Բիզնեսի պատմությունը լի է ոչ միայն հաջողության, այլև աղմկահարույց ձախողումների օրինակներով։ Աշխարհի խոշորագույն կորպորացիաներից մի քանիսը, որոնք ժամանակին համարվում էին իրենց ոլորտների անվիճելի առաջատարները, սխալ կառավարման, ֆինանսական խարդախությունների, տեխնոլոգիական փոփոխություններին չհարմարվելու կամ չափազանց ռիսկային ռազմավարությունների հետևանքով հայտնվել են սնանկացման եզրին կամ ամբողջությամբ դադարեցրել գործունեությունը։
Ահա համաշխարհային բիզնեսի պատմության ամենախոշոր կորպորատիվ ձախողումներից մի քանիսը։
1. Enron (ԱՄՆ)
Ամերիկյան էներգետիկ հսկա Enron-ը 1990-ականներին համարվում էր աշխարհի ամենահաջող ընկերություններից մեկը։ Սակայն 2001 թվականին բացահայտվեց, որ ընկերությունը տարիներ շարունակ թաքցրել էր միլիարդավոր դոլարների պարտքեր և կեղծել ֆինանսական հաշվետվությունները։
Enron-ի սնանկացումը դարձավ ԱՄՆ պատմության ամենամեծ կորպորատիվ սկանդալներից մեկը՝ հանգեցնելով հազարավոր աշխատատեղերի կորստի, ներդրողների միլիարդավոր դոլարների վնասների և կորպորատիվ վերահսկողության խստացման։
2. Lehman Brothers (ԱՄՆ)
2008 թվականին ներդրումային Lehman Brothers բանկի փլուզումը դարձավ համաշխարհային ֆինանսական ճգնաժամի խորհրդանիշը։
Բանկը չափազանց մեծ ներդրումներ էր կատարել անշարժ գույքի բարձր ռիսկային շուկայում։ Երբ ԱՄՆ-ում սկսվեց հիփոթեքային ճգնաժամը, Lehman Brothers-ը հայտարարեց սնանկության մասին՝ ունենալով ավելի քան 600 միլիարդ դոլարի ակտիվներ։ Սա մինչ օրս համարվում է ԱՄՆ պատմության ամենախոշոր սնանկությունը։
3. Kodak (ԱՄՆ)
Տասնամյակներ շարունակ Kodak-ը լուսանկարչական արդյունաբերության անվիճելի առաջատարն էր։ Հետաքրքիր է, որ հենց ընկերության ինժեներներն էին ստեղծել առաջին թվային ֆոտոխցիկի նախատիպերից մեկը։
Սակայն ղեկավարությունը երկար ժամանակ չհավատաց թվային տեխնոլոգիաների ապագային՝ շարունակելով կենտրոնանալ լուսանկարչական ժապավենի արտադրության վրա։ Արդյունքում ընկերությունը կորցրեց շուկան և 2012 թվականին դիմեց սնանկության պաշտպանության գործընթացին։
4. Nokia (Ֆինլանդիա)
2000-ականների սկզբին Nokia-ն աշխարհի ամենամեծ բջջային հեռախոս արտադրողն էր։
Սակայն սմարթֆոնների դարաշրջանում ընկերությունը չկարողացավ մրցակցել նոր օպերացիոն համակարգերի և ժամանակակից էկոհամակարգերի հետ։ Apple-ի iPhone-ի և Android հարթակի արագ զարգացումը հանգեցրեց Nokia-ի շուկայական մասնաբաժնի կտրուկ նվազմանը, և ընկերությունը ստիպված եղավ վաճառել իր բջջային բիզնեսը։
5. Blockbuster (ԱՄՆ)
Մի ժամանակ Blockbuster-ն ուներ հազարավոր տեսաֆիլմերի վարձույթի խանութներ ամբողջ աշխարհում։
Ընկերությունը հրաժարվեց զարգացնել առցանց հարթակը և նույնիսկ չգնեց այն ժամանակ դեռևս փոքր Netflix ընկերությունը։ Արդյունքում հոսքային ծառայությունների զարգացման ֆոնին Blockbuster-ը կորցրեց իր դիրքերը և 2010 թվականին հայտարարեց սնանկության մասին։
6. Toys “R” Us (ԱՄՆ)
Խաղալիքների վաճառքի ոլորտի համաշխարհային առաջատարներից մեկը՝ Toys “R” Us-ը, երկար տարիներ գերիշխում էր շուկայում։
Սակայն մեծ պարտքային բեռը, էլեկտրոնային առևտրի արագ զարգացումը և սպառողական վարքագծի փոփոխությունները հանգեցրին նրան, որ ընկերությունը 2017 թվականին դիմեց սնանկության պաշտպանության գործընթացին։
7. WeWork (ԱՄՆ)
Համատեղ աշխատանքային տարածքներ առաջարկող WeWork-ը մի քանի տարի շարունակ համարվում էր աշխարհի ամենաարագ աճող ստարտափներից մեկը։
Սակայն ընկերության կառավարման խնդիրները, չափազանց բարձր գնահատականը և ֆինանսական կորուստները հանգեցրին IPO-ի ձախողմանը։ Հետագայում ընկերության արժեքը տասնյակ միլիարդավոր դոլարներից կրճատվեց գրեթե ամբողջությամբ, իսկ 2023 թվականին այն դիմեց սնանկության պաշտպանության գործընթացին։
Ինչու՞ են խոշոր ընկերությունները ձախողվում
Փորձագետները նշում են, որ նույնիսկ ամենամեծ ընկերությունները կարող են կորցնել մրցունակությունը, եթե ժամանակին չեն արձագանքում շուկայի փոփոխություններին։
Ամենատարածված պատճառներն են.
- սխալ ռազմավարական որոշումները,
- ֆինանսական վերահսկողության բացակայությունը,
- չափազանց մեծ պարտքերը,
- տեխնոլոգիական փոփոխություններին չհարմարվելը,
- կորպորատիվ կառավարման խնդիրները,
- ղեկավարության սխալ հաշվարկները,
- շուկայական պահանջարկի փոփոխությունների անտեսումը։
Աշխարհի խոշորագույն կորպորատիվ ձախողումները ցույց են տալիս, որ նույնիսկ միլիարդավոր դոլարների շրջանառություն ունեցող ընկերությունները պաշտպանված չեն ռիսկերից։ Ժամանակակից տնտեսությունում հաջողությունը մեծապես կախված է նորարարություններից, ճկուն կառավարման համակարգից, թափանցիկ ֆինանսական քաղաքականությունից և շուկայի փոփոխություններին արագ արձագանքելու կարողությունից։
Այսօր բիզնեսի պատմության ամենախոշոր ձախողումները շարունակում են ուսումնասիրվել աշխարհի առաջատար բիզնես դպրոցներում՝ որպես դասական օրինակներ այն մասին, թե ինչպես նույնիսկ շուկայի առաջնորդները կարող են կարճ ժամանակում կորցնել իրենց դիրքերը։