Հայ ազգային կոնգրեսի փոխնախագահ Արամ Մանուկյանը ներկայացրել է ՀԱԿ–ի ծրագրի հիմնական դրույթները՝ ընդգծելով, որ փաստաթուղթը հիմնված է բացառապես գիտական վերլուծության և փորձագիտական հետազոտությունների արդյունքների վրա։
Նրա խոսքով՝ ծրագիրը չի դիտարկվում որպես ավանդական նախընտրական փաստաթուղթ, այլ ավելի շուտ որպես Հայաստանի զարգացման երկարաժամկետ ռազմավարություն, որը կարող է իրագործվել ցանկացած քաղաքական ուժի կողմից։ Մանուկյանը նշել է, որ հայեցակարգի վրա աշխատանքը կատարվել է ինչպես ընտրություններից առաջ, այնպես էլ հետո, և դրա արժեքը չի կախված ընտրական արդյունքներից։
Մանուկյանը ծրագիրը ներկայացրել է ոչ թե որպես առանձին միջոցառումների հավաքածու, այլ որպես երկրի զարգացման երեք համալիր հայեցակարգեր։
Առաջին կարևոր ուղղությունը նա անվանել է էներգետիկան՝ ընդգծելով, որ այն ազգային անվտանգության հիմքն է։ Նրա գնահատմամբ՝ ժամանակակից միջազգային հակամարտությունների զգալի մասը կապված է էներգետիկ ռեսուրսների նկատմամբ վերահսկողության հետ։
Մանուկյանը հայտարարել է, որ Հայաստանի ռազմավարական նպատակը էներգետիկ անկախության առավելագույն ամրապնդումն է։ Միևնույն ժամանակ նա ընդունել է, որ լիակատար ինքնավարություն հնարավոր չէ, սակայն երկիրը պետք է ձգտի ստեղծել էներգամատակարարման կայուն և կառավարելի համակարգ, որը չի կախված լինի բնական գործոններից։
Որպես օրինակ նա նշել է հարևան երկրների, այդ թվում՝ Վրաստանի և Թուրքիայի հետ գոյություն ունեցող էներգետիկ փոխանակումները, որոնք, նրա խոսքով, հանգեցնում են էներգահամակարգում տատանումների։
Նա առանձին ուշադրություն է դարձրել րևային էներգետիկայի զարգացմանը՝ նշելով դրա ներուժը, սակայն նաև մատնանշելով էներգիայի կուտակման համակարգերի բացակայության պայմաններում անհավասարակշիռ աճի ռիսկերը։
Այս կապակցությամբ նա առաջարկել է էներգիայի պահեստավորման ենթակառուցվածքների զարգացում՝ մարտկոցային համակարգերի, ջրային ջրամբարների և կարգավորող հզորությունների ստեղծում, որոնք թույլ կտան կայունացնել էներգահոսքերը։
Էներգետիկ ռազմավարության առանցքային տարր նա անվանել է միջուկային էներգետիկան։ Մանուկյանը նշել է, որ աշխարհում շուրջ 30 երկիր ունի ատոմակայաններ, և ընդգծել է Հայաստանում շուրջ 1200 ՄՎտ հզորությամբ նոր ԱԷԿ կառուցելու անհրաժեշտությունը։
Նրա կարծիքով՝ դա թույլ կտա երկրին ոչ միայն ապահովել ներքին պահանջները, այլև դուրս գալ էլեկտրաէներգիայի արտահանման շուկա՝ ամրապնդելով էներգետիկ ինքնիշխանությունը։
Ծրագրի երկրորդ ուղղությունը նա անվանել է ջրային ռեսուրսների կառավարումը՝ մատնանշելով Հայաստանում ստորերկրյա ջրերի մակարդակի նվազման խնդիրը՝ արտեզյան աղբյուրների ոչ ռացիոնալ օգտագործման հետևանքով։
Մանուկյանը նշել է, որ ջրային ռեսուրսները ռազմավարական ակտիվ են, և դրանց չափազանց օգտագործումը կարող է հանգեցնել երկարաժամկետ բնապահպանական հետևանքների։
Նա օրինակ է բերել ձկնաբուծության ոլորտը՝ նշելով տարեկան շուրջ 25 հազար տոննա ձկան արտադրություն, որի զգալի մասը արտահանվում է, ինչը, նրա խոսքով, լրացուցիչ ծանրաբեռնվածություն է ստեղծում ջրային համակարգի վրա։
Նրա գնահատմամբ՝ ստորերկրյա ջրերի մակարդակը նվազել է 5–6 մետրով, ինչը կարող է հանգեցնել բնապահպանական և երկրաբանական ռիսկերին, այդ թվում՝ սողանքների և հողի կառուցվածքի փոփոխությունների։
Մանուկյանը առաջարկել է Հայաստանի տարածք տարբեր աղբյուրներից մուտք գործող ջրային ռեսուրսների լիարժեք պահման և կառավարման հայեցակարգ։
Նա նշել է, որ երկրի ջրաշրջանառության զգալի մասը դուրս է գալիս սահմաններից, և հայտարարել է այն ավելի արդյունավետ օգտագործելու անհրաժեշտության մասին։
Համատեքստում նա նաև առաջարկել է վերականգնել և զարգացնել ջրային ենթակառուցվածքները, այդ թվում՝ Արփա–Սևան համակարգը և Սևան–Հրազդան կասկադը, ինչպես նաև կառուցել նոր ջրամբարներ։
Նրա խոսքով՝ դա թույլ կտա միավորել ջրային և էներգետիկ ռեսուրսները մեկ միասնական կառավարվող համակարգում։
Երրորդ ուղղությունը Մանուկյանը անվանել է կրթական համակարգը և գյուղական տարածքների խնդիրը՝ ընդգծելով դեպոպուլյացիայի և սահմանամերձ տարածաշրջանների թուլացման գործընթացը։
Նա հայտարարել է, որ համայնքների խոշորացումը հանգեցրել է գյուղերի ինքնուրույնության կորստին, տեղական վարչակազմերի փակմանը և բնակչության արտահոսքի արագացմանը։
Նրա խոսքով՝ առանձնահատուկ մտահոգություն է առաջացնում մոտ 230 դպրոցների նախատեսվող փակումը, որոնցից շատերը գտնվում են սահմանամերձ և բարձր լեռնային շրջաններում։
Որպես օրինակ նա բերել է Ամասիայի իրավիճակը, որտեղ բարեփոխումներից հետո 26 գյուղից կմնան միայն 4 դպրոց։
Մանուկյանը նշել է, որ մի շարք շրջաններում երեխաները ձմռան ամիսներին ֆիզիկապես չեն կարողանա հասնել կրթական հաստատություններ։
Որպես այլընտրանք նա առաջարկել է ներդնել հեռավար և հիբրիդային ուսուցման միջազգային մոդել, որի դեպքում ուսուցիչը գալիս է աշակերտի մոտ, իսկ ուսուցումը մասամբ իրականացվում է թվային տեխնոլոգիաների կիրառմամբ։
Նա ընդգծել է, որ փոքր և սահմանամերձ բնակավայրերի դպրոցները պետք է դիտարկվեն որպես ազգային անվտանգության տարրեր, այլ ոչ միայն որպես կրթական հաստատություններ։
Նրա խոսքով՝ կուսակցությունը կպայքարի 50-ից ավելի աշակերտ ունեցող դպրոցների պահպանման համար, հատկապես սահմանամերձ շրջաններում։
Եզրափակելով՝ Արամ Մանուկյանը ընդգծել է, որ ներկայացված առաջարկները երկարաժամկետ ռազմավարության մաս են, որի նպատակն է ամրապնդել Հայաստանի ինքնիշխանությունը էներգետիկ, ջրային և սոցիալական ոլորտներում, ինչպես նաև կանխել գյուղական տարածքների անկումը։