Բիզնեսի աշխարհում հաջողության հասնելու համար հաճախ պահանջվում է ոչ թե պարզապես լավ պլան, այլ մի կաթիլ խենթություն։ Պատմության ամենահաջողված ընկերություններից շատերն իրենց ուղին սկսել են գաղափարներով, որոնք ժամանակակիցներին թվում էին ծիծաղելի, անիրականանալի կամ նույնիսկ ձախողման դատապարտված։ Այնուամենայնիվ, հենց այդ «խելահեղ» նախագծերն են փոխել մեր կենցաղը, մտածողությունն ու համաշխարհային տնտեսությունը։
Ներկայացնում ենք պատմության ամենախելահեղ, բայց միևնույն ժամանակ ամենահաջողված ստարտափները, որոնք նվաճեցին աշխարհը։
1. Airbnb. Թույլ տալ անծանոթներին քնել ձեր տանը
2007 թվականին, երբ Սան Ֆրանցիսկոյում բնակվող երկու գործազուրկ դիզայներներ՝ Բրայան Չեսկին և Ջո Գեբիան, չէին կարողանում վճարել տան վարձը, նրանք մի խենթ գաղափար հղացան։ Քաղաքում անցկացվող մեծ կոնֆերանսի օրերին, երբ բոլոր հյուրանոցները զբաղված էին, նրանք գնեցին մի քանի փչովի ներքնակ (airbed) և առաջարկեցին զբոսաշրջիկներին քնել իրենց հյուրասենյակի հատակին՝ ներառյալ նախաճաշը (breakfast)։
-
Ինչո՞ւ էր թվում խելահեղ. Ներդրողները ծիծաղում էին այս գաղափարի վրա։ Ո՞վ կցանկանար գնալ միանգամայն անծանոթ մարդու տուն և քնել հատակին, կամ ո՞ր խելամիտ տանտերը իր դռները կբացեր անծանոթի առաջ։
-
Արդյունքը. Այսօր Airbnb-ն հյուրընկալության ոլորտի հսկա է, որի արժեքը գնահատվում է տասնյակ միլիարդավոր դոլարներ, և այն ամբողջությամբ փոխեց տուրիզմի ու ճանապարհորդությունների մշակույթը։
2. Uber. Նստել անծանոթի անձնական մեքենան
Airbnb-ի տրամաբանությանը զուգահեռ՝ 2009 թվականին Թրևիս Կալանիկն ու Գարեթ Քեմփը ստեղծեցին մի հավելված, որը թույլ էր տալիս սովորական վարորդներին իրենց անձնական մեքենաներով պատվերներ ընդունել և տեղափոխել մարդկանց։
Ռիսկի գործոնը. Մինչ այդ աշխարհում գործում էր հստակ կանոն՝ տաքսի ծառայությունները պետք է լինեին լիցենզավորված, իսկ ծնողները մանկուց մեզ սովորեցնում էին երբեք չնստել անծանոթների մեքենան։ Գաղափարը բախվեց հսկայական իրավական արգելքների և ավանդական տաքսիստների բողոքի ալիքներին։
-
Արդյունքը. Չնայած բոլոր դիմադրություններին, Uber-ը դարձավ գլոբալ ֆենոմեն, ստեղծեց «ուբերիզացիա» տերմինը և հիմնովին վերափոխեց քաղաքային տրանսպորտի համակարգն ամբողջ աշխարհում։
3. SpaceX. Մասնավոր ընկերություն, որը մրցում է պետությունների հետ
Երբ 2002 թվականին Իլոն Մասկը հայտարարեց, որ պատրաստվում է հիմնել հրթիռաշինական ընկերություն և գաղութացնել Մարսը, տիեզերական ոլորտի փորձագետները դա որակեցին որպես մեծամիտ միլիարդատիրոջ հերթական կապրիզ։ Տիեզերքի նվաճումը միշտ եղել է միայն գերպետությունների (ԱՄՆ, ԽՍՀՄ) մենաշնորհը՝ հսկայական բյուջեներով։
-
Ճգնաժամը. SpaceX-ի առաջին երեք հրթիռային արձակումները ձախողվեցին և պայթեցին։ Ընկերությունը կանգնած էր սնանկացման եզրին, և Մասկը ներդրեց իր վերջին խնայողությունները։
-
Հաղթանակը. Չորրորդ արձակումը հաջողվեց։ Այսօր SpaceX-ն աշխարհում առաջինը կիրառեց բազմակի օգտագործման հրթիռները՝ տիեզերք թռչելու արժեքը նվազեցնելով մի քանի անգամ։ Այն այժմ հանդիսանում է NASA-ի գլխավոր գործընկերը։
4. Amazon. Գրքերի համացանցային խանութից մինչև «ամեն ինչի» կայսրություն
1994 թվականին Ջեֆ Բեզոսը թողեց հաջողակ կարիերան Ուոլ Սթրիթում և իր ավտոտնակում հիմնեց առցանց գրքի խանութ։ Այդ ժամանակ համացանցը նորածին վիճակում էր, և մարդիկ վախենում էին իրենց վարկային քարտերի տվյալները ներմուծել համակարգիչ։
Կասկածամտությունը. Բիզնես վերլուծաբանները տարիներ շարունակ կանխատեսում էին Amazon-ի սնանկացումը, քանի որ ընկերությունը տարիներ շարունակ շահույթ չէր բերում, այլ ողջ գումարը վերաներդնում էր ենթակառուցվածքների մեջ։
-
Արդյունքը. Բեզոսի ռազմավարությունը հանգեցրեց նրան, որ Amazon-ը կլանեց առևտրի գրեթե բոլոր ոլորտները՝ դառնալով էլեկտրոնային կոմերցիայի համաշխարհային թագավորը, իսկ ինքը՝ Բեզոսը, երկար ժամանակ գլխավորեց աշխարհի ամենահարուստ մարդկանց ցուցակը։
5. Red Bull. Վաճառել քիմիական համով թանկարժեք հեղուկ
1980-ականներին ավստրիացի Դիտրիխ Մատեշիցը Թաիլանդում հայտնաբերեց մի տեղական տոնուսավորող ըմպելիք և որոշեց դրա հիման վրա ստեղծել էներգետիկ ըմպելիքների եվրոպական շուկա։
-
Բացասական թեստեր. Շուկայի հետազոտման ժամանակ մարդիկ նշում էին, որ ըմպելիքի համը տհաճ է (դեղամիջոց է հիշեցնում), գույնը տարօրինակ է, իսկ գինը՝ չափազանց բարձր։ Ոչ մի ավանդական մարքեթինգային կանոն չէր խրախուսում այս նախագիծը։
-
Հանճարեղ քայլը. Մատեշիցը չփոխեց համը, այլ փոխեց մարքեթինգը։ Նա Red Bull-ը կապեց էքստրեմալ սպորտի, ադրենալինի և գիշերային կյանքի հետ։ Այսօր տարեկան վաճառվում է ավելի քան 11 միլիարդ բանկա Red Bull, իսկ ընկերությունն ունի սեփական Ֆորմուլա 1-ի թիմեր և մեդիա կայսրություն։
Այս պատմությունները ապացուցում են մի պարզ ճշմարտություն. եթե ձեր գաղափարի վրա սկզբում բոլորը ծիծաղում են, դա դեռ չի նշանակում, որ այն վատն է։ Հաջողակ ստարտափների հիմնադիրները կարողացան տեսնել այն միտումները, որոնք անտեսանելի էին մեծամասնության համար, և ունեցան բավարար համառություն՝ իրենց խելահեղ երազանքն իրականություն դարձնելու համար։