ԱԺ «Ուժեղ Հայաստան» խմբակցության պատգամավոր Էդգար Ղազարյանի խոսքով՝ Արցախահայության վերադարձի իրավունքի իրացման ուղղությամբ հնարավոր կլինի լուրջ ջանքեր գործադրել իշխանության փոփոխությունից հետո։
Նրա գնահատմամբ՝ գործող իշխանություններից նման քայլ ակնկալելն անիմաստ է, քանի որ, ինչպես ինքն է պնդում, դրանք չեն պատրաստվում զբաղվել Արցախահայության վերադարձի իրավունքի իրացմամբ։
«Պետք է ակնկալել հաջորդ իշխանությունից։ Երբ Հայաստանում իշխանության փոփոխություն լինի, հնարավոր կլինի ունենալ իշխանություն, որը մտահոգված կլինի նաև հայ ժողովրդի, այդ թվում՝ Արցախահայության շահերով»,- ասել է Ղազարյանը։
Նա նշել է, որ Արցախահայության հետ տեղի ունեցածը, իր գնահատմամբ, մարդու իրավունքների և միջազգային իրավունքի կոպիտ խախտումների հետևանք է։
«Մարդիկ հազարամյակներով ապրել են իրենց հայրենիքում։ Եվրոպայի խորհրդի անդամ երկու երկրների՝ Հայաստանի և Ադրբեջանի պատասխանատվության տարածքում այդ մարդիկ մոտ մեկ տարի գտնվել են շրջափակման մեջ՝ զրկված լինելով բնականոն կյանքի համար անհրաժեշտ պայմաններից և հնարավորություններից։ Դրանից հետո տեղի է ունեցել ռազմական հարձակում, որը հանգեցրել է նրանց բռնի տեղահանությանը»,- ասել է նա։
Ղազարյանը պնդել է, որ Արցախահայությունը տեղահանվել է ազգային պատկանելության պատճառով՝ դա բնութագրելով որպես ցեղասպանության հատկանիշ։
Նա նաև հարց է բարձրացրել միջազգային հանրության և մարդու իրավունքների պաշտպանության կառույցների արձագանքի վերաբերյալ՝ հիշատակելով այդ ժամանակաշրջանում ԱՄՆ և եվրոպական պաշտոնյաների հայտարարությունները։
Մասնավորապես, Ղազարյանը հիշեցրել է ԱՄՆ պետքարտուղար Էնթոնի Բլինքենի՝ 2022 թվականի դեկտեմբերի 14-ի հայտարարությունը, ըստ որի՝ նա Իլհամ Ալիևի հետ զրույցում պահանջել էր վերականգնել Լաչինի միջանցքով ազատ տեղաշարժը և կանխել հումանիտար իրավիճակի վատթարացումը։
Ըստ Ղազարյանի՝ այդ հայտարարություններից հետո իրավիճակը չի կարգավորվել, իսկ 2023 թվականի ապրիլի 23-ին Ադրբեջանի կողմից Լաչինի միջանցքում անցակետի տեղադրումը, նրա գնահատմամբ, ավելի է խորացրել շրջափակումը։
Անդրադառնալով 2023 թվականի սեպտեմբերյան ռազմական գործողություններին և դրանց հետևանքներին՝ Ղազարյանը նշել է, որ Արցախում ստեղծված իրավիճակը «դժոխքի» է վերածվել։
Նա առանձնացրել է նաև բենզինի պահեստում տեղի ունեցած պայթյունը, որի հետևանքով բազմաթիվ մարդիկ զոհվեցին կամ անհետ կորան։ Ղազարյանը նշել է, որ այդ օրերին ամբողջական տեղեկատվություն ստանալը դժվար էր, այդ թվում՝ կապի խափանումների պատճառով։
Նրա խոսքով՝ հարցեր են առաջանում նաև ռազմական գործողությունների և զոհերի հիշատակման պետական քաղաքականության վերաբերյալ։
«2023 թվականի սեպտեմբերին, երբ հարյուրավոր մարդիկ էին զոհվել՝ թե՛ զինվորականներ, թե՛ խաղաղ բնակիչներ, Հայաստանում նույնիսկ սգո օր չհայտարարվեց»,- ասել է Ղազարյանը։
Նա անդրադարձել է նաև Արցախից Հայաստան տեղափոխվելու ճանապարհին արձանագրված մահերին՝ նշելով, որ, ըստ Հայաստանի քննչական մարմինների տվյալների, այդ ճանապարհին ավելի քան 60 մարդ է մահացել։
Ղազարյանը քննադատել է նաև Նիկոլ Փաշինյանի հրապարակային վարքագիծը՝ այն հակադրելով Արցախում տեղի ունեցած ողբերգական իրադարձություններին։ Նա, մասնավորապես, անդրադարձել է Փաշինյանի հրապարակած հեծանվային տեսանյութերին՝ դրանք գնահատելով որպես հասարակության և Արցախահայության ցավի նկատմամբ անտարբերության դրսևորում։
Խոսելով Հայաստանի իշխանությունների և Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևի հարաբերությունների մասին՝ Ղազարյանը հիշատակել է նաև այն դեպքը, երբ Փաշինյանը Ալիևին ասել էր, որ նա ևս արժանի է նույն մրցանակին։ Ղազարյանը դա գնահատել է որպես «ցինիզմ»։
Նա քննադատել է նաև իշխանությունների մոտեցումը Արցախի պետական կառույցների գործունեության հարցում՝ օրինակ բերելով Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին Լեհաստանի կառավարության գործունեությունը Մեծ Բրիտանիայում։
«Ինչո՞ւ չպետք է գործեն Արցախի պետական իշխանության մարմինները։ Դա հենց խաղաղության հաստատման համար է անհրաժեշտ։ Այն, ինչ տեղի է ունեցել, խաղաղություն չէ, այլ վերջնական կապիտուլյացիա, որը, իմ գնահատմամբ, իշխանությունները հաստատել են Արցախում և այժմ փորձում են բերել Հայաստան»,- ասել է նա։
Ղազարյանը նաև անդրադարձել է Նիկոլ Փաշինյանի այն հայտարարությանը, թե «երկու պետություն չի կարող լինել մեկ պետությունում»՝ պնդելով, որ Արցախի ինստիտուտների գործունեությունը կարող է պահպանվել՝ մինչև խաղաղության և արցախահայության իրավունքների հարցի կարգավորումը։
Վերջում նա անդրադարձել է նաև Իլհամ Ալիևի ստացած միջազգային մրցանակներին՝ նշելով, որ Ադրբեջանի նախագահը տարբեր երկրներում արժանացել է բարձր պարգևների, և քննադատել է այդ հանգամանքին Հայաստանի իշխանությունների վերաբերմունքը։