Ֆուտբոլային ակումբի կամ հավաքականի մարզիչը հրաժարական է տալիս ու հեռանում խայտառակ պարտությունից հետ։ Սա չգրված նորմ է ազատ աշխարհում։ Նույն մոտեցումը կա նաև այլ ոլորտներում, այդ թվում քաղաքականության մեջ։
«Աշխարհում չգրված օրենք կա․ կապիտուլյացիայի ենթարկված երկրի ղեկավարը պետք է հեռանա, հակառակ դեպքում, երկիրը կրում է անդառնալի ու անհամաչափ կորուստներ»,- ապրիլի 4-ին ՀՀԿ 18-րդ համագումարում հայտարարել է ՀՀԿ նախագահ Սերժ Սարգսյանը։
«Ավաղ, ՀՀ կառավարիչը պետությունը պաշտպանելու փոխարեն նախընտրեց պահել իր աթոռը, և մենք կորցրեցինք մեր հայրենիքի մի մասը, իսկ մյուս մասին շարունակում է վտանգ սպառնալ»,- հավելել է նա։
Իհարկե, ճիշտ է ՀՀ երրորդ նախագահը։ Պատերազմում խայտառակ պարտություն կրած, իր պարտությունը ճանաչած ու կապիտուլյացիա ստորագրած Նիկոլ Փաշինյանը պետք է հրաժարական տար ու հեռանար։ Սակայն Փաշինյանը ոչ միայն ամուր կառչեց աթոռից, այլև աշխարհին ներկայացրեց, թե մյուս բոլորը Կրեմլի գործակալ են, անկախության ու ժողովրդավարության դեմ են։
Հաշվի առնելով, որ առաջիկայում ընտություններ են, փորձենք Սերժ Սարգսյանի ակնարկած այս նորմը դիտարկել ընտրությունների հարթության մեջ։
Ազատ աշխարհում ընդունված է, որ երբ քաղաքական կուսակցությունը խայտառակ պարտություն է կրում ընտրություններում ու ճանաչում իր պարտությունը, ապա նրա առաջնորդը պարտավոր է հրաժարական տալ։ Այսինքն՝ ինչպես պարտված երկրի ղեկավարն է պարտավոր հեռանալ, այնպես էլ պարտված կուսակցության ղեկավարն է հեռանում, ինչից հետո կուսակցությունը նոր առաջնորդ է ընտրում ու նրա հետ կապում ռևանշի, հաջողության, հաղթանակի, վերածնման հույսեր։
Ցավոք՝ ՀՀ-ում այս նորմը չեն հարգում ոչ մի մակարդակում՝ ֆուտբոլից մինչև երկրի ղեկավար։ Նախորդ՝ 2021-ի ԱԺ ընտրություններում 2 տասնյակ կուսակցություններ չհաղթահարեցին շեմը, պարտվեցին։ Սակայն պարտված կուսակցությունների առաջնորդները անմիջապես հրաժարական չտվեցին, չհեռացան, կարծես՝ պարտվելու համար էին մասնակցել։ Սա նորմալ չէ։
2018-ին Սերժ Սարգսյանի իշխանությունը տապալվեց, և ռուսների միջնորդությամբ ֆորպոստի վարչապետ կարգվեց Նիկոլ Փաշինյանը, Սերժ Սարգսյանը գրեց՝ «Նիկոլը ճիշտ էր, ես սխալվեցի»։ Սա պարտություն ու կապիտուլյացիա չէ՞ր։ Ինչո՞ւ ՀՀ վարչապետի պաշտոնը լքած Սերժ Սարգսյանը հրաժարական չտվեց նաև ՀՀԿ նախագահի պաշտոնից։ Ինչո՞ւ նա կրկին ընտրվեց ՀՀԿ նախագահ ապրիլի 4-ին ՀՀԿ համագումարում։ Ինչո՞ւ ՀՀԿ-ն կրկին նախագահ ընտրեց փաստացի պարտվածին։ Ինչո՞ւ Սերժ Սարգսյանն իր ակնարկած նորմը չի հարգում։
Ավելին՝ կարծիք է շրջում, որ եթե ՀՀԿ-ն ապրիլի 4-ին նոր նախագահ ընտրեր և նոր առաջնորդով ու ծրագրով հանդես գար, մասնակցեր ԱԺ ընտրություններին, ապա գուցե կհաղթեր հունիսի 7-ին։
Այս ենթադրության հիմքն է այն, որ մեծ ռեսուրսներ ոնեցող հավակնորդները ռուսամետ ուժեր են, որոնք կարծես՝ մրցում են, թե ով ավելի լավ կսպասարկի Կրեմլի շահերը։ ՀՀԿ-ն, հավանաբար, ևս մեծ ռեսուրսներ ունի։ Եվ նա որպես անկախության ու ժողովրդավարության համար պայքարի ակունքներում կանգնած Աշոտ Նավասարդյանի հիմնադրած կուսակցություն, պահպանողական, նժդեհական ուժ, կարող է իր վրա սևեռել ազատ աշխարհի ուշադրությունն ու հաղթել ընտրություններում։ ՀՀԿ-ի օրոք ստորագրված SEPA-ն կյանքի կոչելու և ՀՀ-ԵՄ հարաբերությունները բարելավելու կարգախոսով հանդես գալու պարագայում ՀՀԿ-ին կսատարեին և՛ ԵՄ-ն, և՛ բոլոր ժողովրդավար երկրները։ Փաշինյանի դիմակը կպատռվեր, նա կզրկվեր ԵՄ աջակցությունից, լեգիտիմությունից ու հավանաբար՝ կպարտվեր։
Հիմա ի՞նչ ենք տեսնում, երբ նայում ենք Նիկոլ Փաշինյանին։ Նրա դեմքը պարտության, կապիտուլյացիայի ասոցիացիա է առաջացնում։ Իսկ ի՞նչ ենք տեսնում, երբ նայում ենք Սերժ Սարգսյանին։ Այս դեպքում էլ տեսնում ենք Փաշինյանին իշխանություն զիջած, ընտրություններում պարտված առաջնորդին, որը մեզ մոտ դարձյալ պարտության ասոցիացիա է առաջացնում։ Այնպես որ՝ եթե կապիտուլյացիա ստորագրած Փաշինյանը պետք է հրաժարական տար, ապա Սերժ Սարգսյանը որպես իշխանություն զիջած, ընտրություններում պարտված կուսակցության ղեկավար պետք է կրկին չհավակներ ՀՀԿ նախագահի պաշտոնի։
Պարզ ասած՝ ի սեր քաղաքական համակարգի առողջացման, առաջընթացի՝ հարկ է հարգանքով վերաբերվել քաղաքական մշակույթի չգրված նորմին, որի մասին ակնարկում է Սերժ Սարգսյանը։ Այսինքն՝ եթե ՔՊ-ն պարտվի հունիսի 7-ին, ապա Փաշինյանը պետք է հրաժարական տա նաև ՔՊ նախագահի պաշտոնից։ Նույնկերպ մյուս պարտված կուսակցությունների առաջնորդները պարտավոր են հրաժարական տալ։ Ու եթե սա դառնա նորմ, ապա գուցե ազգային նոր հաղթանակների հույս կծագի։
Թաթուլ Մկրտչյան