Հայաստանի քաղաքական կյանքում հանրային քննադատության հիմնական թիրախը գրեթե միշտ եղել է Նիկոլ Փաշինյանը։ Սակայն իշխանության ներսում կան գործիչներ, որոնց ազդեցությունը հաճախ մնում է ստվերում, թեև նրանց մասնակցությունը պետական քաղաքականության ձևավորմանը կարող է լինել վճռորոշ։ Այդպիսի առանցքային դեմքերից մեկն է Լիլիթ Մակունցը՝ վարչապետի գլխավոր խորհրդականը և Փաշինյանի քաղաքական ամենամոտ թիմակիցներից մեկը։
Մակունցը տարիներ շարունակ եղել է Փաշինյանի իշխանական համակարգի կարևոր օղակներից։ Նա ղեկավարել է խորհրդարանական մեծամասնությունը, ներկայացրել Հայաստանը ԱՄՆ-ում, իսկ այժմ զբաղեցնում է այնպիսի պաշտոն, որը ենթադրում է ուղիղ ներգրավվածություն ռազմավարական որոշումների, քաղաքական հաղորդակցության և իշխանության ընդհանուր ուղղության ձևավորման գործընթացում։ Հետևաբար դժվար է ընդունել այն պատկերացումը, թե նա պարզապես տեխնիկական կամ խորհրդանշական պաշտոնյա է։
Ավելին՝ հենց այդ ստվերային, ոչ հրապարակային դերակատարումն է, որ նրան դարձնում է առավել ազդեցիկ։ Մինչ հանրային ուշադրությունը կենտրոնացած է վարչապետի վրա, Մակունցը գործնականում դուրս է մնում կոշտ քաղաքական հաշվետվողականությունից։ Ընդդիմությունն ու մեդիայի մի հատվածը հազվադեպ են անդրադառնում նրա պատասխանատվությանը, թեև գործող իշխանության քաղաքական ուղեգծի ձևավորման մեջ նրա դերը ակնհայտորեն մեծ է։
Քննադատների կարծիքով՝ Մակունցը ոչ միայն կիսում է իշխանության պատասխանատվությունը, այլև համահեղինակն է այն քաղաքականության, որի հետևանքով Հայաստանը կանգնեց ծանրագույն ազգային ու պետական ճգնաժամերի առաջ։ 2020 թվականի Արցախյան պատերազմը, Արցախի կորուստը, հազարավոր զոհերը, անվտանգության համակարգի փլուզումը և Հայաստանի միջազգային դիրքերի թուլացումը չեն կարող դիտվել միայն մեկ անձի որոշումների հետևանք։ Դրանք ամբողջ իշխանական համակարգի քաղաքականության հետեւանք էին, և այդ համակարգի ներսում Մակունցը զբաղեցրել է առանցքային դիրքեր։
Եթե նա եղել է վարչապետի ամենամոտ քաղաքական խորհրդատուներից մեկը, ապա բնական է հարց տալ՝ արդյոք նա փորձե՞լ է կանխել այն սխալները, որոնք հանգեցրին ազգային աղետի։ Հանրությունը երբեք չի լսել Մակունցից որևէ սկզբունքային անհամաձայնություն իշխանության քաղաքականության վերաբերյալ։ Ընդհակառակը՝ նրա քաղաքական վարքագիծը մշտապես կառուցված է եղել լիակատար լոյալության վրա։ Սա ստեղծում է տպավորություն, որ նա ոչ միայն ընդունել, այլ նաև աջակցել և ձևավորել է այն քաղաքական գիծը, որն ավարտվեց պետական ծանր կորուստներով։
Մակունցի շուրջ ձևավորված լռությունը հատկապես ուշագրավ է այն ֆոնին, երբ իշխանության ներսում ազդեցիկ այլ դերակատարներ պարբերաբար հայտնվում են քննադատության կենտրոնում։ Նրա պարագայում, սակայն, կարծես ձևավորվել է քաղաքական «անտեսանելիության» ռեժիմ․ մեծ ազդեցություն՝ նվազագույն հանրային պատասխանատվությամբ։
Սակայն քաղաքական համակարգերում հենց նման ֆիգուրներն են հաճախ իրական ազդեցության կրողները։ Նրանք չեն անում ամենաբարձրաձայն հայտարարությունները, բայց մասնակցում են որոշումների մշակմանը, ձևավորում են իշխանության ներքին տրամաբանությունը և ուղղորդում քաղաքական ընթացքը։ Այդ իմաստով Լիլիթ Մակունցի պատասխանատվությունը չի սահմանափակվում միայն վարչական պաշտոնով։ Նա քաղաքական պատասխանատվություն է կրում նաև այն հետեւանքների համար, որոնց բախվել է Հայաստանը վերջին տարիներին։
Եթե Հայաստանում երբևէ տեղի ունենա գործող իշխանության ամբողջական քաղաքական եւ իրավական գնահատական, ապա այդ քննարկումը չի կարող սահմանափակվել միայն Նիկոլ Փաշինյանի անունով։ Անհրաժեշտ է անդրադառնալ նաև այն մարդկանց, ովքեր եղել են նրա ամենամոտ շրջապատում և տարիներ շարունակ աջակցել, ձևավորել ու պաշտպանել են այդ քաղաքականությունը։ Եվ այդ շրջանակում Լիլիթ Մակունցը առանցքային անուններից մեկն է։
Աբո Բանականյան