Խոշոր կորպորացիաների փլուզումները երբեմն դուրս են գալիս մեկ ընկերության սահմաններից և վերածվում ամբողջ ֆինանսական համակարգի համար լուրջ ճգնաժամերի։ Սխալ կառավարման, չափազանց մեծ պարտքի, հաշվապահական խարդախությունների, բարձր ռիսկային ներդրումների կամ շուկայի կտրուկ փոփոխության հետևանքով պատմության ընթացքում սնանկացել են միլիարդավոր դոլարների ակտիվներ ունեցող ընկերություններ։
Ամենախոշոր կորպորատիվ սնանկությունների շարքում առանձնահատուկ տեղ է զբաղեցնում Lehman Brothers-ը, որը 2008 թվականին սնանկության դիմում ներկայացնելիս ունեցել է ավելի քան $691 մլրդ ակտիվներ։ Դրան հաջորդում են Washington Mutual-ը, WorldCom-ը, General Motors-ը և այլ խոշոր ընկերություններ։
Կարևոր է նշել, որ «ամենամեծ ձախողում» հասկացությունը կարող է չափվել տարբեր եղանակներով՝ ակտիվների ծավալով սնանկության պահին, պարտավորությունների չափով, շուկայական կապիտալիզացիայի կորստով կամ ներդրողների և պարտատերերի կրած վնասներով։ Ստորև հիմնական չափանիշը սնանկության պահին ընկերության ակտիվների չափն է, իսկ որոշ դեպքերում ներկայացվում են նաև այլ ֆինանսական ցուցանիշներ։
Աշխարհի խոշորագույն կորպորատիվ փլուզումներից 10-ը
| # | Ընկերություն | Տարի | Ոլորտ | Ակտիվներ սնանկության պահին |
|---|---|---|---|---|
| 1 | Lehman Brothers | 2008 | Ֆինանսներ | $691,1 մլրդ |
| 2 | Washington Mutual | 2008 | Բանկային ոլորտ | $327,9 մլրդ |
| 3 | WorldCom | 2002 | Հեռահաղորդակցություն | $103,9 մլրդ |
| 4 | General Motors | 2009 | Ավտոմոբիլային | մոտ $91,0 մլրդ |
| 5 | CIT Group | 2009 | Ֆինանսներ | $80,4 մլրդ |
| 6 | Enron | 2001 | Էներգետիկա | $65,5 մլրդ |
| 7 | Conseco | 2002 | Ֆինանսական ծառայություններ | $61,4 մլրդ |
| 8 | MF Global | 2011 | Ֆինանսներ | $41,0 մլրդ |
| 9 | Chrysler | 2009 | Ավտոմոբիլային | $39,3 մլրդ |
| 10 | Pacific Gas & Electric | 2019 | Էներգետիկա | մոտ $71,4 մլրդ |
Տարբեր վարկանիշներում թվերը կարող են տարբերվել՝ կախված նրանից, թե հաշվարկվում են մայր ընկերության, դուստր ընկերությունների կամ կոնկրետ սնանկության գործի ակտիվները։ Օրինակ՝ ԱՄՆ-ի պատմական խոշոր սնանկությունների դասական տվյալներում PG&E-ի 2019 թվականի սնանկությունը գնահատվում է մոտ $71,4 մլրդ ակտիվներով։
1. Lehman Brothers — $691,1 մլրդ
Lehman Brothers-ի սնանկությունը համարվում է պատմության ամենախոշոր կորպորատիվ սնանկություններից մեկը և 2008 թվականի համաշխարհային ֆինանսական ճգնաժամի ամենանշանավոր իրադարձություններից։
2008 թվականի սեպտեմբերի 15-ին ներդրումային բանկը ներկայացրեց Chapter 11-ի սնանկության դիմում։ Այդ պահին ընկերության ակտիվները գնահատվում էին մոտ $691 մլրդ։
Lehman Brothers-ը մեծ ծավալով ներգրավված էր հիփոթեքային արժեթղթերի և անշարժ գույքի շուկայում։ ԱՄՆ-ի բնակարանային շուկայի փլուզումը և բարդ ֆինանսական գործիքների արժեզրկումը կտրուկ թուլացրին ընկերության ֆինանսական դիրքը։
Lehman-ի անկումը դարձավ այն կետերից մեկը, որից հետո ֆինանսական ճգնաժամը վերածվեց համաշխարհային համակարգային ճգնաժամի։
2. Washington Mutual — $327,9 մլրդ
Washington Mutual-ը (WaMu) 2008 թվականի սեպտեմբերի 26-ին սնանկության գործընթաց մտավ՝ մոտ $327,9 մլրդ ակտիվներով։
Բանկի խնդիրների հիմքում հիմնականում ԱՄՆ անշարժ գույքի և հիփոթեքային շուկայի ճգնաժամն էր։
WaMu-ի բանկային գործառնությունների մեծ մասը հետագայում ձեռք բերեց JPMorgan Chase-ը։ Գործարքի շրջանակում JPMorgan-ը ձեռք բերեց մոտ $307 մլրդ ակտիվներ և $188 մլրդ ավանդներ՝ վճարելով $1,9 մլրդ՝ գումարած որոշ պարտավորությունների ստանձնումը։
Այս դեպքը ցույց է տալիս, որ խոշոր ֆինանսական կազմակերպության փլուզումը պարտադիր չէ, որ նշանակի ամբողջ բիզնեսի անհետացում․ որոշ ակտիվներ կարող են անցնել մեկ այլ ֆինանսական կառույցի վերահսկողության տակ։
3. WorldCom — $103,9 մլրդ
WorldCom-ի փլուզումը կապված էր ոչ թե ֆինանսական շուկայի ճգնաժամի, այլ խոշոր հաշվապահական խարդախության հետ։
2002 թվականին հեռահաղորդակցության ընկերությունը սնանկության դիմում ներկայացնելիս ունեցել է մոտ $103,9 մլրդ ակտիվներ։
Ընկերությունը տարիներ շարունակ ֆինանսական հաշվետվություններում ներկայացրել էր ծախսերի մի մասը որպես կապիտալ ներդրումներ՝ դրանով արհեստականորեն բարձրացնելով շահույթը։
Սկանդալի բացահայտումից հետո ընկերության բաժնետոմսերի արժեքը փլուզվեց, իսկ WorldCom-ը դարձավ ԱՄՆ կորպորատիվ կառավարման պատմության ամենահայտնի խարդախությունների օրինակներից մեկը։
Հետագայում ընկերությունը վերակազմավորվեց և շարունակեց գործունեությունը MCI անվան ներքո։
4. General Motors — մոտ $91 մլրդ
General Motors-ը (GM) 2009 թվականին սնանկության դիմում ներկայացրեց՝ մոտ $91 մլրդ ակտիվներով։
Ընկերության ճգնաժամը տարիների ընթացքում կուտակված խնդիրների արդյունք էր՝ բարձր ծախսեր, ծանր պարտքային բեռ, ավտոմեքենաների պահանջարկի փոփոխություն և 2008 թվականի ֆինանսական ճգնաժամի ազդեցություն։
GM-ի սնանկությունը հատկապես կարևոր էր ԱՄՆ տնտեսության համար, քանի որ ավտոարդյունաբերությունը միլիոնավոր աշխատատեղերի և հսկայական մատակարարման շղթայի հիմք էր։
Ընկերությունը վերակազմավորվեց պետական աջակցությամբ և հետագայում վերադարձավ ֆոնդային շուկա։
5. CIT Group — $80,4 մլրդ
Ֆինանսական ծառայությունների խոշոր ընկերություն CIT Group-ը 2009 թվականին սնանկության դիմում ներկայացրեց։
Ընկերության ակտիվները գնահատվում էին մոտ $80,4 մլրդ։
CIT-ը հիմնականում ֆինանսավորում էր տրամադրում փոքր և միջին բիզնեսներին։ Ֆինանսական ճգնաժամի պայմաններում ընկերության ֆինանսավորման աղբյուրները կտրուկ սահմանափակվեցին, ինչն ավելի դժվարացրեց պարտավորությունների սպասարկումը։
CIT-ը հետագայում վերակազմավորվեց և շարունակեց գործունեությունը։
6. Enron — $65,5 մլրդ
Enron-ի փլուզումը համարվում է կորպորատիվ խարդախության ամենահայտնի օրինակներից մեկը։
2001 թվականին սնանկության պահին ընկերությունն ուներ մոտ $65,5 մլրդ ակտիվներ։
Enron-ը ժամանակին համարվում էր ԱՄՆ-ի ամենանորարար և արագ զարգացող էներգետիկ ընկերություններից մեկը։ Սակայն ընկերությունը թաքցնում էր պարտավորությունների և վնասների զգալի մասը՝ օգտագործելով բարդ կորպորատիվ կառուցվածքներ և հաշվապահական մեխանիզմներ։
Սկանդալի բացահայտումից հետո Enron-ի բաժնետոմսերը գրեթե ամբողջությամբ արժեզրկվեցին։
Ընկերության փլուզումը հանգեցրեց նաև ԱՄՆ-ում կորպորատիվ հաշվետվողականության և աուդիտի կանոնների խստացմանը։
7. Conseco — $61,4 մլրդ
Conseco Inc.-ը ֆինանսական ծառայությունների ոլորտում գործող խոշոր ընկերություն էր, որը 2002 թվականին սնանկության դիմում ներկայացրեց՝ մոտ $61,4 մլրդ ակտիվներով։
Ընկերության խնդիրների հիմնական պատճառներից մեկը արագ ընդլայնման և խոշոր ձեռքբերումների արդյունքում առաջացած պարտքային բեռն էր։
Conseco-ի դեպքը ևս մեկ օրինակ է, թե ինչպես կարող է ագրեսիվ աճի ռազմավարությունը վերածվել լուրջ ֆինանսական ճգնաժամի, երբ ձեռքբերված ակտիվների եկամտաբերությունը չի արդարացնում ներգրավված պարտքը։
8. MF Global — $41 մլրդ
MF Global-ը սնանկության դիմում ներկայացրեց 2011 թվականին՝ մոտ $41 մլրդ ակտիվներով։
Ընկերությունը ֆինանսական շուկաներում զբաղվում էր բրոքերային և ածանցյալ գործիքների գործառնություններով։
Ճգնաժամի պատճառներից մեկը եվրոպական պետական պարտատոմսերում կատարված բարձր ռիսկային ներդրումներն էին։ Ընկերության փլուզումը նաև հարցեր առաջացրեց հաճախորդների միջոցների կառավարման և ռիսկերի վերահսկման վերաբերյալ։
MF Global-ը հետագայում լուծարվեց։
9. Chrysler — $39,3 մլրդ
Chrysler-ը 2009 թվականին սնանկության գործընթաց մտավ՝ մոտ $39,3 մլրդ ակտիվներով։
Ավտոարտադրողը միաժամանակ բախվեց մի քանի խնդիրների՝ բարձր պարտք, վառելիքի գների փոփոխություն, ԱՄՆ ավտոշուկայի անկում և 2008-2009 թվականների ֆինանսական ճգնաժամ։
Ընկերության վերակազմավորման գործընթացում առանցքային դեր ունեցան ԱՄՆ կառավարության աջակցությունն ու նոր ներդրումները։ Հետագայում Chrysler-ը միավորվեց Fiat-ի հետ՝ ձևավորելով նոր կորպորատիվ կառուցվածք։
10. Pacific Gas & Electric — տասնյակ միլիարդավոր դոլարներ
ԱՄՆ էներգետիկ ընկեր Pacific Gas & Electric-ը (PG&E) առանձնանում է նրանով, որ դրա խնդիրները կապված էին ոչ թե միայն ֆինանսական շուկաների, այլև բնական աղետների և դրանցից բխող հսկայական իրավական պարտավորությունների հետ։
Ընկերությունը 2019 թվականին կրկին սնանկության պաշտպանության դիմում ներկայացրեց՝ Կալիֆոռնիայում անտառային հրդեհներից հետո առաջացած հսկայական պարտավորությունների ֆոնին։ Տարբեր տվյալների շտեմարաններում այդ սնանկության ակտիվները գնահատվում են մոտ $71,4 մլրդ։
PG&E-ի դեպքը ցույց է տալիս, որ խոշոր կորպորացիայի փլուզման պատճառ կարող են դառնալ նաև կլիմայական ռիսկերը, ենթակառուցվածքների վիճակը և դրանց հետևանքով առաջացող իրավական ծախսերը։
Պատմական դեպքերի ուսումնասիրությունը ցույց է տալիս, որ խոշոր կորպորատիվ փլուզումները սովորաբար մեկ պատճառ չեն ունենում։
1. Չափազանց մեծ պարտք
Պարտքի արագ կուտակումը կարող է ընկերությանը դարձնել խոցելի նույնիսկ եկամուտների ժամանակավոր նվազման դեպքում։
2. Ռիսկերի սխալ կառավարում
Lehman Brothers-ի և MF Global-ի օրինակները ցույց են տալիս, թե որքան վտանգավոր կարող է լինել բարձր ռիսկային ֆինանսական գործիքների նկատմամբ չափազանց մեծ ազդեցությունը։
3. Հաշվապահական խարդախություններ
WorldCom-ի և Enron-ի դեպքերը ցույց տվեցին, որ ֆինանսական հաշվետվությունների կեղծումը կարող է տարիներով թաքցնել ընկերության իրական վիճակը, սակայն բացահայտումից հետո հետևանքները կարող են լինել կործանարար։
4. Շուկայի կտրուկ փոփոխություն
General Motors-ի և Chrysler-ի ճգնաժամերը ցույց են տալիս, որ սպառողների վարքագծի, վառելիքի գների և տնտեսական միջավայրի փոփոխությունը կարող է հարվածել նույնիսկ տասնամյակների պատմություն ունեցող ընկերություններին։
5. Կառավարման սխալ որոշումներ
Խոշոր ձեռքբերումները, ագրեսիվ ընդլայնումը և ոչ արդյունավետ ներդրումները կարող են կտրուկ մեծացնել ընկերության պարտքային բեռը։
Կարևոր է տարբերակել ընկերության սնանկության պահին ունեցած ակտիվների ծավալը և ներդրողների կրած շուկայական կորուստը։
Օրինակ՝ Lehman Brothers-ի $691 մլրդ ակտիվները այն դարձնում են ԱՄՆ պատմության ամենախոշոր կորպորատիվ սնանկության դեպքերից մեկը, սակայն Enron-ի և WorldCom-ի պատմական նշանակությունը պայմանավորված է նաև նրանով, որ դրանց փլուզումները բացահայտեցին կորպորատիվ կառավարման և ֆինանսական հաշվետվողականության լուրջ խնդիրներ։
Այս պատճառով «ամենամեծ կորպորատիվ ձախողումների» վարկանիշը կարող է տարբեր լինել՝ կախված չափման մեթոդից։
Աշխարհի խոշորագույն կորպորատիվ փլուզումները ցույց են տալիս, որ ընկերության մեծ չափը ինքնին չի երաշխավորում ֆինանսական կայունություն։
Հսկայական ակտիվները, բարձր եկամուտները և համաշխարհային ճանաչումը կարող են արագ կորցնել իրենց արժեքը, եթե ընկերությունը չափազանց մեծ պարտք է կուտակում, սխալ է գնահատում ռիսկերը կամ թաքցնում է իրական ֆինանսական վիճակը։
Lehman Brothers-ի, Enron-ի, WorldCom-ի, General Motors-ի և այլ խոշոր ընկերությունների պատմությունները ցույց են տալիս մեկ ընդհանուր օրինաչափություն․ ֆինանսական կայունությունը կախված է ոչ միայն բիզնեսի չափից, այլև կառավարման որակից, թափանցիկությունից և ռիսկերի ճիշտ գնահատումից։