Հայաստանի Հանրապետության Ներքին գործերի նախարարությունը հանրային քննարկման է ներկայացրել «ՀՀ քաղաքացիության մասին» և «Պետական տուրքի մասին» օրենքներում փոփոխություններ կատարելու նախագիծ, որն ուսումնասիրել է BanksNews.am-ը: Նախագծով արմատապես վերանայվում են քաղաքացիություն ստանալու և դադարեցնելու ընթացակարգերն ու պայմանները
ՆԳ նախարար Արփինե Սարգսյանի փոխանցմամբ՝ փոփոխությունների նպատակը քաղաքացիության ինստիտուտի բովանդակային վերաիմաստավորումն է, դրա իրավական նշանակության ու հանրային արժեքի ամրապնդումը, ինչպես նաև պետության և քաղաքացու միջև իրական ու կայուն կապի ապահովումը։
Ամենակարևոր փոփոխություններն ու շեշտադրումները
1. Ռեզիդենտության ցենզ՝ ազգությամբ հայերի համար
- Նոր պահանջ. Ազգությամբ հայերի համար քաղաքացիություն ստանալու նպատակով սահմանվում է օրինական բնակության և փաստացի գտնվելու (ռեզիդենտության) պահանջ։ Դիմում ներկայացնելու համար անհրաժեշտ կլինի 2 տարվա կտրվածքով ունենալ ռեզիդենտության ցենզ Հայաստանում (տարեկան առնվազն 183 օր բնակություն)։
- Պատճառը. Ըստ նախարարի՝ 3 օրով Հայաստան այցելելով կամ առանց այցելության քաղաքացիություն ստանալը չի արտահայտում անձի կենսական շահն ու կապը պետության հետ։ Նպատակն է, որ դիմողն ապրի Հայաստանում, ձևավորի սոցիալական կապեր և ճանաչի երկրի իրավական համակարգը։
2. Պետական տուրքերի կտրուկ բարձրացում
- Քաղաքացիություն ստանալու համար. Գործող 50,000 դրամի փոխարեն առաջարկվում է սահմանել 250,000 դրամ։
- Քաղաքացիությունը դադարեցնելու համար. Գործող 150,000 դրամի փոխարեն առաջարկվում է սահմանել 1,500,000 դրամ։
3. Քաղաքացիության վերականգնում՝ 5 տարի անց
- ՀՀ քաղաքացիությունից հրաժարված անձինք այն վերականգնելու համար կարող են դիմել առնվազն 5 տարի անց (ՀՀ Նախագահի հրամանագիրն ուժի մեջ մտնելու պահից)։
- Սա միտված է կանխելու քաղաքացիության «իրավիճակային կամ գործիքային» օգտագործումը (օրինակ՝ պարտադիր զինվորական ծառայությունից խուսափելու նպատակով քաղաքացիությունից հրաժարվելը և կարճ ժամանակ անց այն վերականգնելը)։
4. «Ազգությամբ հայ» լինելու հանգամանքի ստուգման նոր մեխանիզմ
- Ստեղծվելու է մասնագիտացված հանձնաժողով, որը կգնահատի ներկայացված փաստաթղթերի արժանահավատությունը, իսկությունը և փոխկապակցվածությունը։
- Անհրաժեշտությունը. 2023–2026 թթ. ընթացքում բացահայտվել է կեղծ կամ փոփոխված փաստաթղթերով (ազգականների տվյալներում «հայ» նշումն ապօրինի ավելացնելով) քաղաքացիություն հայցելու 71 դեպք, ընդ որում՝ դեպքերի թիվը տարեցտարի աճում է։
5. Երդման արարողություն և հրամանագրի ուժի մեջ մտնելը
- Վերջնաժամկետ. ՀՀ Նախագահի հրամանագիրն ուժի մեջ կմտնի անձի կողմից երդման տեքստը ստորագրելու պահից։ Անձը պարտավոր է 1 տարվա ընթացքում ներկայանալ և ստորագրել տեքստը, հակառակ դեպքում հրամանագիրն ուժը կկորցնի։
- Վայրը. Երդման արարողությունը կազմակերպվելու է բացառապես Հայաստանի Հանրապետության տարածքում։
6. «Քաղաքացի ճանաչելու» ինստիտուտի և Միջգերատեսչական հանձնաժողովի լուծարում
- Օրենքի 9-րդ և 10-րդ հոդվածների չեղարկում. Նախկին ԽՍՀՄ/ՀԽՍՀ քաղաքացիների քաղաքացիության «ճանաչման» դրույթները հանվում են, քանի որ անցումային շրջանի իրավաքաղաքական նպատակներն արդեն իրացվել են։
- Միջգերատեսչական հանձնաժողովի դադարեցում. Դիմումների մերժման դեպքում գործող լրացուցիչ խորհրդատվական հանձնաժողովը լուծարվում է՝ վարչարարությունը պարզեցնելու, կրկնվող ընթացակարգերը վերացնելու և ժամկետները կրճատելու նպատակով։
Վիճակագրական տվյալներ նախագծի հիմնավորումից
- Քաղաքացիություն ստացածներ (01.01.2021 – 31.08.2026թթ.). 110,219 անձ։
- Անձնագիր ստացածներ (01.01.2021 – 31.08.2026թթ.). «099» ծածկագրով (օտարերկրյա պետություններում տրված) անձնագիր է ստացել 108,002 անձ։
- Վերջին 15 տարիների դինամիկան. Տարեկան ՀՀ քաղաքացիություն է ստացել շուրջ 250,000 անձ, որոնց մեծ մասը երբևէ Հայաստանում մշտական բնակություն չի հաստատել։