Դոնալդ Թրամփի վարչակազմը մտադիր է կտրուկ ուժեղացնել տնտեսական ճնշումը Իրանի վրա՝ հետևանքներով սպառնալով այն երկրներին և ընկերություններին, որոնք շարունակում են պահպանել առևտրային և ֆինանսական կապերը Թեհրանի հետ։ Սակայն նման ռազմավարությունը կարող է հանգեցնել լուրջ հակամարտության Չինաստանի հետ՝ իրանական նավթի խոշորագույն գնորդի, գրում է Bloomberg-ը։
ԱՄՆ ֆինանսների նախարար Սքոթ Բեսենթը հայտարարել է, որ Վաշինգտոնը պատրաստում է Իրանի տնտեսական գործընկերների նկատմամբ ճնշումն ուժեղացնելու ծրագիր։ «Կամ դուք մեզ հետ եք, կամ մեր դեմ», — ասել է նա CNBC-ին տված հարցազրույցում՝ խոստանալով «աշխարհի պատմության մեջ ամենամեծ համակարգված տնտեսական մեկուսացումը»։
Վաշինգտոնի համար գլխավոր փորձությունը կլինի Չինաստանը, որը գնում է Իրանի նավթային արտահանման շուրջ 90%-ը։ Մինչ այժմ ԱՄՆ-ը պատժամիջոցներ էր սահմանում առանձին չինական անկախ նավթավերամշակող ձեռնարկությունների դեմ, սակայն խուսափում էր հարվածել խոշոր չինական բանկերին, որոնք ֆինանսավորում են Իրանի հետ առևտուրը։
Այժմ իրավիճակը կարող է փոխվել։ Թրամփը հայտարարել է, որ ցանկացած երկիր, որի բանկերը, ընկերությունները, օդանավակայանները կամ պետական կառույցները շարունակում են Իրանի համար ապահովել «գոյատևման որևէ հնարավորություն», կբախվի «հսկայական տնտեսական հետևանքների»։ Թիրախների շարքում նա նշել է նավթի մաքսանենգությունը, արտարժութային գործառնությունները, կանխիկի փոխանցումները, փոխանակման կետերը, նավային ռեգիստրները և կեղծ ընկերությունները։
Փորձագետները զգուշացնում են, որ այս սպառնալիքները անմիջապես Չինաստանի նկատմամբ կիրառելու փորձը կարող է թանկ արժենալ հենց Վաշինգտոնին։
«Արդյո՞ք Սպիտակ տունը պատրաստ է տնտեսական պատերազմի այս նոր արշավը Չինաստանի հետ հարաբերություններից վեր դասել։ Եթե այո, հետևանքները լուրջ կլինեն», — հայտարարել է Bloomberg Economics-ի վերլուծաբան Քրիս Քենեդին։ Նրա կարծիքով՝ նոր սպառնալիքները միաժամանակ վկայում են այն մասին, որ ԱՄՆ-ը սկսում է սպառել Իրանի վրա ճնշում գործադրելու իր հասանելի գործիքները։
Այսպիսի քայլը հատկապես ռիսկային է դառնում ՉԺՀ նախագահ Սի Ցզինպինի ԱՄՆ սպասվող այցի ֆոնին։ Նրա այցը նախատեսված է հաջորդ ամիս և կդառնա չինացի առաջնորդի առաջին այցը Վաշինգտոն վերջին տասնամյակում։
Պեկինն արդեն հասկացնել է տվել, որ մտադիր չէ կատարել Վաշինգտոնի պահանջները։ Չինաստանի արտաքին գործերի նախարարությունը մերժել է Թրամփի սպառնալիքները և հայտարարել, որ Իրանի առևտրային գործընկերների դեմ տնտեսական պատերազմը չի օգնի կարգավորել հակամարտությունը։
«Թրամփի վարչակազմի ոչ մի առաջարկ չի ստիպի Սի Ցզինպինին հրապարակայնորեն և այսքան լրջորեն ընդառաջ գնալ նրան», — կարծում է պատժամիջոցների հարցերով փորձագետ Բրեթ Էրիքսոնը։ Նրա խոսքով՝ Վաշինգտոնը փաստացի պահանջում է Պեկինից համաձայնել, որ ԱՄՆ-ը իրեն թելադրի, թե ում հետ կարելի է և չի կարելի բիզնես վարել։
Միևնույն ժամանակ Չինաստանն արդեն ցուցադրել էր Թրամփի ճնշմանը պատասխանելու պատրաստակամություն։ Մասնավորապես, Պեկինը սահմանափակումներ էր մտցրել հազվագյուտ հողային մետաղների արտահանման վրա, ինչը նախկինում ստիպել էր Սպիտակ տանը նահանջել առևտրային դիմակայությունում։
Ամերիկյան ռազմավարությունն առաջին հերթին ուղղված է Իրանի նավթային եկամուտներին՝ երկրի մուտքերի գլխավոր աղբյուրին։ Իրանի կենտրոնական բանկի ղեկավար Աբդոլնասեր Հեմմաթիի խոսքով՝ ներկայիս սահմանափակումների պատճառով երկրի նավթի արտահանումը «գործնականում կանգ է առել»։
Չինաստանից բացի, ամերիկյան ճնշման ուժեղացման սպառնալիքի տակ են նաև ԱՄԷ-ն, Թուրքիան և Հնդկաստանը։
ԱՄԷ-ն երկար ժամանակ եղել է Իրանի խոշորագույն առևտրային գործընկերը և օտարերկրյա ապրանքների ու արժույթի կարևորագույն աղբյուրը։ Այս շաբաթ Էմիրությունները հայտարարեցին Իրանի հետ տնտեսական կապերի դադարեցման մասին այն բանից հետո, երբ, Աբու Դաբիի պնդմամբ, Թեհրանը հրթիռային հարվածներ էր հասցրել երկրի տարածքին։
Թուրքիան, չնայած ՆԱՏՕ-ին անդամակցությանը և ԱՄՆ-ի հետ դաշնակցային հարաբերություններին, մնում է իրանական արտահանման խոշորագույն գնորդը Չինաստանից հետո։ Հնդկաստանը նույնպես կարևոր դեր է խաղում Իրանի հետ առևտրում՝ մասնավորապես մատակարարելով պարենամթերք և դեղամիջոցներ։
Բացի այդ, Իրանը ԱՄԷ-ում և Իրաքում գտնվող փոխանակման կետերն օգտագործում է նավթի վաճառքից ստացված միջոցները երկիր վերադարձնելու համար։ Վճարումները հաճախ ստացվում են չինական յուանով, որից հետո փոխարկվում են այն արժույթով, որը Թեհրանը կարող է օգտագործել երկրի ներսում։
Փորձագետները կասկածում են, որ Վաշինգտոնը կկարողանա ամբողջությամբ փակել Իրանի առևտրային կապերը հարևանների հետ։ Դրանցից շատերը գոյություն ունեն տասնամյակներ՝ աշխարհագրական մոտության և պատմականորեն ձևավորված տնտեսական հարաբերությունների շնորհիվ։
«Միայն հրապարակային սպառնալիքներն այժմ բավարար չեն այլ երկրների վարքագիծը փոխելու համար», — նշում է ԱՄՆ ֆինանսների նախարարության նախկին աշխատակից Քլեր Օ’Նիլ Մաքքլեսկին։ Նրա խոսքով՝ երրորդ երկրները Թրամփի վարչակազմի իրական մտադրությունները կհասկանան միայն այն բանից հետո, երբ Վաշինգտոնը իսկապես պատժամիջոցներ սահմանի որևէ կոնկրետ օտարերկրյա բանկի կամ ընկերության դեմ։