2008 թվականի սեպտեմբերին Ուոլ Սթրիթի ամենահայտնի անուններից մեկը՝ Lehman Brothers-ը, հայտնվեց գոյության վերջին օրերի առաջ։ Տարիներով կուտակված ռիսկերը, անշարժ գույքի շուկայի խնդիրներն ու ղեկավարության որոշումները բանկին հասցրել էին մի կետի, որտեղ փրկության հիմնական տարբերակն ամբողջ ընկերության վաճառքն էր։
Սակայն գործարքը, որը կարող էր փոխել պատմության ընթացքը, այդպես էլ չկայացավ։
$4.4 մլրդ, որից Lehman-ը հրաժարվեց
Հարավկորեական Korea Development Bank-ը երեք անգամ հետաքրքրվել էր Lehman Brothers-ը գնելու հնարավորությամբ։ Վերջին առաջարկը նախատեսում էր վճարել $6.4 մեկ բաժնետոմսի դիմաց, այսինքն՝ ամբողջ բանկը գնահատվում էր մոտ $4.4 մլրդ։
Lehman-ի ղեկավար Ռիչարդ «Դիկ» Ֆուլդը մերժեց առաջարկը։ Նա պատրաստ էր վաճառքի միայն $17.4 մեկ բաժնետոմսի դիմաց։ Բանակցությունները տապալվեցին, իսկ կորեական գնորդի հեռանալուց հետո Lehman-ի բաժնետոմսերի գինը իջավ $10-ից ցածր։
Հետագայում այդ որոշումը շատ ավելի թանկ արժեցավ:
Բանկի հազարավոր աշխատակիցներ Lehman-ի բաժնետոմսեր ունեին նաև որպես պարգևավճար և սեփական աչքերով հետևում էին, թե ինչպես են դրանց արժեքի հետ միասին անհետանում իրենց խնայողությունները։
$660 մլրդ պարտք և $3.9 մլրդ եռամսյակային վնաս
Խնդիրն արդեն միայն բաժնետոմսերի անկումը չէր։
Lehman-ը երրորդ եռամսյակում արձանագրել էր $3.9 մլրդ վնաս, իսկ պարտավորությունների ծավալը հասնում էր մոտ $660 մլրդ-ի։ Այդուհանդերձ, ղեկավարությունը շարունակում էր ներկայացնել անշարժ գույքի հսկայական պորտֆելի վիճակը որպես կառավարելի և խոսել ռիսկերի նվազեցման ու շահութաբերության վերականգնման մասին։
Իսկ շուկայում վստահությունն արդեն արագորեն անհետանում էր։
| Lehman-ի վերջին օրերը | Գումար |
|---|---|
| Korea Development Bank-ի առաջարկը | $4.4 մլրդ |
| Lehman-ի եռամսյակային վնասը | $3.9 մլրդ |
| Բանկի պարտավորությունները | մոտ $660 մլրդ |
| JPMorgan-ի պահանջած լրացուցիչ ապահովումը | $5 մլրդ |
| Հետագայում անհրաժեշտ գումարը | $8 մլրդ |
| Barclays-ի համար խնդրահարույց ակտիվները | $50 մլրդ |
JPMorgan-ը պահանջում է $5 մլրդ
Վճռորոշ դերերից մեկը խաղաց նաև JPMorgan Chase-ը։
Բանկը Lehman-ից լրացուցիչ ապահովում էր պահանջում։ Սեպտեմբերի սկզբին պահանջը հասավ $5 մլրդ կանխիկի։ Lehman-ը չկարողացավ ժամանակին տրամադրել անհրաժեշտ գումարը, և իրավիճակը հասավ նրան, որ JPMorgan-ը պատրաստ էր փակել վարկային գծերը։
Սեպտեմբերի 11-ին պարզվեց, որ պահանջված $5 մլրդ ապահովումը դեռ չկար։ JPMorgan-ի ղեկավար Ջեյմի Դայմոնը հրահանգեց սահմանափակել Lehman-ի վարկային գծերը։ Ֆուլդին ի վերջո հաջողվեց գումար հավաքել, սակայն արդեն պահանջվում էր $8 մլրդ։
Սա արդեն սովորական իրացվելիության խնդիր չէր. Lehman-ը պայքարում էր հաջորդ աշխատանքային օրը դիմավորելու համար։
Bank of America-ն ընտրեց ուրիշին
Փրկության հաջորդ տարբերակը Bank of America-ն էր։
Lehman-ի ղեկավարները փորձում էին հասնել միավորման, սակայն գործարքը չկայացավ։ Bank of America-ն ավելի գրավիչ համարեց Merrill Lynch-ը, որն ուներ 16,000 մանրածախ բրոքեր և 3 մլն մասնավոր հաճախորդների բրոքերային հաշիվներ։
Lehman-ի ներսում իրավիճակը պայթյունավտանգ դարձավ։ Երբ հայտնի դարձավ, որ Bank of America-ի հետ գործարքը տապալվել է, հարյուրավոր աշխատակիցներ արդեն պահանջում էին Ֆուլդի հրաժարականը։
Վերջին հույսը՝ Barclays
Մնացել էր մեկ խոշոր գնորդ՝ բրիտանական Barclays-ը։
Սակայն այստեղ ևս կար հսկայական խնդիր։ Barclays-ը ցանկանում էր ստանալ Lehman-ի առողջ ակտիվները, բայց չէր ցանկանում իր վրա վերցնել մոտ $50 մլրդ խնդրահարույց ակտիվների ռիսկը։
Բացի այդ, բրիտանական կարգավորող մարմինը չէր ցանկանում, որ Միացյալ Թագավորության ֆինանսական համակարգը կրի ամերիկյան բանկի խնդիրների ռիսկը։ ԱՄՆ ֆինանսների նախարարությունը նույնպես պատրաստ չէր անհրաժեշտ երաշխիքները տրամադրել։
Barclays-ի տարբերակը նույնպես փակվեց։
Lehman-ն այլևս բավարար ֆինանսավորում չուներ երկուշաբթի աշխատանքը շարունակելու համար։
Մեկ բանկի խնդիրը դարձավ ամբողջ աշխարհի խնդիրը
Lehman-ի հնարավոր փլուզման ամենամեծ վտանգը հենց նրա չափը չէր, այլ այն, թե որքան խորն էր բանկը կապված ֆինանսական համակարգի մյուս մասնակիցների հետ։
Նյութում ներկայացված այն ժամանակվա գնահատականներից մեկով՝ միայն Lehman-ի հետ կապված վարկային դեֆոլտի սվոփերի անվանական ծավալը հասնում էր $7 տրլն-ի։ Միաժամանակ մտավախություն կար, որ բանկում հաշիվներ ունեցող հեջ-ֆոնդերի հարկադիր վաճառքները լծակավորման պատճառով կարող էին վերածվել հարյուրավոր միլիարդավոր դոլարների ակտիվների վաճառքի։
Ուոլ Սթրիթում շատերը համոզված էին, որ կառավարությունն ի վերջո ստիպված կլինի փրկել Lehman-ին։
Այդ հաշվարկը սխալ դուրս եկավ։
2008 թվականի սեպտեմբերին Lehman Brothers-ի սնանկացումը դարձավ համաշխարհային ֆինանսական ճգնաժամի ամենասուր փուլի մեկնարկային իրադարձություններից մեկը։
Պատմության ամենահետաքրքիր հակադրություններից մեկն էլ մնաց հենց սկզբում. երբ դեռ հնարավոր էր ամբողջ Lehman Brothers-ը վաճառել մոտ $4.4 մլրդ-ով, ղեկավարությունը այդ գինը չափազանց ցածր էր համարում։ Մի քանի օր անց արդեն պայքար էր գնում ոչ թե ավելի բարձր գնի, այլ ընդհանրապես գնորդ գտնելու համար։
Lehman-ի պատմությունը դարձավ ֆինանսական աշխարհի ամենահայտնի օրինակներից մեկը, թե ինչպես կարող են չափազանց մեծ ռիսկը, իրացվելիության կորուստը և ժամանակին չընդունված որոշումները մեկ ընկերության խնդիրը վերածել ամբողջ ֆինանսական համակարգի ճգնաժամի։