ԵՐԵՎԱՆ, 20 հուլիսի․/ԱՌԿԱ/․ Անցած շաբաթվա հիմնական իրադարձությունների թվում էին սուվերեն և բանկային ռիսկերի արտաքին գնահատականները և դրամավարկային քաղաքականության հետագա ուղղվածության քննարկումները: Բանկային հատվածում հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացած էր կապիտալի և իրացվելիության համարժեքության, վարկավորման տեմպերի, հեռավար ծառայությունների հաճախորդների պաշտպանության և համապատասխանության ոլորտում միջազգային պահանջների կատարման վրա:
- Սուվերեն վարկանիշ. Fitch-ը պահպանել է Հայաստանի գնահատականը «BB-» մակարդակում
Fitch Ratings միջազգային վարկանիշային գործակալությունը հաստատել է Հայաստանի թողարկողի դեֆոլտի երկարաժամկետ վարկանիշները «BB-» մակարդակում՝ «Դրական» կանխատեսմամբ։ Գործակալությունը մատնանշել է տնտեսական աճի բարձր տեմպերն ու կայուն ինստիտուցիոնալ ցուցանիշները՝ միաժամանակ նշելով ընթացիկ հաշվի դեֆիցիտը, աշխարհաքաղաքական ռիսկերը և միջազգային պահուստների սահմանափակ համարժեքությունը։ Սուվերեն վարկանիշը ֆինանսական շուկայի մասնակիցների կողմից կարող է օգտագործվել որպես կողմնորոշիչներից մեկը՝ պետության և հայաստանյան փոխառուների վարկային ռիսկը գնահատելիս։
2. MONEYVAL. փորձագետները նշել են հեղինակության ռիսկերը և համաչափ վերահսկողության անհրաժեշտությունը
Հայաստանի վերաբերյալ MONEYVAL-ի զեկույցն արձանագրել է առաջընթաց փողերի լվացման և ահաբեկչության ֆինանսավորման դեմ պայքարի համակարգի զարգացման գործում՝ միաժամանակ մատնանշելով քննությունների, դատական հետապնդման և հանցավոր ակտիվների բռնագանձման ոչ բավարար արդյունավետությունը։ Գնահատման արդյունքներով Հայաստանը փոխադրվել է ուժեղացված հետագա մոնիթորինգի ռեժիմ և պետք է հաշվետվություն ներկայացնի առաջարկված միջոցառումների կատարման մասին։
tvyal.com կազմակերպության հիմնադիր Աղասի Թավադյանը նշել է, որ կապիտալի տարանցիկ հոսքերն աջակցել են Հայաստանի տնտեսական ակտիվությանը, սակայն միջոցների մի մասի ծագման ոչ բավարար թափանցիկությունը երկրի համար ստեղծում է հեղինակության և ինստիտուցիոնալ ռիսկեր։
Տնտեսագետ Հրանտ Միքայելյանն իր հերթին MONEYVAL-ի առաջարկությունները չի դիտարկում որպես ուղղակի սպառնալիք տնտեսությանը, բայց կարծում է, որ դրանց իրականացումը պետք է լինի համաչափ և ռիսկերի վրա հիմնված։ Վերահսկողական ընթացակարգերի ուժեղացումը կապված է բանկերի, ներդրողների և ընկերությունների համար հավելյալ ծախսերի հետ, ուստի առաջարկությունների գործնական նշանակությունը կարող է լինել ֆինանսական հոսքերի թափանցիկության բարձրացումը՝ առանց շուկայի բարեխիղճ մասնակիցների համար հիմնավորված արգելքներ ստեղծելու։
3. Գնաճը մնում է ԿԲ թիրախային մակարդակից բարձր
Fitch Ratings-ն ակնկալում է, որ Հայաստանում գնաճը 2026 թվականին կկազմի միջինը 4,4%, որից հետո աստիճանաբար կվերադառնա 3% թիրախային մակարդակին։ Ֆինանսական հաստատությունների համար գործող պայմանները կարող են նշանակել տոկոսադրույքի ռիսկը և ակտիվների ու պարտավորությունների ժամկետայնության կառուցվածքը հաշվի առնելու անհրաժեշտություն։ Փոխառուների և ավանդատուների համար առանցքային պարամետր է մնում անվանական դրույքաչափերի հարաբերակցությունը գների աճի ընթացիկ տեմպերի հետ։
4. Վճարումներ և ֆինտեխ. բանկերը ներդրել են գործառնությունների հեռավար արգելափակման մեխանիզմ
2026 թվականի հուլիսի 1-ից Հայաստանի այն ֆինանսական կազմակերպություններում, որոնք մատուցում են հեռավար ծառայություններ, գործում է «STOP» մեխանիզմը, որը թույլ է տալիս հաճախորդներին ինքնուրույն սահմանափակել առանձին գործառնություններ կամ ամբողջությամբ արգելափակել հեռավար ֆինանսական ծառայությունները։ Հայաստանի Կենտրոնական բանկի Սպառողների շահերի պաշտպանության կենտրոնի ղեկավար Արմենուհի Մկրտչյանի խոսքով՝ մեխանիզմը ներդրվել է բոլոր բանկերի և այն մյուս ֆինանսական կազմակերպությունների կողմից, որոնց վրա տարածվում է համապատասխան կարգավորումը։ Մոբայլ հավելվածի կամ ինտերնետ-բանկինգի միջոցով հաճախորդը կարող է սահմանափակել առանձին գործարքներ կամ ամբողջությամբ կասեցնել հեռավար սպասարկումը։ Նոր մեխանիզմը կրճատում է չարտոնված հասանելիության հայտնաբերման և գործառնությունների արգելափակման միջև ընկած ժամանակահատվածը։ Բանկերի համար դրա ներդրումը կարող է նշանակել օպերացիոն և զեղծարարության ռիսկերի կառավարման լրացուցիչ գործիքների ինտեգրում սպասարկման թվային ուղիներում։
5. Արժութային շուկա. դոլարը պահպանել է կայունությունը՝ ռուբլու փոխարժեքի նվազման ֆոնին
ԱՄՆ դոլարի միջին շուկայական փոխարժեքը հայկական դրամի նկատմամբ անցած շաբաթվա ընթացքում չնչին աճել է՝ երկուշաբթի օրվա 366,69 դրամից ուրբաթ հասնելով 366,85 դրամի։ Եվրոյի փոխարժեքը նույն ժամանակահատվածում նվազել է 419,27-ից մինչև 419,24 դրամ, իսկ ռուսական ռուբլունը՝ 4,7690-ից մինչև 4,6602 դրամ։ Բանկերի և ընկերությունների համար դոլարի սահմանափակ տատանողականությունը կարող է պահպանել կայուն պայմաններ հիմնական ներմուծման պայմանագրերով հաշվարկների և արտարժութային պարտավորությունների սպասարկման համար։ Ռուբլու ավելի արտահայտված անկումը շուկայի մասնակիցների կողմից կարող է հաշվի առնվել բաց արժութային դիրքերի կառավարման և ռուսական գործընկերների հետ հաշվարկների ժամանակ։
6. Բանկային հատված. կապիտալն ու իրացվելիությունը սահմանափակում են համակարգային ռիսկերը
Fitch Ratings-ը նշել է, որ Հայաստանի ֆինանսական կայունության ռիսկերը մեղմվում են կապիտալի և իրացվելիության գծով բանկերի ուժեղ դիրքերով։ 2026 թ.-ի առաջին եռամսյակում մասնավոր հատվածի վարկավորման աճը տարեկան կտրվածքով կազմել է 21,7%, ընդ որում բանկային համակարգի շահութաբերությունը մնացել է բարձր։ Կապիտալի բազայի մեծացումը կարող է ընդլայնել բանկերի հնարավորությունները վարկային և շուկայական ռիսկերի ծածկման ուղղությամբ։ Միաժամանակ, վարկային պորտֆելի առաջանցիկ աճը կարող է մեծացնել ակտիվների որակի վերահսկողության, փոխառուների կենտրոնացվածության և ներգրավված միջոցների նկատմամբ վարկերի հարաբերակցության նշանակությունը։
7. Գնաճ. Համաշխարհային բանկն առանձնացրել է պարենային գործոնը
Մայիսի համեմատ հունիսին Հայաստանում տարեկան գնաճի արագացման միակ գործոնը եղել են սննդամթերքը և ոչ ալկոհոլային խմիչքները, հայտնել է Համաշխարհային բանկը Հայաստանի վերաբերյալ իր հուլիսյան զեկույցում։ Այս կատեգորիայում գների աճի տեմպերը 6,4%-ից բարձրացել են մինչև 8,6%՝ ապահովելով ընդհանուր գնաճի գրեթե երկու երրորդը։ Տարեկան գնաճը մայիսի 4,2%-ից հունիսին աճել է մինչև 5,1%, իսկ առաջին կիսամյակի միջին մակարդակը կազմել է 4,6%։ Բանկերի և ֆինանսական ընկերությունների համար գնաճի կառուցվածքը կարևոր է տնային տնտեսությունների վճարունակությունը և սպառողական վարկավորման իրական արժեքը գնահատելիս։ Լայն սպառման ապրանքների գների աճը կարող է մեծացնել բնակչության պարտադիր ծախսերի մասնաբաժինը և ազդել սպառման, խնայողությունների ու պարտքերի սպասարկման միջև միջոցների բաշխման վրա։
8. Դրամավարկային պայմաններ. Fitch-ը ներառել է ԿԲ դրույքաչափի ժամանակավոր բարձրացում
Fitch Ratings-ը հնարավոր է համարել Հայաստանի Կենտրոնական բանկի կողմից վերաֆինանսավորման տոկոսադրույքի ժամանակավոր բարձրացումը 25 բ.կ.-ով՝ ներկայիս 6,5%-ից մինչև 6,75%։ Բանկերի համար դրույքաչափի փոփոխությունը 25 բ.կ.-ով կարող է նշանակել դրամային ֆոնդավորման արժեքի և ֆինանսական գործիքների եկամտաբերության բազային կողմնորոշիչի ճշգրտում։ Վարկային և ավանդային շուկաների համար նշանակություն կարող է ունենալ ոչ միայն դրույքաչափի մակարդակը, այլև նոր պայմանագրերի և լողացող եկամտաբերությամբ գործիքների գծով տոկոսային պայմանների փոփոխությունը։
Շաբաթվա արդյունքները
Շաբաթը ցույց տվեց, որ սուվերեն վարկանիշի հաստատումը, բանկերի բարձր կապիտալիզացիան և դոլար/դրամ զույգի կայունությունը պահպանում են շուկայի գործող կոնֆիգուրացիան, մինչդեռ թիրախային միջակայքից բարձր գնաճն ուժեղացնում է ուշադրությունը տոկոսային պայմանների նկատմամբ: Ուշադրության առանցքային ուղղություններ են մնում պարենային ապրանքների գների դինամիկան, դրամային ֆոնդավորման արժեքը, բանկային ակտիվների որակը, պահուստների համարժեքությունը և թվային գործառնությունների պաշտպանության նոր մեխանիզմների գործնական ներդրումը:
