը պետք է ԴԱԴԱՐԻ ԱՆՄԻՋԱՊԵՍ։ Դուք գիտեք, թե ում նկատի ունեմ», — հավելել է նախագահը։
Թրամփը չի հստակեցրել, թե կոնկրետ որ երկրներին նկատի ունի, սակայն հայտարարել է, որ ցանկանում է, որպեսզի ԱՄՆ-ի բոլոր դաշնակիցները աջակցեն իրեն։
Եթե ԱՄԷ-ի միջոցառումները լայնածավալ կերպով իրականացվեն, դրանք կարող են էապես սահմանափակել Թեհրանի հասանելիությունը օտարերկրյա արժույթին և գլոբալ առևտրային ցանցերին այն պահին, երբ Իրանի տնտեսությունը գնալով ավելի մեծ ճնշում է կրում բարձր գնաճի, պատժամիջոցների և պատերազմի հետևանքների պատճառով։ Թրամփի վարչակազմը հույս ունի, որ դա կուժեղացնի ճնշումը Իրանի վրա և կստիպի նրան գնալ համաձայնության։
Սակայն այս կապերն ամբողջությամբ խզելը չափազանց դժվար կլինի։ Համապատասխան գործունեության զգալի մասը դիտավորյալ թաքցվում է։
Վերջին տարիների ամերիկյան պատժամիջոցային փաստաթղթերը ցույց են տալիս, որ նավթի վաճառքից ստացվող եկամուտները, արտարժութային գործառնությունները և իրանական կազմակերպությունների օգտին վճարումները վաղուց իրականացվում են Դուբայում գործող կեղծ ընկերությունների և փոխանակման կետերի միջոցով։ Ընդ որում՝ փաստաթղթերում և գործարքներում հաճախ ընդհանրապես չի նշվում իրանական անվանումը։
Իրանի մուտքն այս ալիքներով ամբողջությամբ փակելու համար ԱՄԷ-ի իշխանություններին հարկ կլինի շատ ավելի խիստ վերահսկել ոչ թափանցիկ ֆինանսական և առևտրային գործունեությունը։ Սա, իր հերթին, կարող է վնաս հասցնել Դուբայի՝ որպես առևտրի, կապիտալի և վերաարտահանման ազատ համաշխարհային կենտրոնի դերին։
«Երբ դիտում եք, թե ինչպես է Իրանը շրջանցում պատժամիջոցները և ինչպես է կարողանում եկամուտ ստանալ նավթի անօրինական վաճառքից, Դուբայը հայտնվում է որպես անօրինական ֆինանսական հոսքերի խոշոր կենտրոն», — հայտարարել է ամերիկյան պատժամիջոցային մարմինների նախկին աշխատակից Մաքս Մեյզլիշը, որն այժմ Ժողովրդավարությունների պաշտպանության հիմնադրամի գիտաշխատող է։
Նրա խոսքով՝ ԱՄԷ-ի գործողությունները ուղիղ առևտրի և ֆինանսական ակտիվության դեմ մեծ նշանակություն ունեն, սակայն «իրականությունն այն է, որ անուղղակի գործունեության զգալի մասը անցնում է Դուբայի բանկերով՝ աջակցելով Իրանի ստվերային բանկային համակարգին և ապօրինի ֆինանսավորման գործառնություններին»։
ԱՄԷ-ի որոշումն ընդունվել է աճող լարվածության մի քանի շաբաթներից հետո, ներառյալ՝ այս ամսվա ընթացքում միայն Իրանի կողմից յոթ նավերի վրա հարձակումները, ինչպես պնդում են էմիրաթցի պաշտոնյաները։
Երեքշաբթի Իրանը երկու բալիստիկ հրթիռ արձակեց ԱՄԷ-ի ուղղությամբ, ինչի հետևանքով գործարկվեցին երկրի հակաօդային պաշտպանության համակարգերը։ ԱՄԷ-ի պաշտպանության նախարարությունը հայտարարել է, որ հրթիռները թիրախավորել էին ծովային նավարկությունը և ընկել ծովը։
Աղբյուրների խոսքով՝ Իրանի հետ փոխգործակցությունը սահմանափակելու ԱՄԷ-ի միջոցները ծրագրվել էին որպես էմիրաթների նավերի վրա ԻՀՊԿ-ի հարձակումները զսպելու ջանքերի մաս։
Սակայն ԱՄԷ-ի ներկայացուցիչները վերջին քայլերը դիտարկում են ավելի շուտ որպես ճնշման աստիճանական ուժեղացում, այլ ոչ թե Թեհրանի հետ հարաբերությունների լիակատար խզում։
Իրավիճակին ծանոթ աղբյուրները հայտնել են, որ ԱՄԷ-ն մտադիր է գործել փուլ առ փուլ՝ սկզբում նոր սահմանափակումներ մտցնելով բեռնափոխադրումների վրա, իսկ այնուհետև, եթե ԻՀՊԿ-ի կողմից հարձակումները շարունակվեն, հնարավոր է տարածել միջոցառումները Իրանի հետ կապված ավելի լայն շրջանակի կառույցների վրա։
Այս մոտեցումն արտացոլում է ԱՄԷ-ի իշխանությունների ձգտումը ստուգել ձեռնարկվող միջոցների արդյունավետությունը՝ պահպանելով անհրաժեշտության դեպքում դրանք ճշգրտելու հնարավորությունը։
Էմիրաթցի քաղաքական գործիչները մտավախություն ունեն, որ Վաշինգտոնի՝ Իրանի նկատմամբ տնտեսական ճնշումն ուժեղացնելու ռազմավարությունը կարող է հարվածել Պարսից ծոցի երկրների տնտեսությունների այն հատվածներին, որոնք կախված են զբոսաշրջությունից և առևտրից, ոչ թե նավթից։
Բացի այդ, աղբյուրների խոսքով, նրանք մտավախություն ունեն, որ հետագա ճնշումը կարող է հրահրել Իրանի կողմից նոր ռազմական գործողություններ։
Էմիրաթների իշխանությունները նաև ցանկանում են պահպանել Թեհրանի հետ կապի որոշ ուղիներ, որպեսզի ունենան դիվանագիտական գործողության տարբերակ, եթե Թրամփի վարչակազմի՝ ճնշումն ուժեղացնելու արշավը ձախողվի։
Ամերիկյան վարչակազմի ներկայացուցիչը հայտարարել է, որ ԱՄՆ-ի պատժամիջոցներն ու շրջափակումը արդեն լուրջ վնաս են հասցրել Իրանի տնտեսությանը, իսկ Թրամփի տրամադրության տակ մնում են «ճնշման նույնիսկ ավելի շատ լծակներ»։
Նույնիսկ ԱՄԷ-ի կողմից վերջերս հայտարարված միջոցներից հետո այս զուգահեռ ֆինանսական ցանցի վերացումը կմնա բարդ խնդիր, կարծում են վերլուծաբանները։
«Դա հնարավոր է, բայց հնարավորությունները սահմանափակ կլինեն», — հայտարարել է Աբու Դաբիի Անվար Գարգաշի դիվանագիտական ակադեմիայի դեկան Էրիկ Ալթերը։
Նրա խոսքով՝ կառավարությունը կարող է փակել պաշտոնական բանկային ալիքները և սահմանափակել խոշոր նավահանգստային գործառնությունները, սակայն այն «չի կարող վերահսկել յուրաքանչյուր տեղական գործընկերոջ, յուրաքանչյուր ազատ տնտեսական գոտու կամ յոթ էմիրություններից յուրաքանչյուրի միջև փոքր նավերի յուրաքանչյուր տեղաշարժ, որոնցից յուրաքանչյուրն ունի իր սեփական առևտրային մշակույթը»։