Շատ տարիներ առաջ Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևը պատկերավոր կերպով Բաքվի և Իսրայելի հարաբերությունները նկարագրել էր որպես մի այսբերգ, որի 90%-ը թաքնված է ջրի տակ։ Անցյալ շաբաթ CNN հեռուստաալիքը փորձ կատարեց այդ թաքնված մասն ամբողջությամբ դուրս բերել մակերես, գրում է Responsible Statecraft-ը։
Հատկանշական է, որ ռեպորտաժը հիմնված էր չորս անանուն աղբյուրների տվյալների վրա, որոնք ակնհայտորեն տեղեկություններ ունեին Մեծ Մերձավոր Արևելքում Իսրայելի գերգաղտնի ռազմական և հետախուզական գործունեության մասին։ Թեև CNN-ը չի բացահայտել նրանց ինքնությունը, հրապարակված տեղեկությունների բնույթն ինքնին համառորեն հուշում է, որ այդ աղբյուրները եղել են կամ ամերիկյան, կամ իսրայելական, կամ էլ սերտորեն կապված այս երկրներից մեկի (կամ միանգամից երկուսի) ուժային գերատեսչությունների հետ։
Այդ աղբյուրների պնդմամբ՝ Իրանի դեմ վերջերս տեղի ունեցած պատերազմի ժամանակ Իսրայելը գաղտնի կերպով էլիտար ռազմական և հետախուզական ստորաբաժանումներ է տեղակայել Ադրբեջանի հարավային մասի մի քանի օբյեկտներում՝ ներառյալ հատուկ նշանակության ուժեր, «Մոսադ»-ի աշխատակիցներ և ուղղաթիռային որոնողափրկարարական թիմեր։
Գտնվելով Իրանի հյուսիսային խոշոր մեգապոլիսից՝ Թավրիզից ընդամենը 100 կմ հեռավորության վրա, իսրայելական կոմանդոսները, ըստ ամենայնի, արձակել են անօդաչու թռչող սարքեր, տեղադրել լսողական սարքեր և նույնիսկ մասնակցել են Իսլամական հեղափոխության պահապանների կորպուսի հետախուզության ղեկավարի վերացման համար հենադաշտի նախապատրաստմանը։ CNN-ն այս տվյալները դիտարկել է Իրաքում, ԱՄԷ-ում և Սոմալիլենդում պատերազմի ժամանակ Իսրայելի օգտագործած այլ գաղտնի օբյեկտների համատեքստում՝ մատնանշելով Իրանի շուրջ առաջնագծի յուրօրինակ դիրքերի օղակի ձևավորումը։
Բաքվի կատաղությունը և աշխարհաքաղաքական պրագմատիզմը
Լիովին կանխատեսելի էր, որ Բաքուն կատաղությամբ կարձագանքի CNN-ի հրապարակմանը։ Ադրբեջանի ԱԳՆ-ն ռեպորտաժն անվանել է «բացարձակապես անհիմն» և լրագրողական էթիկան խախտող՝ ընդգծելով, որ «Ադրբեջանը երբեք թույլ չի տվել և երբեք թույլ չի տա օգտագործել իր տարածքը նման նպատակների համար»։ Բաքուն CNN-ից պահանջել է պաշտոնական հերքում այն ամենի վերաբերյալ, ինչն անվանել է «անապացույց մեղադրանքներ»։
Անկախ նրանից, թե որքանով ճշգրիտ կլինեն CNN-ի տեղեկությունները, այս մեղադրանքները տեղավորվում են ռազմավարական գործընկերության տրամաբանության մեջ, որն արդեն վաղուց տարածաշրջանի ուշադրության կենտրոնում է։ Իսրայելն Ադրբեջանին ապահովում է բարձր տեխնոլոգիական զենքով (ըստ Ստոկհոլմի SIPRI ինստիտուտի տվյալների՝ Ադրբեջանի սպառազինության ներկրման մինչև 70%-ը բաժին է ընկնում Իսրայելին) և գնում է նրա նավթը (իսրայելական ամբողջ սպառման մոտ 40%-ը)։ Փոխարենը Իսրայելը հենադաշտ է ստանում Իրանի սահմանների մոտ, իսկ Ադրբեջանը՝ Վաշինգտոնում ազդեցիկ իսրայելամետ կառույցների լոբբիստական աջակցությունը։ Ի դեպ, դեռևս 2012 թվականին Քվինսի ինստիտուտի հանգուցյալ փորձագետ Մարկ Փերին Foreign Policy հանդեսի համար իր մանրամասն էսսեում Ադրբեջանն բացահայտորեն անվանել էր «Իսրայելի գաղտնի հրաձգարան» ընդդեմ Իրանի։