Category: Armbanks

ԵՐԵՎԱՆ, 20 հուլիսի․/ԱՌԿԱ/․ Անցած շաբաթվա հիմնական իրադարձությունների թվում էին սուվերեն և բանկային ռիսկերի արտաքին գնահատականները և դրամավարկային քաղաքականության հետագա ուղղվածության քննարկումները: Բանկային հատվածում հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացած էր կապիտալի և իրացվելիության համարժեքության, վարկավորման տեմպերի, հեռավար ծառայությունների հաճախորդների պաշտպանության և համապատասխանության ոլորտում միջազգային պահանջների կատարման վրա:

1. Սուվերեն վարկանիշ. Fitch-ը պահպանել է Հայաստանի գնահատականը «BB-» մակարդակում

Fitch Ratings միջազգային վարկանիշային գործակալությունը հաստատել է Հայաստանի թողարկողի դեֆոլտի երկարաժամկետ վարկանիշները «BB-» մակարդակում՝ «Դրական» կանխատեսմամբ։ Գործակալությունը մատնանշել է տնտեսական աճի բարձր տեմպերն ու կայուն ինստիտուցիոնալ ցուցանիշները՝ միաժամանակ նշելով ընթացիկ հաշվի դեֆիցիտը, աշխարհաքաղաքական ռիսկերը և միջազգային պահուստների սահմանափակ համարժեքությունը։ Սուվերեն վարկանիշը ֆինանսական շուկայի մասնակիցների կողմից կարող է օգտագործվել որպես կողմնորոշիչներից մեկը՝ պետության և հայաստանյան փոխառուների վարկային ռիսկը գնահատելիս։

2. MONEYVAL. փորձագետները նշել են հեղինակության ռիսկերը և համաչափ վերահսկողության անհրաժեշտությունը

Հայաստանի վերաբերյալ MONEYVAL-ի զեկույցն արձանագրել է առաջընթաց փողերի լվացման և ահաբեկչության ֆինանսավորման դեմ պայքարի համակարգի զարգացման գործում՝ միաժամանակ մատնանշելով քննությունների, դատական հետապնդման և հանցավոր ակտիվների բռնագանձման ոչ բավարար արդյունավետությունը։ Գնահատման արդյունքներով Հայաստանը փոխադրվել է ուժեղացված հետագա մոնիթորինգի ռեժիմ և պետք է հաշվետվություն ներկայացնի առաջարկված միջոցառումների կատարման մասին։

tvyal.com կազմակերպության հիմնադիր Աղասի Թավադյանը նշել է, որ կապիտալի տարանցիկ հոսքերն աջակցել են Հայաստանի տնտեսական ակտիվությանը, սակայն միջոցների մի մասի ծագման ոչ բավարար թափանցիկությունը երկրի համար ստեղծում է հեղինակության և ինստիտուցիոնալ ռիսկեր։

Տնտեսագետ Հրանտ Միքայելյանն իր հերթին MONEYVAL-ի առաջարկությունները չի դիտարկում որպես ուղղակի սպառնալիք տնտեսությանը, բայց կարծում է, որ դրանց իրականացումը պետք է լինի համաչափ և ռիսկերի վրա հիմնված։ Վերահսկողական ընթացակարգերի ուժեղացումը կապված է բանկերի, ներդրողների և ընկերությունների համար հավելյալ ծախսերի հետ, ուստի առաջարկությունների գործնական նշանակությունը կարող է լինել ֆինանսական հոսքերի թափանցիկության բարձրացումը՝ առանց շուկայի բարեխիղճ մասնակիցների համար հիմնավորված արգելքներ ստեղծելու։

3. Գնաճը մնում է ԿԲ թիրախային մակարդակից բարձր

Fitch Ratings-ն ակնկալում է, որ Հայաստանում գնաճը 2026 թվականին կկազմի միջինը 4,4%, որից հետո աստիճանաբար կվերադառնա 3% թիրախային մակարդակին։ Ֆինանսական հաստատությունների համար գործող պայմանները կարող են նշանակել տոկոսադրույքի ռիսկը և ակտիվների ու պարտավորությունների ժամկետայնության կառուցվածքը հաշվի առնելու անհրաժեշտություն։ Փոխառուների և ավանդատուների համար առանցքային պարամետր է մնում անվանական դրույքաչափերի հարաբերակցությունը գների աճի ընթացիկ տեմպերի հետ։

4. Վճարումներ և ֆինտեխ. բանկերը ներդրել են գործառնությունների հեռավար արգելափակման մեխանիզմ

2026 թվականի հուլիսի 1-ից Հայաստանի այն ֆինանսական կազմակերպություններում, որոնք մատուցում են հեռավար ծառայություններ, գործում է «STOP» մեխանիզմը, որը թույլ է տալիս հաճախորդներին ինքնուրույն սահմանափակել առանձին գործառնություններ կամ ամբողջությամբ արգելափակել հեռավար ֆինանսական ծառայությունները։ Հայաստանի Կենտրոնական բանկի Սպառողների շահերի պաշտպանության կենտրոնի ղեկավար Արմենուհի Մկրտչյանի խոսքով՝ մեխանիզմը ներդրվել է բոլոր բանկերի և այն մյուս ֆինանսական կազմակերպությունների կողմից, որոնց վրա տարածվում է համապատասխան կարգավորումը։ Մոբայլ հավելվածի կամ ինտերնետ-բանկինգի միջոցով հաճախորդը կարող է սահմանափակել առանձին գործարքներ կամ ամբողջությամբ կասեցնել հեռավար սպասարկումը։ Նոր մեխանիզմը կրճատում է չարտոնված հասանելիության հայտնաբերման և գործառնությունների արգելափակման միջև ընկած ժամանակահատվածը։ Բանկերի համար դրա ներդրումը կարող է նշանակել օպերացիոն և զեղծարարության ռիսկերի կառավարման լրացուցիչ գործիքների ինտեգրում սպասարկման թվային ուղիներում։

5. Արժութային շուկա. դոլարը պահպանել է կայունությունը՝ ռուբլու փոխարժեքի նվազման ֆոնին

ԱՄՆ դոլարի միջին շուկայական փոխարժեքը հայկական դրամի նկատմամբ անցած շաբաթվա ընթացքում չնչին աճել է՝ երկուշաբթի օրվա 366,69 դրամից ուրբաթ հասնելով 366,85 դրամի։ Եվրոյի փոխարժեքը նույն ժամանակահատվածում նվազել է 419,27-ից մինչև 419,24 դրամ, իսկ ռուսական ռուբլունը՝ 4,7690-ից մինչև 4,6602 դրամ։ Բանկերի և ընկերությունների համար դոլարի սահմանափակ տատանողականությունը կարող է պահպանել կայուն պայմաններ հիմնական ներմուծման պայմանագրերով հաշվարկների և արտարժութային պարտավորությունների սպասարկման համար։ Ռուբլու ավելի արտահայտված անկումը շուկայի մասնակիցների կողմից կարող է հաշվի առնվել բաց արժութային դիրքերի կառավարման և ռուսական գործընկերների հետ հաշվարկների ժամանակ։

6. Բանկային հատված. կապիտալն ու իրացվելիությունը սահմանափակում են համակարգային ռիսկերը

Fitch Ratings-ը նշել է, որ Հայաստանի ֆինանսական կայունության ռիսկերը մեղմվում են կապիտալի և իրացվելիության գծով բանկերի ուժեղ դիրքերով։ 2026 թ.-ի առաջին եռամսյակում մասնավոր հատվածի վարկավորման աճը տարեկան կտրվածքով կազմել է 21,7%, ընդ որում բանկային համակարգի շահութաբերությունը մնացել է բարձր։ Կապիտալի բազայի մեծացումը կարող է ընդլայնել բանկերի հնարավորությունները վարկային և շուկայական ռիսկերի ծածկման ուղղությամբ։ Միաժամանակ, վարկային պորտֆելի առաջանցիկ աճը կարող է մեծացնել ակտիվների որակի վերահսկողության, փոխառուների կենտրոնացվածության և ներգրավված միջոցների նկատմամբ վարկերի հարաբերակցության նշանակությունը։

7. Գնաճ. Համաշխարհային բանկն առանձնացրել է պարենային գործոնը

Մայիսի համեմատ հունիսին Հայաստանում տարեկան գնաճի արագացման միակ գործոնը եղել են սննդամթերքը և ոչ ալկոհոլային խմիչքները, հայտնել է Համաշխարհային բանկը Հայաստանի վերաբերյալ իր հուլիսյան զեկույցում։ Այս կատեգորիայում գների աճի տեմպերը 6,4%-ից բարձրացել են մինչև 8,6%՝ ապահովելով ընդհանուր գնաճի գրեթե երկու երրորդը։ Տարեկան գնաճը մայիսի 4,2%-ից հունիսին աճել է մինչև 5,1%, իսկ առաջին կիսամյակի միջին մակարդակը կազմել է 4,6%։ Բանկերի և ֆինանսական ընկերությունների համար գնաճի կառուցվածքը կարևոր է տնային տնտեսությունների վճարունակությունը և սպառողական վարկավորման իրական արժեքը գնահատելիս։ Լայն սպառման ապրանքների գների աճը կարող է մեծացնել բնակչության պարտադիր ծախսերի մասնաբաժինը և ազդել սպառման, խնայողությունների ու պարտքերի սպասարկման միջև միջոցների բաշխման վրա։

8. Դրամավարկային պայմաններ. Fitch-ը ներառել է ԿԲ դրույքաչափի ժամանակավոր բարձրացում

 Fitch Ratings-ը հնարավոր է համարել Հայաստանի Կենտրոնական բանկի կողմից վերաֆինանսավորման տոկոսադրույքի ժամանակավոր բարձրացումը 25 բ.կ.-ով՝ ներկայիս 6,5%-ից մինչև 6,75%։ Բանկերի համար դրույքաչափի փոփոխությունը 25 բ.կ.-ով կարող է նշանակել դրամային ֆոնդավորման արժեքի և ֆինանսական գործիքների եկամտաբերության բազային կողմնորոշիչի ճշգրտում։ Վարկային և ավանդային շուկաների համար նշանակություն կարող է ունենալ ոչ միայն դրույքաչափի մակարդակը, այլև նոր պայմանագրերի և լողացող եկամտաբերությամբ գործիքների գծով տոկոսային պայմանների փոփոխությունը։

Շաբաթվա արդյունքները

Շաբաթը ցույց տվեց, որ սուվերեն վարկանիշի հաստատումը, բանկերի բարձր կապիտալիզացիան և դոլար/դրամ զույգի կայունությունը պահպանում են շուկայի գործող կոնֆիգուրացիան, մինչդեռ թիրախային միջակայքից բարձր գնաճն ուժեղացնում է ուշադրությունը տոկոսային պայմանների նկատմամբ: Ուշադրության առանցքային ուղղություններ են մնում պարենային ապրանքների գների դինամիկան, դրամային ֆոնդավորման արժեքը, բանկային ակտիվների որակը, պահուստների համարժեքությունը և թվային գործառնությունների պաշտպանության նոր մեխանիզմների գործնական ներդրումը:

ԵՐԵՎԱՆ, 18 հուլիսի. /ԱՌԿԱ/.     MONEYVAL-ի զեկույցի հանձնարարականները Հայաստանի տնտեսության համար ուղղակի սպառնալիք չեն ներկայացնում, սակայն դրանց իրագործումը պետք է լինի համաչափ և հիմնավորված բարեխիղճ բիզնեսի ու ներդրողների համար անհարկի խոչընդոտներ չստեղծի, կարծում է տնտեսագետ Հրանտ Միքայելյանը։

Եվրոպայի խորհրդի Փողերի լվացման և ահաբեկչության ֆինանսավորման դեմ պայքարի միջոցառումների գնահատման փորձագետների կոմիտեի (MONEYVAL) Հայաստանի վերաբերյալ զեկույցն արձանագրել է երկրի առաջընթացը փողերի լվացման և ահաբեկչության ֆինանսավորման դեմ պայքարի  համակարգի զարգացման գործում։ Միևնույն ժամանակ, դրանում նշվել են հետագա աշխատանք պահանջող հարցեր, այդ թվում՝ քննությունների, դատական հետապնդման և հանցավոր ակտիվների բռնագրավման արդյունավետությունը, ինչպես նաև տնտեսության առանձին հատվածների նկատմամբ վերահսկողությունը։

Հավասարակշռություն վերահսկողության և ներդրումային միջավայրի միջև

Միքայելյանը զեկույցում նշված թերությունները լուրջ խոչընդոտ չի համարում Հայաստանի տնտեսության համար։ Նրա կարծիքով՝ նման գնահատականների նպատակը փողերի լվացման և ահաբեկչության ֆինանսավորման ռիսկերի նկատմամբ ազգային համակարգի կայունության բարձրացումն է։

«ԱՌԿԱ» գործակալությանը տված հարցազրույցում նա նշել է, որ վերահսկողության ուժեղացումը նշանակում է լրացուցիչ ընթացակարգեր և ծախսեր շուկայի մասնակիցների համար, ուստի նոր պահանջները պետք է լինեն ռիսկերի վրա հիմնված և չդժվարացնեն բարեխիղճ ներդրողների աշխատանքը։

«Ցանկացած խստացում կհանգեցնի ներդրումային հոսքերի նվազմանը և կբարդացնի ներդրումները, կստեղծի նոր ստուգող մարմիններ ու նոր ստուգող գործիքներ։ Իսկ մենք առանց այն էլ բախվում ենք ներդրումների պակասի։ Ուստի՝ ոչ, ես չեմ կարծում, որ այս զեկույցում նշված խոչընդոտները որևէ կերպ խանգարում են հենց Հայաստանի տնտեսությանը», – ընդգծել է նա։

Միևնույն ժամանակ, տնտեսագետն ասել է, որ ներդրումային միջավայրի վրա ազդում են ոչ միայն միջազգային կազմակերպությունների գնահատականները, այլև գործոնների ավելի լայն շրջանակ՝ ինստիտուտների որակը, կարգավորումների կանխատեսելիությունը, սեփականության իրավունքների պաշտպանվածությունը և ընդհանուր արտաքին տնտեսական միջավայրը։

Հեղինակության ռիսկեր

Փորձագետը միջազգային ասպարեզում Հայաստանի համար հեղինակության ռիսկեր չի տեսնում։

«Հայաստանը երկար տարիներ բարձր դիրքեր է զբաղեցրել տնտեսական շատ վարկանիշներում, ինչպիսիք են «Տնտեսական ազատության ինդեքսը» կամ Doing Business-ը։ Բայց դա չօգնեց ներդրումային միջավայրին, որովհետև այնտեղ կան շատ այլ պատճառներ», – նշել է նա։

Տնտեսագետի խոսքով՝ մոնիթորինգի ուժեղացման վերաբերյալ հանձնարարականները (տնտեսության մի շարք ճյուղերի նկատմամբ – խմբ.) պայմանավորված են ոչ թե իրավիճակի վատթարացմամբ, այլ նրանով, որ մեծացել է ուշադրությունը Հայաստանի նկատմամբ, որն այս պահին Եվրոպական միության կողմից դիտարկվում է որպես ավելի առաջնահերթ գործընկեր։

Անդրադառնալով զեկույցում նշված անբավարար առաջընթացին՝ Միքայելյանն ասել է, որ դա ունի ինչպես ինստիտուցիոնալ, այնպես էլ ներդրումային կողմ։

«Այստեղ կա նաև հակասություն դրամական հոսքերի վերաբերյալ օրենսդրության խստության և ներդրումների ներհոսքի միջև։ Եվ Հայաստանի համար, իրականում, ներդրումների ներհոսքն այժմ շատ ավելի առաջնահերթ է, քան Եվրոպայի խորհրդի և դրա հետ կապված Եվրոպական միության կողմից մոնիթորինգի գնահատականը», – ընդգծել է նա։

Դա, նրա խոսքով, կապված է նաև Ռուսաստանի դեմ կիրառված պատժամիջոցների հետ։

«Իսկ Ռուսաստանի հետ կապված ֆինանսական և տնտեսական շրջանառությունը վերջին տարիներին Հայաստանի համար տնտեսական աճի հսկայական դրայվեր է դարձել։ Բնական է, որ Եվրոպական միությունը կցանկանար ընդհանրապես դադարեցնել այդ բոլոր տնտեսական հարաբերությունները։ Եվ այստեղ, դարձյալ, պետք չէ խաբվել. հարցը Հայաստանը չէ, այլ Ռուսաստանը։ Եվ, համապատասխանաբար, եվրոպացիների կողմից հայկական ֆինանսական համակարգի գնահատման մակարդակը խոսում է ոչ թե ֆինանսների, որքան ինտեգրացիոն վիճակի և ինստիտուցիոնալ համագործակցության մասին», – ասել է նա։

Ռիսկեր և կարգավորման չեզոքություն

Տնտեսագետը կարծում է, որ կարգավորողի կողմից մեծացված ուշադրություն պետք է դարձվի դրամական մեծ շրջանառություն և գործարքների բարդ կառուցվածք ունեցող ոլորտներին, այդ թվում՝ խաղային ոլորտին, հանքարդյունաբերությանը և ներդրումային հիմնադրամներին։ Միևնույն ժամանակ, նա ընդգծել է վերահսկողության քաղաքական և ինստիտուցիոնալ չեզոքության անհրաժեշտությունը։

Նրա կարծիքով՝ ֆինանսական կարգավորման նկատմամբ վստահությունը և դրա ազդեցությունը տնտեսության վերաբերյալ կախված կլինեն նախևառաջ շուկայի բոլոր մասնակիցների նկատմամբ կանոնների հետևողական և միատեսակ կիրառումից։

«Մենք վերջին տարիներին տեսել ենք իշխանության հետ կապված օլիգարխների խոշոր ֆինանսական հոսքեր, և պայքար ընդդիմադիր օլիգարխների համապատասխան հոսքերի դեմ։ Եվ սա շատ ավելի կարևոր է տնտեսության համար, քան այս կարգավորումների ընդունումը, որոնք գնահատում է Եվրոպայի խորհուրդը։ Եվ, համապատասխանաբար, այստեղ ավելի կարևոր է պահպանել չեզոքությունը», – պարզաբանել է նա։

Միքայելյանն ուշադրություն է հրավիրել նաև այնպիսի փաստի վրա, ինչպիսին է ազգայնացման գործիքի կիրառումը։

«Այժմ կառավարության մոտ ընդդիմադիր քաղաքական գործիչների ակտիվների ազգայնացման առանձնահատուկ «ախորժակ» է առաջացել։ Մենք տեսանք Զանգեզուրի պղնձամոլիբդենային կոմբինատի մի մասի ազգայնացումը։ Վերջերս ազգայնացվեցին Հայաստանի էլեկտրական ցանցերը, և հիմա վարչապետը անցել է Գագիկ Ծառուկյանի ընկերությունների ազգայնացմանը», – ասել է նա։

Նրա խոսքով՝ եթե կարգավորողը թափանցիկության փաստարկներն օգտագործի խոշոր ընկերությունների ակտիվները ազգայնացնելու համար, ապա հենց դա կհարվածի Հայաստանի տնտեսությանը, այլ ոչ թե ֆինանսական հոսքերի դեմ պայքարը։

Չափելի առաջընթացի ապահովման միջոցառումներ

«Որպես տնտեսագետ, ես չեմ կարծում, որ այս հանձնարարականները Հայաստանի համար ընդհանրապես որևէ կերպ պետք է լինեն առաջնահերթ։ Դրանք կարող են բերել ինչպես օգուտ, այնպես էլ վնաս։ Ամենակարևորն այն է, որ կարգավորողը պետք է լինի չեզոք, նախևառաջ՝ քաղաքականապես չեզոք», – եզրափակել է Միքայելյանը։

ԵՐԵՎԱՆ, 17 հուլիսի․/ԱՌԿԱ/․ Կոնվերս Բանկը Euromoney հեղինակավոր միջազգային կազմակերպության կողմից արժանացել է Armenia’s Best Digital Bank for Consumers մրցանակին՝ լավագույնը ճանաչվելով հուլիսի 16-ին Լոնդոնում կայացած մրցանակաբաշխության առանցքային անվանակարգերից մեկում, հաղորդում է Կոնվերս Բանկի մամուլի ծառայությունը։

Մրցանակաբաշխությանը մասնակցել և մրցանակը ստացել է Կոնվերս Բանկի գլխավոր գործադիր տնօրեն, տնօրինության նախագահ Հրանտ Հակոբյանը։

Նա նշել է. «Հեղինակավոր Euromoney-ի մրցանակը և Կոնվերս Բանկի գործունեության բարձր գնահատականը մեր թիմի հետևողական աշխատանքի արդյունքն է։ Կոնվերս Բանկի թվայնացման ռազմավարության առանցքում ոչ թե տեխնոլոգիաներն են, այլ մարդը՝ հաճախորդը։ Մենք հետևողականորեն վերափոխում ենք թե հաճախորդների ֆինանսական փորձառությունը, թե Բանկի ներքին գործընթացները՝ ստեղծելով իրական արժեք ներկայացնող թվային լուծումներ, ծառայությունները դարձնելով ավելի անհատականացված, արագ, պարզ և անվտանգ»։

Կոնվերս Բանկը մրցանակին արժանացել է բանկային ծառայությունների թվայնացման և դրանց մատուցման փորձառության ոլորտում գրանցած հաջողությունների համար։ Թվային փոխակերպման ռազմավարության շրջանակում Հայաստանում առաջին անգամ ներդրվել է անհատականացված փորձառությամբ Converse Mobile-ը, որը հնարավորություն է տալիս ամբողջությամբ թվային հոսքագծով դառնալ Բանկի հաճախորդ, ակտիվացնել և կառավարել C360 ծառայությունների փաթեթները, դիմել վարկավորման, կատարել խնայողություններ, վճարումներ և փոխանցումներ, կցել թվային դրամապանակներ և կատարել QR վճարումներ, ինչպես նաև կառավարել հավելվածի կառուցվածքն ու օգտվել տարբերակված գունային ռեժիմից՝ ըստ C360 փաթեթի։

Միաժամանակ, արձանագրվել է, որ այս ամենն իրականացվում է անխափան աշխատանքով և որակյալ փորձառությամբ, որի գնահատականը տրվում է հենց հավելվածի օգտատերերի կողմից՝ CES և CSAT ցուցանիշների հիման վրա։ Հավելվածի զարգացման և նոր լուծումներով հարստացման ճանապարհին Բանկը մշտապես կարևորել է անվտանգության բարձր մակարդակի պահպանումն ու զարգացումը․ Կոնվերս Բանկն առաջինն է Հայաստանում ներդրել Trusted Device գործիքը, ինչպես նաև վարկավորման գործընթացում կենսաչափական նույնականացման մեխանիզմը՝ զեղծարարություններից խուսափելու նպատակով։

Թվային հարթակների զարգացմանը զուգընթաց Բանկը կարևորում է նաև խորհրդատվության և աջակցության կենտրոնների զարգացումը՝ որպես ժամանակակից բանկինգի անբաժանելի մաս։ 2025 թվականի հուլիսին գործարկվել է Հայաստանում առաջին Converse Next մասնաճյուղի կոնցեպտը, որտեղ ֆինանսական խորհրդատվությունն ու ծառայությունների մատուցման թվային փորձառությունը նոր սիներգիա են ստեղծում թվային հարթակների և ֆիզիկական մասնաճյուղերի միջև՝ մասնաճյուղը դիրքավորելով որպես ոչ ավանդական ֆինանսական խորհրդատվության և թվային բանկինգում մենթորության կենտրոն։ Բանկն ունի նաև 24/7 հասանելիությամբ աշխատող Կոնտակտային կենտրոն, որը հանդիսանում է նաև թվային գործիքների կիրառման հետ կապված հարցերի և խնդիրների արագ կարգավորման աջակցության կենտրոն։

Բանկում ներդրվել է նաև վարկավորման թվայնացված նոր հոսքագիծ, ինչի շնորհիվ զգալիորեն կրճատվել է վարկավորման համար պահանջվող ժամանակը։ Հաճախորդների հետ փոխհարաբերությունները, այդ թվում՝ պայմանագրային գործընթացները, հիմնականում իրականացվում են թվային ձևաչափով, իսկ Converse Next-ում առհասարակ չի կիրառվում թղթային որևէ գործընթաց։

Բանկում նշում են, որ թվային ծառայությունների և դրանց մատուցման ուղիների զարգացման, ընդլայնման ու նորարարական լուծումների ներդրման աշխատանքները լինելու են շարունակական։

Բանկը վերահսկվում է ՀՀ ԿԲ կողմից։

ԵՐԵՎԱՆ, 16 հուլիսի. /ԱՌԿԱ/.    Փողերի լվացման և ահաբեկչության ֆինանսավորման դեմ պայքարի միջոցառումների գնահատման Եվրոպայի խորհրդի փորձագետների կոմիտեի (MONEYVAL) զեկույցը Հայաստանի վերաբերյալ արձանագրել է երկրի առաջընթացը փողերի լվացման և ահաբեկչության ֆինանսավորման դեմ պայքարի համակարգի զարգացման գործում, սակայն բացահայտել է քննությունների, դատական հետապնդման և հանցավոր ակտիվների բռնագանձման ոչ բավարար արդյունավետությունը, ինչպես նաև տնտեսության մի շարք ոլորտների նկատմամբ վերահսկողության ուժեղացման անհրաժեշտությունը։

 tvyal.com կազմակերպության հիմնադիր Աղասի Թավադյանը «ԱՌԿԱ» գործակալությանը տված հարցազրույցում ներկայացրել է իր տեսակետը MONEYVAL-ի եզրակացությունների, դրանց հետ կապված տնտեսական ու հեղինակային ռիսկերի, Հայաստանի տնտեսության վրա կապիտալի տարանցիկ հոսքերի ազդեցության, ինչպես նաև ֆինանսական համակարգի թափանցիկության բարձրացման համար անհրաժեշտ միջոցառումների վերաբերյալ։

Տարանցիկ հոսքերն աջակցել են տնտեսական աճին

Հայաստանը վերջին տարիներին զգալի տնտեսական օգուտ է ստացել կապիտալի տարանցիկ հոսքերից, սակայն այդ միջոցների մի մասի ծագման ոչ բավարար թափանցիկությունը հեղինակային և ինստիտուցիոնալ ռիսկեր է ստեղծում երկրի համար, կարծում է Թավադյանը։

Նրա խոսքով՝ Հայաստանի հատուկ աշխարհագրական և տնտեսական դիրքը միաժամանակ հնարավորություններ է ստեղծում կապիտալի ներգրավման համար և մեծացնում է ֆինանսական հոսքերի նկատմամբ վերահսկողության պահանջները։

Թավադյանը հիշեցրել է, որ 2022 թվականից հետո Հայաստանը՝ որպես Ռուսաստանի և Իրանի հարևանությամբ գտնվող, միջազգային ֆինանսական համակարգին ինտեգրված փոքր բաց տնտեսություն, դարձել է տարանցիկ հարթակ զգալի ծավալի կապիտալի համար։

«Այդ հոսքերը հարստացրել են Հայաստանի Հանրապետությունը և վերաուղղորդվել երրորդ երկրներ, ինչպիսիք են Շվեյցարիան և ԱՄԷ-ն, որոնք իրավական տեսանկյունից բավականին լավ են վերաբերվում անհայտ ծագման կապիտալին», – ասել է նա։

Փորձագետի խոսքով՝ 2022 թ.-ին Հայաստանի տնտեսության 12,6% աճը մեծապես պայմանավորված էր ռուս-ուկրաինական հակամարտության սկսվելուց հետո ռուսական կապիտալի ներհոսքով։

«Այդ 12,6%-ի կեսը եկել է ֆինանսական հատվածից և ՏՏ սեգմենտից։ Դրանից մենք, իհարկե, շահել ենք», — նշել է Թավադյանը։

Նա նաև հիշեցրել է, որ 2023 թ.-ի կեսերից մինչև 2024 թ.-ի կեսերը Հայաստանը եղել է որպես տարանցիկ երկիր ռուսական ոսկու համար։

Բացի այդ, փորձագետի գնահատմամբ, 2025 թ.-ի սեպտեմբերից Հայաստան է սկսել հոսել իրանական կապիտալի զգալի ծավալ, ինչը նույնպես նպաստել է 2025 թ.-ին տնտեսական աճի բարձր տեմպերի պահպանմանը։

Ուժեղացված մոնիթորինգը ներդրումների միակ ռիսկը չէ

Խոսելով MONEYVAL-ի ուժեղացված հետագա մոնիթորինգի ռեժիմում Հայաստանի ներառման մասին՝ Թավադյանը նշել է, որ երկրի իշխանություններն ավանդաբար փորձել են պահպանել հավասարակշռությունը տարբեր պետությունների հետ հարաբերություններում, որպեսզի Հայաստանը կարողանա կատարել տարածաշրջանային տարանցիկ կենտրոնի դերը։

Միևնույն ժամանակ, նրա խոսքով, երկրի ներդրումային գրավչության վրա արդեն իսկ ազդում են գործոններ, որոնք ուղղակիորեն կապված չեն MONEYVAL-ի զեկույցի հետ։

Որպես օրինակ,  փորձագետը ներկայացրել է օտարերկրյա ներդրումների ոչ բավարար դիվերսիֆիկացումը։ Նրա խոսքով՝ առանձին երկրներից եկող կապիտալը հիմնականում կենտրոնանում է մի քանի ճյուղերում, ինչը մեծացնում է տնտեսության կախվածությունը կոնկրետ պետությունների հետ քաղաքական և տնտեսական հարաբերություններից։

«Եթե, ենթադրենք, պետություններից մեկի հետ հարաբերություններում խնդիրներ առաջանան, ամբողջ ոլորտում ներդրումները կարող են սառեցվել», – ասել է Թավադյանը։

Ավելի լուրջ գործոն նա համարում է ներդրողների վստահության անկումը Հայաստանի ինստիտուցիոնալ և իրավական միջավայրի նկատմամբ։ Նա հիշեցրել է, որ վերջին երկու տարվա ընթացքում հայաստանյան կառավարությունը կնքել է մի շարք գործարքներ և կայացրել որոշումներ, որոնք որոշակի իրավական հարցեր են առաջացնում և նվազեցնում են երկրի ներդրումային գրավչությունը։

Որպես նման օրինակներ Թավադյանը նշել է «Հայաստանի էլեկտրական ցանցեր» ՓԲԸ-ի պետականացման գործընթացը, ինչպես նաև Զանգեզուրի պղնձամոլիբդենային կոմբինատի բաժնետոմսերի մասնաբաժնի փոխանցումը պետությանը։

Նրա կարծիքով՝ օտարերկրյա ներդրողները ուշադրություն են դարձնում ոչ միայն միջազգային կազմակերպությունների գնահատականներին ու զեկույցներին, այլ, նախևառաջ, սեփականության պաշտպանության պրակտիկային, իշխանությունների որոշումների կանխատեսելիությանը և ներդրումների անվտանգության երաշխիքներին։

Մյուս նշանակալի գործոնների թվում նա առանձնացրել է նաև որակյալ աշխատուժի հասանելիությունը և աշխատանքային ռեսուրսների արժեքը։

Շահառուների թափանցիկությունն անհրաժեշտ է բարձրացնել

MONEYVAL-ը Հայաստանին խորհուրդ է տվել ուժեղացնել վերահսկողությունը վիրտուալ ակտիվների ծառայություններ մատուցողների և ոչ հանրային ներդրումային հիմնադրամների նկատմամբ, բարելավել ռիսկերի գնահատումը անշարժ գույքի հատվածում և բարձրացնել վերջնական բենեֆիցիար սեփականատերերի վերաբերյալ տեղեկությունների հավաստիությունը։

Թավադյանը նշել է, որ վերջնական բենեֆիցիարների բացահայտման ոլորտում Հայաստանում արդեն իսկ որոշակի քայլեր ձեռնարկվում են։

«Վերջին երկու տարվա ընթացքում զարգանում է իրական շահառուների ինստիտուտը։ Դա լավ է կապիտալի հոսքերի կառավարման տեսանկյունից, որպեսզի պետությունը տեսնի, թե որտեղից և հանուն ինչի են գալիս կապիտալի հոսքերը», – ասել է նա։

Փորձագետն այս ինստիտուտի զարգացումը դրական քայլ է որակել, սակայն ընդգծել է, որ Հայաստանով անցնող տարանցիկ կապիտալի ծավալների պատճառով շատ հարցեր նախկինի պես բաց են մնում։

Միայն օրենսդրական փոփոխությունները բավարար չեն

MONEYVAL-ի հաջորդ զեկույցին ընդառաջ առարկայական առաջընթացի հասնելու համար Հայաստանին անհրաժեշտ է ոչ միայն կատարելագործել օրենսդրությունը, այլև բարձրացնել ֆինանսական հոսքերի թափանցիկությունն ու կառավարելիությունը, կարծում է Թավադյանը։

«Որքան ավելի բաց, թափանցիկ և վերահսկելի լինեն ֆինանսական հոսքերը, այնքան ավելի շատ օգուտ դրանք կարող են բերել պետությանը», – ասել է նա։

Փորձագետի խոսքով՝ Հայաստանը՝ որպես փոքր բաց տնտեսություն, ԵԱՏՄ անդամ, Իրանի հարևան և համաշխարհային ֆինանսական համակարգի մաս, օգտվել է տարանցիկ ֆինանսական միջոցների զգալի ծավալից։

«Այդ փողերը հարստացրել են մեզ, սակայն պատերազմող երկրներից ստացված միջոցների մի մասի ծագումը բազմաթիվ հարցեր է առաջացնում», – եզրափակել է Թավադյանը։

ԵՐԵՎԱՆ, 16 հուլիսի. /ԱՌԿԱ/.  Շուրջ  30 տարի «Արաքս» թռչնաֆաբրիկան ամեն օր հայկական շուկան ապահովում է թարմ թռչնամսով և հավկիթներով։ Թռչնաֆաբրիկան ամեն  օր արտադրում և իրացնում է ավելի քան 10 տոննա հավի միս, որը կազմում է Հայաստանում օրական սպառվող  թռչնամսի մինչև 40%-ը, ինչպես նաև 400.000 հավկիթ, ինչը Հայաստանում 1 օրում սպառվող քանակի կեսից ավելին է։

Թռչնաֆաբրիկայում արտադրությունն ավտոմատացված է. գործող 25 թռչնանոցներին կերի տրամադրումը, հավկիթների տեղափոխումն արտադրական միջավայր, ինչպես նաև տեսակավորումն իրականացվում է եվրոպական բարձրակարգ սարքավորումների միջոցով։ Որակի ապահովմամբ և վերահսկողությամբ ևս թռչնաֆաբրիկան  շուկայում առաջատարներից է:

«Արաքս» թռչնաֆաբրիկայի գործընկերը լիզինգային շուկայի առաջատար Ակբա Լիզինգն է, որի աջակցությամբ էլ արտադրությունը համալրվել է անհրաժեշտ տեխնիկայով և սարքավորումներով՝ բեռնատար մեքենաներով, ամբարձիչով, գեներատորներով ու բարձր հզորությամբ արևային կայանով, որը թռչնաֆաբրիկայում տեղադրել է Ակբա Լիզինգի մեկ այլ գործընկեր՝ «Սան Պրովայդեր» ընկերությունը։

«Թռչնաֆաբրիկայի արտադրության ամբողջ գործընթացն ավտոմատացված է։ Մեր արտադրանքը շուկայում տարբերվում է իր բարձր որակով, սպառողների ընտրությամբ և դրա շնորհիվ է, որ ամեն տարի մենք պահպանում ենք առաջատարի դիրքերը։ Ակբա Լիզինգի միջոցով ձեռք բերված սարքավորումները մեզ հնարավորություն են տալիս էլ ավելի զարգացնել արտադրությունը և որակապես լավ արտադրանք ստանալ։ Թռչնաֆաբրիկայում տեղադրել ենք նաև արևային կայան, որի շնորհիվ բավականաչափ էներգիա ենք խնայում»,- նշել է «Արաքս» թռչնաֆաբրիկայի մարքեթինգի բաժնի ղեկավար Սեդա Հովսեփյանը։

«Ակբա Լիզինգի ֆինանսավորմամբ «Արաքս» թռչնաֆաբրիկայում տեղադրվեց 2550 հատ Jinko Solar վահանակ և 15 Huawei ինվերտորներ, որոնց արդյունքում ունեցանք 1500 կՎտ դրվածքային հզորությամբ արևային կայան։ Արևային կայանի արտադրանքը տարեկան կազմելու է 2.2 միլիոն կՎտ/ժ, որը համեմատության համար, կարելի է ասել, տարեկան 600–ից 700 բնակարանի հոսանքի սպառումն է»,- նշել է «Սան Պրովայդեր» ընկերության տնօրեն  Վահան Օհանջանյանը։

«Արաքս» թռչնաֆաբրիկան  շարունակում է ընդլայնել իր տեսականին և ներկայանալ նոր արտադրատեսակներով: Ընկերությունն արդեն շուկա է ներկայացնում նաև հավի մսից պատրաստվող կիսաֆաբրիկատներ ու նրբերշիկներ։

Ակբա Լիզինգի 100% բաժնետերն Ակբա բանկն է։

Ակբա Լիզինգը վերահսկվում է ՀՀ ԿԲ կողմից։

Մանրամասն՝ տեսանյութում։

ԵՐԵՎԱՆ, 15 հուլիսի․/ԱՌԿԱ/․ 2026 թվականի հուլիսի 1-ից Հայաստանի ֆինանսական կազմակերպություններում, որոնք մատուցում են հեռավար ծառայություններ, գործում է «STOP» մեխանիզմը, որը թույլ է տալիս հաճախորդներին ինքնուրույն սահմանափակել առանձին գործարքներ կամ ամբողջությամբ արգելափակել հեռավար ֆինանսական ծառայությունները։

Ինչպես մամուլի ասուլիսի ժամանակ հայտնել է Հայաստանի Կենտրոնական բանկի Սպառողների զորակցման կենտրոնի ղեկավար Արմենուհի Մկրտչյանը, մեխանիզմը ներդրվել է բոլոր բանկերի և այլ ֆինանսական կազմակերպությունների կողմից, որոնց վրա տարածվում է համապատասխան կարգավորումը։

Նրա խոսքով՝ նոր գործիքից արդեն օգտվել են բազմաթիվ հաճախորդներ։

Ինչ գործարքներ կարելի է արգելափակել

Գործառույթը հասանելի է բջջային հավելվածներում և ինտերնետ-բանկինգի համակարգերում։ Առանձին հավելվածներում այն կարող է կոչվել «Ծառայությունների կասեցում»:

Հաճախորդը կարող է սահմանափակել կոնկրետ գործարքներ կամ ընտրել «Բոլոր ծառայությունների stop» գործառույթն՝ ամբողջությամբ արգելափակելով ֆինանսական գործարքների հեռավար իրականացումը։

Արգելափակման համար հասանելի գործարքների նվազագույն ցանկը ներառում է.

• փոխանցումներ և վճարումներ երրորդ անձանց.
• փոխանցումներ քարտից քարտ.
• օնլայն գնումներ և քարտային վճարումներ.
• հավելվածի միջոցով կանխիկացման հայտի ներկայացում.
• քարտի կցում էլեկտրոնային դրամապանակին կամ նոր սարքին.
• նոր վարկի ձևակերպում և վարկային գծի չօգտագործված մասի օգտագործում.
• ավանդի վաղաժամկետ դադարեցում և միջոցների հեռավար դուրսբերում.
• նոր հաշվի բացում.
• նոր բանկային քարտի թողարկում:

Ֆինանսական կազմակերպությունները կարող են լրացնել այս ցանկը այնպիսի գործարքներով, որոնց մասով հայտնաբերվել է խարդախության բարձր ռիսկ։

Ընդ որում, վարկի ձևակերպման արգելքը չի խոչընդոտում գործող վարկի մարմանը։ Այն արգելափակում է միայն նոր վարկի ստացումը կամ արդեն բացված վարկային գծով հասանելի սահմանաչափի օգտագործումը։

Ինչպես է աշխատում պաշտպանությունը

Եթե չարագործը հասանելիություն ստանա բանկային հավելվածին, նա չի կարողանա օգտվել արգելափակված ծառայություններից։ Օրինակ՝ վարկավորման սահմանված արգելքի դեպքում հնարավոր չի լինի հեռավար կերպով նոր վարկ ձևակերպել, իսկ ավանդով գործարքների արգելափակման դեպքում՝ դրանից միջոցներ դուրս բերել։

Միևնույն ժամանակ, մեխանիզմն ամբողջությամբ չի բացառում խարդախության ռիսկը։ Առավելագույն պաշտպանությունն ապահովում է բոլոր հեռավար ծառայությունների արգելափակումը, սակայն այս դեպքում ինքը՝ հաճախորդը, նույնպես ժամանակավորապես զրկվում է համապատասխան գործարքների հասանելիությունից։

Մկրտչյանի խոսքով՝ «Բոլոր ծառայությունների stop» գործառույթը նախատեսված է նախևառաջ արտակարգ իրավիճակների համար։ Եթե հաճախորդը կասկածում է, որ հավելված մուտք գործելու տվյալները հասանելի են դարձել կողմնակի անձանց, նա կարող է անմիջապես արգելափակել գործարքները, իսկ այնուհետև կապվել բանկի հետ։

«Խարդախության դեպքում արագությունը կարևորագույն գործոններից մեկն է, քանի որ արագ արձագանքումը թույլ է տալիս սահմանափակել կորուստները»,- նշել է նա։

Արգելափակումը գործում է բջջային հավելվածում և ինտերնետ-բանկինգում՝ անկախ այն սարքից, որից կատարվում է մուտքը։

Ինչպես ակտիվացնել և հանել արգելափակումը

Մեխանիզմի ակտիվացման համար պետք չէ այցելել բանկի մասնաճյուղ։ Հաճախորդին անհրաժեշտ է մուտք գործել բջջային հավելված և ընտրել այն ծառայությունները, որոնք նա մտադիր է սահմանափակել: Որոշ դեպքերում կպահանջվի նախապես թարմացնել հավելվածը Google Play-ի կամ App Store-ի միջոցով:

Եթե գործառույթը չի երևում, հաճախորդը կարող է դիմել բանկ՝ հրահանգ ստանալու համար։ Ֆինանսական կազմակերպությունները պարտավոր են նաև ընդունել հեռախոսային դիմումներ և արգելափակել ծառայությունները խարդախության կասկածների դեպքում։

Սահմանափակումը հանելն ավելի բարդ է, քան այն ակտիվացնելը. ֆինանսական կազմակերպությունը պետք է կատարի հաճախորդի ամբողջական նույնականացում:

Որոշ բանկեր թույլ են տալիս գործարքներն ապարգելափակել հեռավար կարգով, սակայն այդ դեպքում սահմանվում է 24-ժամյա սպասման ժամանակահատված։ Բանկի կամ վճարահաշվարկային կազմակերպության մասնաճյուղ անձամբ այցելելու դեպքում արգելափակումը կարող է հանվել անմիջապես։

Բոլոր բանկերի համար միասնական համակարգ դեռևս չկա

Հիմա հաճախորդը պետք է առանձին-առանձին սահմանի սահմանափակումները յուրաքանչյուր բանկային կամ ֆինանսական հավելվածում։ Դեռևս չկա միասնական հարթակ, որը թույլ կտա մեկ գործողությամբ արգելել վարկերի ձևակերպումը կամ այլ գործարքների իրականացումը բոլոր ֆինանսական կազմակերպություններում։

Մկրտչյանի խոսքով՝ Կենտրոնական բանկն աշխատում է այս հարցի տեխնիկական լուծման ուղղությամբ։

Նա ընդգծել է, որ «STOP» մեխանիզմը պաշտպանության տարրերից միայն մեկն է։

«Հաճախորդները պետք է պահպանեն թվային անվտանգության կանոնները, կողմնակի անձանց չփոխանցեն անձնական և բանկային տվյալները, ինչպես նաև ստուգեն այն կայքերը, որոնցում կատարվում են գնումներ»,- նշել է նա։

Խարդախության 1100 դեպք տարվա ընթացքում

Կենտրոնական բանկի տվյալներով՝ 2025 թվականին բանկերը գրանցել և կարգավորողին են փոխանցել տեղեկատվություն խարդախության 1102 դեպքի մասին։ Վնասի ընդհանուր չափը կազմել է շուրջ 876 մլն դրամ։

643 դեպքում խարդախներին հաջողվել է վարկեր ձևակերպել քաղաքացիների անունով։ Վիճակագրությունը ներառում է միայն այն միջադեպերը, որոնց մասին հաճախորդները հայտնել են բանկերին և որոնք պաշտոնապես որակվել են որպես խարդախություն: