Հայոց ցեղասպանությունը՝ 20-րդ դարի առաջին զանգվածային ոճրագործություններից մեկը, լայնորեն անդրադարձել է համաշխարհային կինոարվեստում։ Տարբեր երկրներում և տարբեր ժամանակահատվածներում նկարահանված ֆիլմերը փորձել են ներկայացնել ինչպես պատմական իրադարձությունները, այնպես էլ մարդկային ողբերգությունները։
Ստորև ներկայացնում ենք թեմային նվիրված առավել հայտնի ֆիլմերից մի քանիսը՝ դրանց ստեղծման ժամանակագրությամբ, նկարահանման վայրերով և բյուջետային տվյալներով։
«Ravished Armenia» (1919)
Հայոց ցեղասպանության մասին առաջին հայտնի ֆիլմերից մեկը՝ նկարահանված դեռևս համր կինոյի շրջանում։
- Տարեթիվ՝ 1919
- Նկարահանման վայր՝ ԱՄՆ
- Բյուջե՝ տվյալները սահմանափակ են
Ֆիլմը հիմնված է վերապրած Ավրորա Մարդիգանյանի հիշողությունների վրա և համարվում է պատմական կարևոր վավերագրական աղբյուրներից մեկը։
«Նահապետ» (1977)
Խորհրդային հայկական կինոյի կարևոր գործերից։
- Տարեթիվ՝ 1977
- Ռեժիսոր՝ Հենրիկ Մալյան
- Նկարահանման վայր՝ Հայաստան (ԽՍՀՄ)
- Բյուջե՝ հրապարակային տվյալներ չկան
Ֆիլմը ներկայացնում է ցեղասպանությունից փրկված մարդու վերածնունդը և կյանքի շարունակման պայքարը։
«Մայրիկ» (1991)
Ֆրանսահայ ռեժիսոր Անրի Վեռնոյի ինքնակենսագրական ֆիլմը։
- Տարեթիվ՝ 1991
- Նկարահանման վայր՝ Ֆրանսիա
- Բյուջե՝ պաշտոնական տվյալներ սահմանափակ են
Ֆիլմը պատմում է ցեղասպանությունից փրկված ընտանիքի գաղթի և նոր կյանքի մասին Ֆրանսիայում։
«Արարատ» (2002)
Ժամանակակից կինոյի ամենահայտնի անդրադարձներից մեկը։
- Տարեթիվ՝ 2002
- Ռեժիսոր՝ Ատոմ Էգոյան
- Նկարահանման վայրեր՝ Կանադա, Ֆրանսիա
- Բյուջե՝ մոտ 15 մլն դոլար (միջազգային գնահատականներով)
Ֆիլմը միավորում է պատմական և ժամանակակից պատմություններ՝ անդրադառնալով նաև հիշողության և ժխտման թեմաներին։
«Արտույտների ագարակը» (2007)
Իտալական արտադրության պատմական դրամա։
- Տարեթիվ՝ 2007
- Նկարահանման վայրեր՝ Իտալիա, Բուլղարիա
- Բյուջե՝ հրապարակային հստակ տվյալներ չկան
Ֆիլմը պատմում է Օսմանյան կայսրությունում ապրող հայկական ընտանիքի ողբերգական ճակատագրի մասին։
«Aghet: Ein Völkermord» (2010)
Վավերագրական ֆիլմ՝ հիմնված ականատեսների վկայությունների վրա։
- Տարեթիվ՝ 2010
- Նկարահանման վայրեր՝ Գերմանիա և այլ երկրներ
- Բյուջե՝ անհայտ
Ֆիլմում ներկայացվում են եվրոպացի դիվանագետների և միսիոներների վկայությունները ցեղասպանության մասին։
«The Cut» (2014)
Գերմանա-թուրք ռեժիսոր Ֆաթիհ Աքինի ֆիլմը։
- Տարեթիվ՝ 2014
- Նկարահանման վայրեր՝ Թուրքիա, Հորդանան, Կուբա, ԱՄՆ
- Բյուջե՝ մոտ 15–20 մլն դոլար (միջազգային տվյալներ)
Ֆիլմը պատմում է ցեղասպանությունից փրկված տղամարդու երկար ճանապարհորդության մասին՝ ընտանիքը գտնելու նպատակով։
«1915» (2015)
Ժամանակակից հոգեբանական դրամա։
- Տարեթիվ՝ 2015
- Նկարահանման վայր՝ ԱՄՆ
- Բյուջե՝ սահմանափակ (անկախ արտադրություն)
Ֆիլմը ներկայացնում է ցեղասպանության 100-ամյակին նվիրված թատերական ներկայացման շուրջ զարգացող խորհրդավոր իրադարձություններ։
«Փրկության քարտեզ» (2015)
Վավերագրական-գեղարվեստական ֆիլմ։
- Տարեթիվ՝ 2015
- Ռեժիսոր՝ Արամ Շահբազյան
- Նկարահանման վայրեր՝ 29 քաղաք, 9 երկիր
- Բյուջե՝ մոտ 380,000 դոլար
Ֆիլմը պատմում է եվրոպացի մարդասիրական գործիչների մասին, ովքեր փրկել են հազարավոր հայ որբերի։
«The Promise» (2016)
Ամենախոշոր բյուջե ունեցող ֆիլմերից մեկը թեմայով։
- Տարեթիվ՝ 2016
- Նկարահանման վայրեր՝ Իսպանիա, Մալթա, Պորտուգալիա
- Բյուջե՝ մոտ 90 մլն դոլար
Ֆիլմը սիրային պատմության միջոցով ներկայացնում է ցեղասպանության ողբերգությունը միջազգային լայն լսարանի համար։
***
Հայոց ցեղասպանության թեմայով ֆիլմերը ստեղծվել են տարբեր ժամանակաշրջաններում՝ սկսած 1919 թվականից մինչև մեր օրերը։ Դրանք նկարահանվել են աշխարհի տարբեր երկրներում՝ ԱՄՆ-ից և Ֆրանսիայից մինչև Հայաստան և Մերձավոր Արևելք։
Չնայած ոչ բոլոր ֆիլմերի բյուջետային տվյալներն են հրապարակված, ակնհայտ է, որ թեման հետաքրքրել է թե՛ անկախ կինոգործիչներին, թե՛ մեծ բյուջե ունեցող միջազգային ստուդիաներին։ Այս ֆիլմերը ոչ միայն արվեստի գործեր են, այլև կարևոր պատմական վկայություններ, որոնք նպաստում են Հայոց ցեղասպանության ճանաչմանն ու հիշողության պահպանմանը։