Ռուբեն Վարդանյանը, ով Ադրբեջանում դատապարտվել է 20 տարվա ազատազրկման, ասում է, որ ինքը և ևս 18 հայ բանտարկյալներ զրկված են ընտանիքի հետ կանոնավոր կապից, բավարար ֆիզիկական վարժություններից, բժշկական հետազոտություններից և Ադրբեջանի օրենսդրությամբ նախատեսված այլ իրավունքներից, ասված է Human Rights Watch միջազգային իրավապաշտպան կազմակերպության զեկույցում։
Սեպտեմբերի 16-ին ձայնագրված և երկու օր անց հրապարակված աուդիոուղերձում Վարդանյանը դիմել է Ադրբեջանի մարդու իրավունքների հանձնակատար Սաբինա Ալիևային։ Նա ասել է, որ Ումբակի բանտում որոշ բանտարկյալներ շաբաթական հեռախոսազանգեր չեն ստանում, իսկ ոչ ոք չի կարող տեսազանգեր կատարել։ «Երբ իմ խցակցին ձերբակալեցին, նրա երեխան 10 ամսական էր։ Հիմա երեխան երեք տարեկանից էլ մեծ է և չի տեսել իր հորը», – ասել է Վարդանյանը։
Նա նշել է, որ չի կարողացել բժշկական հետազոտություններ անցնել նույնիսկ սեփական միջոցների հաշվին, օգտվել նոտարական ծառայություններից կամ իր բողոքներին գրավոր պատասխաններ ստանալ։ Նրա խոսքով՝ բանտարկյալներին շաբաթական ընդամենը 20-40 րոպե է թույլատրվում զբոսնել։
Human Rights Watch-ը չի կարողացել անկախ կերպով հաստատել այս պնդումները։
Սեպտեմբերի 19-ին Ալիևայի գրասենյակը հերքել է այն պնդումները, որ բանտարկյալների իրավունքները խախտվում են։
Բանտարկյալների կապն ընտանիքների հետ ավելի է դժվարացել այն բանից հետո, երբ Ադրբեջանի կառավարությունը 2025 թվականի սեպտեմբերին փակել է այնտեղ Կարմիր խաչի միջազգային կոմիտեի (ԿԽՄԿ) ներկայացուցչությունը։ ԿԽՄԿ-ն հայտնել է, որ Ժնևում տեղակայված ներկայացուցիչները դեկտեմբերին այցելել են կալանավորվածներին, նրանց հետ առանձնազրույցներ են անցկացրել, նրանց ընտանիքների հետ կապ հաստատելու հնարավորություններ են առաջարկել և գնահատել նրանց նկատմամբ վերաբերմունքն ու պահման պայմանները։ Սակայն այժմ այցելություններն ավելի հազվադեպ են դարձել։
Վարդանյանի նկատմամբ դատավարությունը լուրջ մտահոգություններ է։ Քաղաքացիական անձինք, այդ թվում՝ Վարդանյանը, դատվել են ռազմական դատարանում՝ նիստերի ընթացքում, որոնք հիմնականում փակ են եղել անկախ վերահսկողության համար։ Amnesty International-ը հայտնել է, որ ապացույցները ներկայացվել են ամբաստանյալներին անհասկանալի լեզվով և պատշաճ կերպով չեն թարգմանվել։
Human Rights Watch-ը կոչ է արել Ադրբեջանի իշխանություններին ապահովել բոլոր գերիների կանոնավոր շփումն ընտանիքների հետ, անհրաժեշտ բժշկական օգնությունը, նամակների և թույլատրելի ծանրոցների ստացումը, ինչպես նաև ամենօրյա բավարար զբոսանքի հնարավորությունը։ Կազմակերպությունը նաև կոչ է արել Կարմիր խաչի միջազգային կոմիտեին ապահովել կանոնավոր հասանելիություն հակամարտության հետ կապված պահվող անձանց նկատմամբ։