«Հրապարակը» մի քանի հարց է ուղղել ադրբեջանական փորձագիտական խմբի համակարգող, Հարավային Կովկասի հետազոտական կենտրոնի տնօրեն Ֆարհադ Մամեդովին։
– Մոսկվա-Բաքու «գիծը» կրկին թեժ է․ Ադրբեջանը հետախուզում է հայտարարել ռուսաստանցի երեք լրագրողի, այդ թվում՝ ՌԴ տրանսպորտի նախարարի խորհրդական Չադաեւի նկատմամբ, որը, ի դեպ, արդեն հրաժարական է տվել։ Ինչո՞ւ են պարբերաբար սրվում ռուս-ադրբեջանական հարաբերությունները։ Միայն չասեք՝ Ռուսաստանում իշխող հակաադրբեջանական տրամադրությունների պատճառով։
– Ադրբեջանի եւ Ռուսաստանի միջեւ հարաբերությունները ճգնաժամային շրջան մտան 2024 թվականի վերջին, երբ Ռուսաստանի զինված ուժերը խոցեցին ադրբեջանական քաղաքացիական ինքնաթիռ: Միայն այս տարվա սկզբին Ադրբեջանի եւ Ռուսաստանի արտաքին գործերի նախարարությունները համատեղ հայտարարությամբ հայտարարեցին, որ ինքնաթիռի միջադեպի հետ կապված ճգնաժամը լուծվել է։ Վերջերս Ռուսաստանի նախագահը զանգահարեց Ադրբեջանի նախագահին, իսկ Ադրբեջանի արտաքին գործերի նախարարը պաշտոնական այցով մեկնեց Մոսկվա: Այլ կերպ ասած, Ադրբեջանի եւ Ռուսաստանի միջեւ ամենաբարձր մակարդակներում շփումներ են տեղի ունենում: Իհարկե, ռուս պաշտոնյաները ենթադրում են, որ հարաբերությունները կարող են վերականգնվել՝ հասնելով նախկին մակարդակին: Այնուամենայնիվ, Բաքուն մտադիր չէ վերանայել Ադրբեջանում Ռուսաստանի մարդասիրական ենթակառուցվածքները փակելու իր որոշումը: Ներկայում Բաքուն Ռուսաստանի հետ հարաբերությունները դիտարկում է պրագմատիկ համատեքստում։ Ինչ վերաբերում է Ադրբեջանի գլխավոր դատախազության կողմից երեք ռուս քաղաքացիների վերաբերյալ կայացրած որոշմանը, կարելի է ասել, որ Ռուսաստանի քաղաքացիների կողմից Ադրբեջանի Հանրապետության սահմանադրական կարգը տապալելու բացահայտ կոչերն իրավական գնահատական են ստացել: Ռուսաստանում շատերը խոստովանել են, որ այս լրագրողները հատել են պարկեշտության բոլոր հնարավոր սահմանները: Մնում է հուսալ, որ այս միջադեպից հետո Ռուսաստանի տեղեկատվական տարածքը կքննարկի իր գործողությունները՝ նախքան Ադրբեջանի Հանրապետության պես ինքնիշխան պետության վերաբերյալ նման հայտարարություններ անելը։
– Ադրբեջանի ԱԳՆ-ն բողոքի նոտա հղեց, ռուս դեսպանին հրավիրեց գերատեսչություն։ Մոսկվան հակադարձեց, թե մասնավոր անձանց կարծիքը Ռուսաստանի պաշտոնական դիրքորոշումը չէ։ Արդյո՞ք Բաքուն ավելի էմոցիոնալ չէ։
– Այո, Ադրբեջանի արտաքին գործերի նախարարությունը կանչեց Ռուսաստանի դեսպանին եւ բողոք ներկայացրեց, որ նման հայտարարություններն ապագայում իրավական հետեւանքներ կունենան։ Սա կարեւոր է՝ ապագայում նմանատիպ խնդիրները կանխելու համար։ Բաքվի հուզական պոռթկման վերաբերյալ կարող եմ ասել, որ հուզականության մակարդակը համապատասխանում է Ադրբեջանի Հանրապետության պետականության վրա հարձակումների մակարդակին։ Եվ սա վերաբերում է ոչ միայն Ռուսաստանին, այլեւ բոլոր երկրներին, որտեղ գործողություններ եւ որոշումներ են կայացվում Ադրբեջանի Հանրապետության դեմ։
– Ադրբեջանի ղեկավարը հայտարարեց, որ Մեծամորի ԱԷԿ-ի փակվելուց հետո Հայաստանին էներգետիկ ճգնաժամ է սպառնում, հետո առաջարկեց օգնություն՝ այլընտրանքային աղբյուրի տեսքով։ Կարծիք կա, որ սա էլ է Ռուսաստանի դեմ ուղղված ցուցադրական ժեստ՝ հաշվի առնելով, որ Հայաստանում ՌԴ-ն բացառիկ ազդեցություն ու ներգրավվածություն ունի այս ոլորտում։
– Մեծամորի ատոմակայանը գործում է Հայաստանում եւ կառավարվում է ռուսական «Ռոսատոմ» ընկերության կողմից։ Պաշտոնական ցուցանիշների համաձայն՝ կայանի առանձին բլոկներն ունեն շահագործման ժամկետ, որից հետո կարող են համարվել վտանգավոր։ Հայաստանի կառավարությունը նախատեսում է որոշել ատոմակայանի ապագա կապալառուի հարցը հաջորդ տարվա ընթացքում. մոդուլային էլեկտրակայանները քննարկվում են նաեւ Միացյալ Նահանգների հետ։ Հայաստանի կառավարությունը վերջնականապես կորոշի, թե ինչպես, երբ եւ ում հետ որոշումներ կայացնել Մեծամորի ատոմակայանի վերաբերյալ։ Բաքուն ատոմակայանի շահագործումը սեյսմիկ ակտիվ գոտում եւ Ադրբեջանի սահմաններին անմիջապես հարող տարածքում՝ գնահատում է որպես պոտենցիալ ռիսկ։ Իր ելույթում Ադրբեջանի նախագահը նշել է էներգետիկ ճգնաժամի ռիսկը, եթե Մեծամորի ատոմակայանը փակվի, եւ առաջարկել է լուծում՝ էներգետիկ համագործակցության միջոցով։ Կարելի է արագ կառուցել էլեկտրահաղորդման գծեր, որոնք կկապեն Հայաստանը տարածաշրջանային էներգափոխանակման համակարգին եւ էլեկտրաէներգիայի նախագծերին։