ԵՐԵՎԱՆ, 20 ապրիլի․/ԱՌԿԱ/․ Հայաստանի ֆինանսական շուկայում շաբաթն անցել է միջազգային ֆինանսական հաստատությունների թարմացված գնահատականների, դրամավարկային քաղաքականության վերաբերյալ ազդակների և արժութային շուկայում կայուն իրավիճակի պահպանման ազդեցության ներքո: Օրակարգում էին գնաճի, պարտքի կայունության և կապիտալի շուկայի զարգացման հարցերը: Առանձնահատուկ ուշադրության կենտրոնում էին SBA համաձայնագրի շրջանակում Արժույթի միջազգային հիմնադրամի (ԱՄՀ) հետ Հայաստանի փոխգործակցության պարամետրերը։
1. Միջազգային ֆինանսավորում. Հայաստանը հունիսին կարող է հասանելիություն ստանալ ԱՄՀ-ի 25,3 մլն դոլարին SBA-ի շրջանակում
ԱՄՀ թիմը համաձայնության է եկել Հայաստանի իշխանությունների հետ եռամյա Stand-By Arrangement (SBA) համաձայնագրի շրջանակում առաջին վերանայման ավարտի շուրջ: Ինչպես նշվում է հիմնադրամի ապրիլի 17-ի հաղորդագրության մեջ, ԱՄՀ Գործադիր խորհուրդը հունիսին կարող է Հայաստանի համար հասանելի դարձնել մոտ 25,3 մլն դոլար (18,4 մլն SDR)՝ ծրագրի մեկնարկից ի վեր հասանելիության ընդհանուր ծավալը հասցնելով մոտ 50,6 մլն դոլարի (36,8 մլն SDR):
128,8 մլն SDR ծավալով 36-ամսյա SBA համաձայնագիրը հաստատվել է 2025 թվականի դեկտեմբերի 4-ին՝ որպես ապահովագրման գործիք մակրոտնտեսական կայունության, կառուցվածքային բարեփոխումների աջակցության և անորոշության դեպքում: Խոսքը ոչ թե ներքին դրամական միջավայրի անհապաղ փոփոխության, այլ արտաքին ֆինանսական և ինստիտուցիոնալ ռեսուրսի պահպանման մասին է, որը կարող է հաշվի առնվել երկրի մակրոտնտեսական շրջանակի կայունության և միջազգային իրացվելիության գնահատման ժամանակ:
2. Պետական պարտք. ԱԶԲ-ն 2026 թվականին Հայաստանի պետական պարտք/ՀՆԱ հարաբերակցությունը կանխատեսում է 51,5% մակարդակում
Ասիական զարգացման բանկը կանխատեսում է, որ Հայաստանի պետական պարտքի հարաբերակցությունը ՀՆԱ-ի նկատմամբ 2026 թվականի վերջին կկազմի 51,5%՝ պայմանով, որ բարձր արտաքին անորոշության կողմից դրամի փոխարժեքի վրա պոտենցիալ ճնշումներ չլինեն: Օրերս հրապարակված «Asian Development Outlook» ապրիլյան զեկույցում նաև նշվում է, որ միջնաժամկետ հեռանկարում այս ցուցանիշը կկայունանա ՀՆԱ-ի մոտ 52% նշագծին: Սա կարող է կարևոր ուղենիշ դառնալ հարկաբյուջետային շրջանակի, փոխառությունների արժեքի և պարտքային պրոֆիլի կայունության գնահատման գործում և մակրոֆինանսական կայունության հիմնական ցուցանիշներից մեկը:
3. Արժութային շուկա. դրամն ամրապնդվել է դոլարի նկատմամբ եվրոյի տատանումների պայմաններում
Հայաստանի Կենտրոնական բանկի տվյալներով՝ ապրիլի 13-18-ն ընկած ժամանակահատվածում ԱՄՆ դոլարի միջին շուկայական փոխարժեքը 375,19 դրամից նվազել է մինչև 373,34 դրամ: Եվրոյի փոխարժեքը նույն ժամանակահատվածում եղել է 438,75–440,35 դրամի միջակայքում՝ 442,61 դրամ վերին ցուցանիշով (ապրիլի 14): Ռուսական ռուբլու փոխարժեքը ապրիլի 13-ին կազմել է 4,9341 դրամ, իսկ ապրիլի 18-ին՝ 4,8937 դրամ: Նման դինամիկան կարող է արտացոլել արժութային շուկայում վերահսկելի տատանողականության պահպանումը հիմնական արժույթների՝ տարբեր ուղղությամբ շարժի պայմաններում, ինչը կայուն միջավայր է ձևավորում ընթացիկ հաշվարկների և արժութային վերագնահատման համար:
4. Դրամավարկային քաղաքականություն. ԱՄՀ-ն նշել է, որ ԿԲ–ն անհրաժեշտության դեպքում պատրաստ է խստացման
ԱՄՀ առաքելությունը Հայաստան կատարած այցի արդյունքներով ապրիլի 17-ի հայտարարության մեջ նշել է, որ հանրապետության Կենտրոնական բանկը պետք է պատրաստ լինի վերաֆինանսավորման տոկոսադրույքի բարձրացմանը՝ գնաճը թիրախային մակարդակին վերադարձնելու համար: Միաժամանակ ընդգծվել է լողացող փոխարժեքի դերը՝ որպես արտաքին շոկերի մեղմման մեխանիզմ, ինչպես նաև միջազգային պահուստների բավարար մակարդակը: Հայտարարությունն արվել է գնաճի արագացման և պահպանվող արտաքին անորոշության համատեքստում:
Շուկան ստացել է կարգավորողի հնարավոր գործողությունների սահմանների հստակեցում՝ առանց ընթացիկ պարամետրերի փոփոխության: Սա կարող է ուժեղացնել տոկոսադրույքային քաղաքականության նշանակությունը իրացվելիության և ակտիվների կառավարման գործում:
5. Գնաճ. ԱԶԲ-ն ակնկալում է գների միջին տարեկան աճի արագացում մինչև 3,8%
Ասիական զարգացման բանկը Հայաստանում 2026 թվականին միջին գնաճը կանխատեսում է 3,8%, իսկ 2027 թվականին՝ 3,2% մակարդակում։ Բանկի՝ օրերս հրապարակած «Asian Development Outlook» զեկույցում գների աճը կապվում է էներգակիրների միջազգային ավելի բարձր գների և Մերձավոր Արևելքի հակամարտության հետ կապված տրանսպորտային ծախսերի հետ:
Նման գնահատականը կարող է լրացուցիչ ուղենիշ ձևավորել դրամավարկային և ֆինանսական օրակարգի համար, որտեղ արտաքին գնային ազդակները շարունակում են ուղղակիորեն արտացոլվել ներքին պայմանների վրա:
6. Բանկային հատված. դրամական փոխանցումների զուտ ներհոսքն աճել է մոտ 3,5 անգամ
Հայաստանի Կենտրոնական բանկի տվյալներով՝ 2026 թվականի հունվար-փետրվարին ֆիզիկական անձանց անունով անդրսահմանային փոխանցումների զուտ ներհոսքը կազմել է 303 մլն դոլար՝ նախորդ տարվա 87,5 մլն դոլարի դիմաց։ Փետրվարին ցուցանիշը հասել է 133,9 մլն դոլարի։
Փոխանցումների ներհոսքի ավելացումը կարող է աջակցել ներքին պահանջարկին և բանկերի գործառնական ակտիվությանն՝ ուժեղացնելով մանրածախ սեգմենտի և անդրսահմանային հաշվարկների նշանակությունը:
7. Կապիտալի շուկա. ԱԶԲ-ն նշել է խորացման և դիվերսիֆիկացման անհրաժեշտությունը
ԱԶԲ վերլուծաբանները «Asian Development Outlook» ապրիլյան զեկույցում նշում են, որ Հայաստանի կապիտալի շուկան մնում է սահմանափակ իր խորությամբ և կառուցվածքով՝ պետական արժեթղթերի բարձր տեսակարար կշռի և ներդրողների նեղ բազայի դեպքում: Բանկում մատնանշել են կապիտալի շուկայի միջոցով ֆինանսավորման հասանելիության ընդլայնման, ոչ պետական արժեթղթերի շուկաների խորացման, ներդրողների մասնակցության ընդլայնման և կարգավորող, ինստիտուցիոնալ ու կադրային սահմանափակումների վերացման անհրաժեշտությունը:
Գործնականում սա կարող է մատնանշել բորսայական սեգմենտի զարգացման, նոր թողարկողների ներգրավման և ներդրումային բազայի ընդլայնման ուղղությամբ ինստիտուցիոնալ օրակարգի շարունակությունը:
Շաբաթվա արդյունքները
Անցած շաբաթվա հիմնական շեշտադրումը կենտրոնացված էր գնաճային և տոկոսադրույքային ազդակների, պարտքի կայունության պարամետրերի, ինչպես նաև արտաքին ֆինանսական աջակցության ուղիների վրա:
Զուգահեռաբար պահպանվել է արժութային շուկայի կայուն աշխատանքը: Դիտարկման առանցքային ուղղություններն են մնում ֆիսկալ շրջանակը, ԱՄՀ-ի հետ փոխգործակցությունը և արտաքին անորոշության պայմաններում ֆինանսական համակարգի կայունությունը պահպանելու կարողությունը: