Մարդկանց մեծամասնության համար գետնի տակ ժամերով մթության մեջ անցկացնելը կարող է տարօրինակ դեղատոմս թվալ ավելի առողջ լինելու համար։ Այնուամենայնիվ, ամեն առավոտ մի խումբ հայեր իջնում են 250 մետր խորության վրա գործող աղի հանք, որտեղ նրանք 6 ժամ անցկացնում են քարաղից փորված քարանձավային խցիկներում՝ հուսալով, որ գետնի տակ օդը կօգնի իրենց ավելի հեշտ շնչել․ գրում է The Guardian-ը։
Պարբերականի հետ զրուցած այցելուներից մեկն ասել է․ «Ես փորձեցի բոլոր հնարավոր բուժումները, և սա միակ բանն էր, որ աշխատեց։ Մինչև փորձելը՝ կարծում էի, որ դա լրիվ անհեթեթություն է, բայց հիմա ես իսկապես հավատում եմ դրան։ Այն փրկեց ինձ»։
1987 թվականին բացվելուց ի վեր հիվանդները խորհրդային դարաշրջանի հանք են այցելել այլընտրանքային բուժման համար, որը հայտնի է որպես սպելեոթերապիա։ Այն հիմնված է այն համոզմունքի վրա, որ հանքի աղով հագեցած, ալերգեններից զերծ օդը կարող է մեղմել շնչառական հիվանդությունները։ Սակայն կլինիկայի ճակատագիրը, որն աշխարհի միակ հիվանդանոցներից մեկն է խոր աղի հանքում, այժմ վտանգված է, քանի որ Հայաստանը դադարեցրել է պետական ֆինանսավորումն՝ առաջացնելով ավելի լայն հարցեր այլընտրանքային բժշկությանն աջակցության գործում պետության դերի վերաբերյալ։
Անուշ Ոսկանյանը՝ բժիշկ, որն աշխատում է կլինիկայում 1989 թվականից, նշել է, որ կլինիկան բացելու գաղափարը ծագել է այն բանից հետո, երբ բժիշկները նկատել են, որ աղի հանքերի աշխատողները, չնայած իրենց կյանքը գետնի տակ անցկացնելուն, շնչառական հիվանդությունների անսովոր ցածր մակարդակ ունեն։ Հետազոտողները սկսել են ուսումնասիրել հանքերի միկրոկլիման, ինչը, ի վերջո, հանգեցրել է Խորհրդային միության որոշ մասերում մասնագիտացված ստորգետնյա կլինիկաների ստեղծմանը։
Ոսկանյանն առողջության համար օգտակար հատկությունները վերագրում է գործոնների համադրությանը՝ աղով հարուստ օդ, տարվա ընթացքում 19°C ջերմաստիճան և ալերգենների, աղտոտվածության, աղմուկի և ճառագայթման բացակայություն։
«Սա ապրելու համար կատարյալ կլիմա է։ Այստեղ, ըստ էության, չես ծերանում», – նշել է նա։
Հիվանդները սովորաբար օրական 6 ժամ են անցկացնում գետնի տակ՝ բուժման երեքշաբաթյա կուրսի ընթացքում։ Բժիշկներն ասում են, որ առաջին շաբաթը թույլ է տալիս մարմնին հարմարվել հանքի բացառիկ միջավայրին, նախքան օգտակար հատկություններն աստիճանաբար կսկսեն կուտակվել։
Ամեն տարի հազարավոր հիվանդներ էին գալիս հանք, որոնցից շատերն անվճար բուժում էին ստանում Հայաստանի առողջապահական համակարգի միջոցով։
«Մենք միաժամանակ 60 մարդ էինք ընդունում։ Այսօր, հավանաբար, հինգն են», – նշել է Ոսկանյանը։
Կլինիկայի ճակատագիրը փոխվել է 2019 թվականին, երբ Հայաստանի կառավարությունը դադարեցրել է պետական ֆինանսավորումը՝ պնդելով, որ սպելեոթերապիան բավարար գիտական ապացույցներ չունի հանրային աջակցությունն արդարացնելու համար։ Հիվանդները, որոնք նախկինում անվճար էին այցելում, այժմ ստիպված են վճարել յուրաքանչյուր բուժման սեանսի համար։
Որոշումը կայացվեց այն ժամանակ, երբ Հայաստանը սկսեց փոփոխել իր առողջապահական համակարգը և պատրաստվել համընդհանուր առողջապահական ապահովագրության ներդրմանը։
«Մենք փակման եզրին ենք։ Մենք դեռ գործում ենք, բայց հազիվ, և կարող ենք փակվել ցանկացած օր», – նշել է բժիշկը։
Ոսկանյանը պնդում է, որ բուժումն արդյունավետ է մասնավորապես ասթմայով և ալերգիայով տառապող երեխաների համար։
«Եղել են նույնիսկ դեպքեր, երբ ասթմայի նոպաները լիովին դադարել են ընդամենը մեկ բուժման կուրսից հետո», – նշել է նա։
Թեև սպելեոթերապիան տասնամյակներ շարունակ կիրառվել է Արևելյան Եվրոպայում և նախկին Խորհրդային Միությունում, համեմատաբար քիչ լայնածավալ ուսումնասիրություններ են անցկացվել, և կլինիկաների մեծ մասն այդ ժամանակվանից ի վեր փակվել է: Շատ շնչառական մասնագետներ այն համարում են լրացուցիչ թերապիա, որը կարող է մեղմել ախտանիշները, բայց չպետք է փոխարինի ավանդական բժշկական բուժմանը։