Դրամապանակում հայտնվում է «USDT»՝ ծանոթ անվանումով, ճիշտ տարբերանշանով և դոլարով անհրաժեշտ գումարով։ Դուք հանձնում եք ապրանքը կամ պատրաստի աշխատանքը, իսկ ավելի ուշ պարզվում է, որ ստացված թոքենները ոչինչ չարժեն։ Ինչո՞ւ փոխանցման մասին գրառումը դեռ չի հաստատում վճարումը, և ի՞նչ պետք է ստուգել մինչև գործարքն ավարտելը։
Հայաստանում վաճառողի կամ ֆրիլանսերի համար նման պատմությունը կարող է սկսվել սովորական նամակագրությունից։ Դուք առցանց հայտարարությամբ հեռախոս եք վաճառում, արտասահմանյան պատվիրատուի հետ քննարկում եք դիզայնի աշխատանքը կամ պայմանավորվում խաղային հաշիվ փոխանցելու մասին։ Զրուցակիցն առաջարկում է վճարել USDT-ով՝ բացատրելով, որ իրեն այդպես ավելի հարմար է։ Դուք համաձայնում եք, ուղարկում դրամապանակի հասցեն և շուտով տեսնում մուտքագրված գումարը։
Ամեն ինչ համոզիչ է թվում․ կրիպտոարժույթի անվանումը ծանոթ է, գումարը համապատասխանում է պայմանավորվածությանը, փոխանցումն իսկապես կատարվել է։ Բայց երբ փորձում եք ստացածը փոխանակել իրական USDT-ի, դոլարի կամ դրամի, պարզվում է, որ ձեր դրամապանակում բոլորովին այլ թոքեն է՝ ընդամենը խոստացված ակտիվին նմանվող։
Հենց այսպիսի սխեմա է նկարագրում Binance-ը կեղծ կրիպտովճարումների մասին իր նյութում․ խարդախն ուղարկում է արժեք չունեցող ակտիվ՝ այն ներկայացնելով որպես հայտնի կրիպտոարժույթ, և հույս ունի, որ ստացողը փոխարինումը չի նկատի մինչև գործարքի ավարտը։ Ընդ որում՝ փոխանցումը կարող է իրական լինել։ Խաբեությունն այն է, թե կոնկրետ ինչ են ձեզ փոխանցել։
Ինչո՞ւ է սա կարևոր Հայաստանի համար
Արտասահմանյան պատվիրատուների հետ աշխատող հայ մասնագետների և սոցիալական ցանցերով ու մեսենջերներով ապրանք վաճառողների համար սա գործնական նշանակություն ունեցող հարց է։ Պատկերացնենք դիզայների, որը պայմանավորվել է վարձատրվել դոլարով, բայց համաձայնել է համարժեք գումարը ստանալ USDT-ով։ Նա տեսնում է մուտքագրված թոքենները, ուղարկում աշխատանքի սկզբնական ֆայլերը և միայն փոխանակման փորձի ժամանակ հայտնաբերում, որ կեղծիք է ստացել։ Աշխատանքն արդեն պատվիրատուի մոտ է, իսկ վճարում փաստացի չկա։
Նման իրավիճակ հնարավոր է նաև տեխնիկա վաճառելիս։ Գնորդը ցույց է տալիս փոխանցումը, վաճառողը դրամապանակում տեսնում է թոքեններն ու հանձնում սարքը։ Ստուգումը հետաձգվում է մինչև այն պահը, երբ գումարը պետք է դրամի վերածել։ Հենց թոքենը ստանալու և դրա իսկությունը ստուգելու միջև ընկած ժամանակահատվածն էլ խաբեության հնարավորություն է ստեղծում։
Սրանք հնարավոր իրավիճակների օրինակներ են, ոչ թե Հայաստանում այս սխեմայի զանգվածային տարածման վկայություն։ Սակայն տեղական վաճառողին պարտադիր չէ ներգրավված լինել բարդ կրիպտոգործարքներում՝ նման խաբեության բախվելու համար։ Բավական է մեկ անգամ համաձայնել վճարման այս եղանակին՝ առանց մանրամասները հասկանալու։
Ինչպե՞ս են ստեղծում իրական վճարման պատրանքը
Թոքենի անվանումը չի հաստատում դրա ծագումը։ Բլոկչեյնում հնարավոր է ստեղծել նոր ակտիվ և դրան տալ հայտնի կրիպտոարժույթի անվանմանը նման անուն։ Հետևաբար՝ դրամապանակում «USDT» գրառումը դեռ չի նշանակում, որ ստացել եք իրական USDT։ Նույն կերպ «BTC» կամ «BNB» անունով թոքենը միայն ծանոթ տառերի շնորհիվ չի դառնում օրիգինալ ակտիվ։
Նկարագրված սխեմայում խարդախն իր մոտ է պահում կեղծ թոքենների մեծ մասը և ստեղծում իրացվելիության փոքր պուլ՝ ակտիվների պաշար, որի միջոցով հնարավոր է դրանք փոխանակել։ Քանի դեռ պուլում իրական միջոցներ կան, որոշ դրամապանակներ կամ ծառայություններ կարող են կեղծ թոքենի համար դոլարով գին ցույց տալ։ Ստացողը տեսնում է ակնկալվող վճարին համապատասխան գնահատական և այն ընդունում որպես արժեքի ապացույց։
Ապրանքը հանձնելուց հետո խարդախն իր թոքենների պաշարը վաճառում է այդ փոքր պուլում։ Իրական ակտիվները գրեթե ամբողջությամբ դուրս են գալիս պուլից, կեղծ թոքենի գինը կտրուկ ընկնում է, իսկ վաճառողի դրամապանակում մնում է մնացորդ, որը հնարավոր չէ փոխանակել խոստացված արժեքով։
Ինչո՞ւ է վաճառողը համաձայնում
Խաբեությունը հիմնված է վճարման սովորական նշանների նկատմամբ վստահության վրա։ Բանկային հավելվածում մարդը սովորաբար նայում է գումարին և մուտքագրման կարգավիճակին։ Կրիպտոդրամապանակում դա բավարար չէ․ պետք է պարզել, թե կոնկրետ որ ակտիվն է փոխանցվել։
Խարդախը կարող է նախ ճշտել, թե զրուցակիցը որքանով է հասկանում կրիպտոարժույթներից, ապա առաջարկել արտաքուստ հարմար վճարման եղանակ։ Փոխանցումից հետո սկսվում է շտապեցումը․ «Առաքիչն արդեն եկել է», «Ֆայլերն ինձ շտապ են պետք», «Վճարումն արված է, փոխանցեք հաշիվը»։ Վաճառողին դրդում են ավարտել գործարքը, երբ նա դեռ չի ստուգել վճարումը։
Ծանոթ լեզվով նամակագրությունը, տեղական հեռախոսահամարը կամ Երևանի հիշատակումը կարող են վստահության զգացում ստեղծել։ Սակայն դրանցից ոչ մեկը չի հաստատում ստացված թոքենի իսկությունը։
Ի՞նչ ստուգել մինչև ապրանքը կամ աշխատանքը հանձնելը
Ստուգումը սկսվում է պայմանավորվածությունից։ Նախապես հստակեցրեք գումարը, ակտիվի անվանումը և ցանցը, որով ակնկալում եք ստանալ փոխանցումը։ Թոքենի դեպքում անհրաժեշտ է նաև դրա սմարթ պայմանագրի պաշտոնական հասցեն, եթե այն կիրառելի է։ «Կվճարեմ USDT-ով» ձևակերպումը բավարար չէ վճարման բոլոր տվյալները միանշանակ որոշելու համար։
Մուտքագրումից հետո բացեք գործարքի տվյալները ձեր սեփական դրամապանակում և ստուգեք դրանք համապատասխան բլոկչեյնի դիտարկիչի միջոցով։ Գնորդի ուղարկած էկրանի պատկերը կարող է կեղծ լինել կամ վերաբերել այլ գործարքի։ Նույնիսկ իրական փոխանցումը հաստատում է միայն կոնկրետ ակտիվի տեղաշարժը․ դրա իսկությունը պետք է առանձին ստուգել։
Սմարթ պայմանագրի հասցեն ամբողջությամբ համեմատեք ընտրված ցանցի համար ակտիվը թողարկողի պաշտոնական աղբյուրում հրապարակված հասցեի հետ։ Մի սահմանափակվեք անվանումով, տարբերանշանով կամ հասցեի սկզբի ու վերջի մի քանի նիշերով։ «Պաշտոնական» հասցեն մի վերցրեք հենց գնորդի հաղորդագրությունից․ այդ դեպքում նա վերահսկում է և՛ վճարումը, և՛ այն տվյալները, որոնցով դուք ստուգում եք այն։
Առանձին գնահատեք, թե ինչպես եք փոխանակելու ստացված ակտիվը։ Հայաստանում օգտատիրոջ համար հարցը սովորաբար կոնկրետ է․ հնարավո՞ր է դրա դիմաց ստանալ ակնկալվող գումարը դրամով կամ անհրաժեշտ այլ արժույթով։ Դրամապանակի էկրանին երևացող թիվն ինքնին դա չի երաշխավորում։ Նույնիսկ փոքր գումար փոխանակելու հնարավորությունը չի փոխարինում իսկության ստուգմանը․ կեղծ թոքենը ժամանակավորապես կարող է իրացվելիություն ունենալ։
Ուշադրության արժանի են նաև դրամապանակի զգուշացումները։ Եթե հավելվածը թոքենը նշում է որպես կասկածելի, դադարեցրեք գործարքն ու պարզեք պատճառը։ Սակայն զգուշացման բացակայությունը նույնպես չի ապացուցում անվտանգությունը․ նոր կեղծ ակտիվը կարող է դեռ ընդգրկված չլինել ծառայության տվյալների բազաներում։
Եթե թոքենը կասկած է առաջացնում
Մինչև հանգամանքները պարզելը մի հանձնեք ապրանքը, հաշվի հասանելիությունը կամ պատրաստի աշխատանքը։ Պահպանեք նամակագրությունը, սմարթ պայմանագրի հասցեն, գործարքի հեշը՝ նույնականացման կոդը, և գործարքի պայմանները։ Այդ տվյալները կօգնեն վերականգնել կատարվածի պատկերը, երբ դիմեք դրամապանակի աջակցման ծառայությանը, հայտարարությունների հարթակին կամ, եթե արդեն վնաս եք կրել, իրավապահ մարմիններին։
Դրամապանակը մի միացրեք գնորդի առաջարկած «ստուգման ծառայությանը» և միջոցները դուրս բերելու համար մի ստորագրեք անհասկանալի գործարքներ։ Հատկապես ուշադիր եղեք թոքենների տնօրինման թույլտվությունների նկատմամբ․ վտանգավոր թույլտվությունը կարող է կողմնակի սմարթ պայմանագրին հնարավորություն տալ ձեր դրամապանակից փոխանցելու համապատասխան ակտիվները։ Անծանոթ թոքենի հայտնվելն ինքնին չի նշանակում, որ ինչ-որ մեկն արդեն հասանելիություն ունի ձեր միջոցներին։
Աջակցման ծառայությանը դիմեք պաշտոնական կայքի կամ հավելվածի միջոցով։ Կասկածելի թոքենը որպես վճարում մի փոխանցեք մեկ ուրիշին և մի փորձեք խնդիրը լուծել պատահական «մասնագետի» օգնությամբ, որը խոստանում է վերադարձնել գումարը նախնական վճարի դիմաց։
Հայաստանում վաճառողներն ու ֆրիլանսերները կարող են կրիպտովճարման ստուգումը ներառել գործարքի սովորական պայմաններում։ Հեռախոսը, հաշիվը կամ աշխատանքի սկզբնական ֆայլերը պետք է փոխանցվեն համաձայնեցված ակտիվն ու գումարը հաստատելուց հետո։ Ստուգման համար հատկացված մի քանի րոպեն հատկապես կարևոր է, երբ հանձնվածը վերադարձնելն արդեն դժվար կլինի։
Ծանոթ տարբերանշանն ու դոլարով նշված գումարը կարող են համոզիչ թվալ։ Բայց գործարքը վճարված է միայն այն ժամանակ, երբ ստացել եք այն իսկական ակտիվը, որի շուրջ պայմանավորվել եք։