Մայեր Ամշել Ռոտշիլդն իր հինգ որդիների հետ միասին պատերազմների ու հեղափոխությունների դարաշրջանում կարողացել է ստեղծել 19-րդ դարի ամենահարուստ բանկը։ Ռոտշիլդները Եվրոպայում շքեղ պալատների տերեր էին, արիստոկրատներ, Իսրայելի կայացման աջակիցներ և անգամ Բրազիլիայի անկախության հովանավորներ։
1. Ինչպե՞ս Ռոտշիլդները դարձան «Ռոտշիլդ»
Մայեր Ամշել Ռոտշիլդը ծնվել է 1743 կամ 1744 թվականին Ֆրանկֆուրտի հրեական գետտոյում: Ընտանիքը զբաղվում էր արժույթի փոխանակմամբ և առևտրով, բայց հարուստ չէր: Այն ժամանակ տները անվանում էին ըստ դրանց վրայի զինանշանների կամ նշանների: Նրանց տունն անվանվում էր «Zum rothen Schild» («Կարմիր վահանի մոտ»), որից էլ ընտանիքն ստացավ իր «Ռոտշիլդ» (Red Shield) ազգանունը։
2. Ծանոթություն կայսրընտիրի (կուրֆյուրստի) հետ
Մայերը վաղ է կորցրել ծնողներին և 1760 թվականից գլխավորել է ընտանեկան գործը՝ զբաղվելով հնաոճ մետաղադրամների և մեդալների առևտրով։ Այս հանգամանքը նրան օգնեց ձեռք բերել ազդեցիկ կապեր, որոնցից ամենակարևորը Հեսսեն-Կասսելի իշխան Վիլհելմն էր (աշխարհի ամենահարուստ իշխաններից մեկը): Մայերը դարձավ նրա պալատական մատակարարն ու բանկիրը:
3. Հեղափոխություն, պատերազմ և հսկայական հարստություն
Ռոտշիլդները չէին կարողանա նման հարստություն կուտակել առանց 18-րդ դարի վերջի և 19-րդ դարի սկզբի ցնցումների՝ Ֆրանսիական մեծ հեղափոխության և Նապոլեոնյան պատերազմների:
- Մայերի որդին՝ Նաթան Ռոտշիլդը, հաստատվեց Բրիտանիայում:
- Ռոտշիլդների բանկը դարձավ գլխավոր օղակը, որի միջոցով Մեծ Բրիտանիան (Նապոլեոնի գլխավոր թշնամին) ֆինանսական հսկայական միջոցներ էր փոխանցում Եվրոպայի իր դաշնակիցներին և մայրցամաքում կռվող բրիտանական բանակին:
4. «Հինգ մատների» ընտանեկան կանոնը
Մայերն ուներ 5 որդի, որոնք ընտանեկան բիզնեսը վերածեցին համաշխարհային կայսրության: Հայրն ու ավագ որդին գործերը վարում էին Ֆրանկֆուրտում, Նաթանը՝ Լոնդոնում, իսկ մյուս երեք եղբայրները մասնաճյուղեր բացեցին Փարիզում, Վիեննայում և Նեապոլում:
Ռոտշիլդների նշանաբանը դարձավ․ Concordia, integritas, industria («Համաձայնություն, ազնվություն, աշխատասիրություն»)։ Ընտանիքը խիստ փակ էր․ մինչև 1960-ականները բիզնեսում գործընկեր կարող էին դառնալ միայն ընտանիքի տղամարդիկ, իսկ ամուսնությունները հաճախ կնքվում էին մոտ ազգականների (քեռակին, մորաքրոջ զավակների) միջև:
5. Սեփական հետախուզությունը և Վաթերլոոյի լեգենդը
Ռոտշիլդներն ունեին սեփական հետախուզական և սուրհանդակային ցանցը (այդ թվում՝ փոստային աղավնիներ): Դրա շնորհիվ նրանք կարևոր լուրերն իմանում էին ավելի շուտ, քան միապետներն ու դիվանագետները։ Տարածված լեգենդի համաձայն՝ Նաթան Ռոտշիլդն առաջինն է իմացել Վաթերլոոյի ճակատամարտում Նապոլեոնի պարտության մասին և բորսայական մեծ մանիպուլյացիայով հսկայական գումար վաստակել (թեև պատմաբաններն սա համարում են մասամբ չափազանցված լեգենդ):
6. Համաշխարհային ֆինանսական հսկան (1815-1914)
Շուրջ 100 տարի Ռոտշիլդների ընկերությունը աշխարհի խոշորագույն բանկն էր։ Նրանք․
- Ֆինանսավորել են Եվրոպայում, ԱՄՆ-ում և Մերձավոր Արևելքում երկաթգծերի շինարարությունը։
- Հիմնադրել են հանքարդյունաբերական հսկաներ De Beers-ը և Rio Tinto-ն։
- 1875 թվականին Բրիտանիայի կառավարությանը տրամադրել են 5 միլիոն դոլարի վարկ՝ Սուեզի ջրանցքը գնելու համար։
7. Աջակցություն Իսրայելին և Բրազիլիայի անկախությանը
- Իսրայել․ 19-րդ դարի երկրորդ կեսից Ռոտշիլդները ֆինանսավորում էին Պաղեստինում հրեական դպրոցների, հիվանդանոցների և բնակավայրերի կառուցումը: 1917 թվականի հայտնի Բալֆուրի հռչակագիրը (որով Բրիտանիան աջակցում էր հրեական օջախի ստեղծմանը) հասցեագրված էր հենց Լայոնել Ուոլթեր Ռոտշիլդին։ Այսօր Թել Ավիվի կենտրոնական փողոցներից մեկը կոչվում է «Ռոտշիլդի բուլվար»:
- Բրազիլիա․ 1822 թվականին Բրազիլիան անկախություն հռչակեց Պորտուգալիայից, բայց պետք է վճարեր 2 միլիոն ֆունտ ստերլինգ (մոտ $170 մլն այսօրվա փողով)։ Վարկի տրամադրումն ապահովեց Ռոտշիլդների բանկը։
8. Ազնվականական տիտղոսներ և շքեղություն
1822 թվականին Ավստրիայի կայսրը Ռոտշիլդ եղբայրներին շնորհեց բարոնի տիտղոս (նրանք դարձան Եվրոպայի առաջին հրեա ազնվականներից): Ռոտշիլդները կառուցել են տասնյակ պալատներ (միայն Վիեննայում ունեին 5 պալատ): Նրանց ճոխ ինտերիերը հիմք դրեց «Ռոտշիլդյան ճաշակ» (Le goût Rothschild) տերմինին։ Նրանք նաև գնել են Բորդոյի աշխարհահռչակ գինեգործարանները՝ Château Lafite Rothschild-ը և Château Mouton Rothschild-ը։
9. Կենդանաբանություն և Ռոտշիլդի ընձուղտը
Ավելի քան 153 տեսակի միջատներ, 58 թռչուններ, 18 կաթնասուններ և 14 բույսեր կրում են «Ռոտշիլդ» անունը։ Դրանց թվում են Ռոտշիլդի ընձուղտը և Ռոտշիլդի օրխիդեան (օրխիդեա Պաֆիոպեդիլում): Սա ընտանիքի ներկայացուցիչ Ուոլթեր Ռոտշիլդի շնորհիվ է, ով կենսաբան էր, հավաքել էր 4․5 միլիոն կենդանիների նմուշներով թանգարան և ֆինանսավորում էր գիտական արշավախմբեր։
