Ռուսաստանը ճնշում է գործադրում Հայաստանի վրա՝ պահանջելով նրանից ընտրություն կատարել ԵՄ-ի և Եվրասիական տնտեսական միության միջև։ Մոսկվան կարծում է, որ Հայաստանում եվրոպական ներկայության ուժեղացումը սպառնում է երկրի ներսում իր տնտեսական և քաղաքական ազդեցությանը, ինչպես նաև անվտանգության ոլորտում իր ազդեցությանը։ Այդ մասին գրում է Brussels Signal-ը։
«Ռուսաստանը Հայաստանից պահանջել է ընտրություն կատարել Եվրոպական միության և Մոսկվայի գլխավորած Եվրասիական տնտեսական միությանը (ԵԱՏՄ) անդամակցության շարունակման միջև՝ ավելի ու ավելի մեծ ճնշում գործադրելով Երևանի վրա, որպեսզի ստիպի նրան հրաժարվել միաժամանակ երկու ուղիներով ընթանալու փորձից։
Ռուսաստանի արտաքին գործերի նախարարի տեղակալ Միխայիլ Գալուզինը օգոստոսի 11-ին հայտարարել է, որ Հայաստանը մինչև դեկտեմբեր պետք է որոշի՝ անցկացնել համազգային հանրաքվե ԵՄ-ին անդամակցելու՞, թե՞ ԵԱՏՄ-ում անդամակցությունը պահպանելու վերաբերյալ։ Նա հավելել է, որ այս հարցը դեկտեմբերին կրկին կներառվի Եվրասիական բարձրագույն տնտեսական խորհրդի օրակարգում, որը պետք է զեկույց ստանա Հայաստանի համար ԵԱՏՄ պայմանագրի գործողության կասեցման հետևանքների մասին։
«Ակնհայտ է, որ եթե մինչ այդ հանրաքվե անցկացնելու կոչը չլսվի, առաջնորդները այդ փաստը հաշվի կառնեն հետագա համապատասխան համատեղ քայլերի վերաբերյալ որոշում ընդունելիս», — նշել է Գալուզինը։
Նա նկատի ուներ համատեղ հայտարարությունը, որն ընդունվել էր Ռուսաստանի, Բելառուսի, Ղազախստանի և Ղրղզստանի առաջնորդների կողմից մայիսի 29-ին Աստանայում կայացած ԵԱՏՄ գագաթնաժողովում, և որում Հայաստանին կոչ էր արվում այդ հարցը դնել համազգային քվեարկության։
Մոսկվայի նշանակությունը Երևանի համար շատ ավելի լայն է, քան պարզապես առևտուրը։ Ռուսաստանը շարունակում է մնալ Հայաստանի գլխավոր տնտեսական գործընկերը և էներգակիրների խոշոր մատակարարը, իսկ երկու երկրները ավանդաբար պահպանում են սերտ ռազմական և անվտանգության կապեր։ Հայաստանը շարունակում է ֆորմալ կերպով մնալ Ռուսաստանի գլխավորած Հավաքական անվտանգության պայմանագրի կազմակերպության (ՀԱՊԿ) անդամ, թեև Երևանը 2024 թվականի փետրվարից սառեցրել է իր մասնակցությունը դաշինքի քաղաքական գործունեությանը։
Միևնույն ժամանակ Հայաստանի հարաբերությունները ԵՄ-ի հետ նույնպես խորացել են։
Մայիսի 22-ից Ռուսաստանի գյուղատնտեսական վերահսկող մարմին «Ռոսսելխոզնադզորը» սահմանափակել է հայկական ծաղիկների ներմուծումը՝ ավելի ուշ արգելքները տարածելով նաև բանջարեղենի, խաղողի, կորիզավոր մրգերի և չրերի վրա։ Հունիսի 12-ից այն կասեցրել է կարանտինային վերահսկողության ենթակա ամբողջ հայկական արտադրանքի ներմուծումը՝ հղում անելով ֆիտոսանիտարական խախտումներին։ Երևանը բողոք է ներկայացրել Եվրասիական տնտեսական հանձնաժողով։
Բրյուսելը քաղաքական փոփոխություններին աջակցել է ֆինանսական օգնությամբ։ Հունիսի սկզբին ֆոն դեր Լայենը հայտարարել է 52 միլիոն եվրոյի միջոցառումների փաթեթի մասին, ինչի արդյունքում ԵՄ-ի կողմից Հայաստանին տրամադրվող աջակցության ընդհանուր ծավալը հասել է 288 միլիոն եվրոյի։
Հուլիսի 2-ին, երկու ամսվա ընթացքում Երևան իր երկրորդ այցի ժամանակ, ֆոն դեր Լայենը հայտարարել է, որ մնացած 18 միլիոն եվրոն կօգնի Հայաստանին «ամրապնդել և դիվերսիֆիկացնել իր առևտուրը», և առաջարկել է ինքնավար առևտրային միջոցներ, որոնք կլիբերալացնեն Հայաստանից ԵՄ արտահանման գրեթե 80 տոկոսը։ Այս միջոցները պահանջում են Եվրոպական խորհրդարանի և Եվրոպական միության խորհրդի հաստատումը։
Ռուսաստանի նախագահ Վլադիմիր Պուտինը այս հարցին ուղղակիորեն անդրադարձել է 2026 թվականի ապրիլի 1-ին Կրեմլում Փաշինյանի հետ հանդիպման ժամանակ։ Հայտարարելով, որ Մոսկվան հանգիստ է վերաբերում Հայաստանի և ԵՄ-ի հարաբերությունների զարգացմանը, Պուտինը զգուշացրել է. «Անհնար է գտնվել Եվրոպական միության հետ մաքսային միությունում և միաժամանակ ԵԱՏՄ-ում։ Դա պարզապես անհնար է»։ Նա հավելել է, որ հարցը «նույնիսկ ոչ թե քաղաքական, այլ զուտ տնտեսական բնույթ ունի»՝ հղում անելով մաքսային կանոնների, շուկայի հասանելիության և ֆիտոսանիտարական նորմերի տարբերություններին։
Փաշինյանը ընդունել է այս հակասությունը՝ հայտարարելով, որ Հայաստանը հասկանում է, որ «երկու միություններին անդամակցությունն անհամատեղելի է», սակայն պնդել է, որ երկիրը առայժմ կարող է շարունակել համադրել երկու օրակարգերը։ Նա ասել է, որ եթե գործընթացը վերջիվերջո հասնի այն կետին, երբ անհրաժեշտ կլինի ընտրություն կատարել, այդ որոշումը կընդունեն Հայաստանի քաղաքացիները։
Այդ ժամանակից ի վեր նա մերժել է Մոսկվայի առաջարկած ժամանակացույցը։ Օգոստոսի 7-ին նա հայտարարել է, որ հանրաքվեն առայժմ անհնար է, քանի որ դրա համար թեմա չկա, իսկ օգոստոսի 13-ին ասել է, որ քվեարկությունն անպայման կկայանա, հենց որ Հայաստանը պաշտոնապես դիմում ներկայացնի ԵՄ-ին անդամակցելու համար», — նշվում է հրապարակման մեջ։