Պեկինի մոտակայքում գտնվող Չինական մեծ պատի ամենավտանգավոր ու բարձրադիր հատվածներից մեկում հնագետները իսկական հայտնություն են արել: Պատի վերականգնողական աշխատանքների ժամանակ նրանք գտել են ավելի քան 300 հնագույն իրեր, որոնք ապացուցում են, որ այս հսկայական կառույցը ոչ միայն պաշտպանական պատնեշ է եղել, այլև մի ամբողջ աշխարհ՝ իր յուրահատուկ կենցաղով ու առօրյայով:
Ամենամեծ գտածոն մոտ 400 տարվա հնության թուջե թնդանոթն է, որը կշռում է ավելի քան 110 կիլոգրամ: Սա այս հատվածում երբևէ գտնված ամենախոշոր հրազենն է, որն իր ժամանակների համար համարվում էր առաջադեմ տեխնոլոգիա:
400 տարվա հնության թուջե թնդանոթ
Բացի զենքից, պահպանված պաշտպանական աշտարակների ներսում գիտնականները հայտնաբերել են հին վառարաններ և աղյուսե հատուկ տաքացվող մահճակալներ: Սա նշանակում է, որ զինվորները ոչ թե պարզապես հերթապահություն են արել պատի վրա, այլ երկար ժամանակ ապրել են այնտեղ՝ պաշտպանվելով լեռնային խստաշունչ ձմեռներից: Այնտեղ գտնված կենդանիների ոսկորներն ու բույսերի մնացորդներն էլ հուշում են, որ ուտելիքը պատրաստվել է հենց տեղում:
Սակայն ամենահուզիչ բացահայտումը եղել է շինարարական աղյուսներից մեկի վրա արված անձնական գրառումը: Ծանր աշխատանքից հոգնած շինարարներից մեկը դարեր առաջ աղյուսի վրա փորագրել է. «Ո՛չ գինի կա, ո՛չ հանգիստ. երեք տարվա ծանր աշխատանքից մազերս սպիտակեցին»: Այս կարճ նախադասությունը պատմաբանների համար ոսկու արժեք ունի, քանի որ այն ցույց է տալիս, թե ինչ գերմարդկային ճիգերի ու տառապանքների գնով է կառուցվել աշխարհի հրաշալիքներից մեկը: Նման գտածոները պատը չոր քարերից վերածում են կենդանի պատմության, որտեղ ամեն մի քառակուսի մետրի հետևում իրական մարդկային ճակատագրեր են թաքնված: