ԵՐԵՎԱՆ, 22 հունիսի․/ԱՌԿԱ/․ Հայաստանում ֆինանսական շաբաթն անցել է Կենտրոնական բանկի որոշումների, պետական պարտքի պարամետրերի քննարկման, գնաճային դինամիկայի և բանկային հատվածում ինստիտուցիոնալ փոփոխությունների ֆոնին։ Ուշադրության կենտրոնում էին վերաֆինանսավորման տոկոսադրույքը, միջազգային պահուստները, կապիտալի ներհոսքը, օտարերկրյա ներդրողների հետաքրքրությունը դրամային ակտիվների նկատմամբ և բանկերի կարգավորման նոր մեխանիզմները։ Առանձնահատուկ տեղ են զբաղեցրել սոցիալ-ֆինանսական գործիքները, ներառյալ հետադարձ հիփոթեքը։ Շուկայի համար շաբաթն ընդգծեց մակրոֆինանսական կայունության, կարգավորման որակի և երկարաժամկետ ֆինանսական մեխանիզմների զարգացման շեշտադրումը։
1. Պետական պարտք. իշխանությունները սահմանել են պարտքային բեռի նվազեցման նպատակը
Հայաստանն առաջիկա տարիներին նախատեսում է պետական պարտքը նվազեցնել ՀՆԱ-ի 45%-ից ցածր մակարդակի, խորհրդարանում հայտարարել է ՀՀ ֆինանսների նախարար Վահե Հովհաննիսյանը։ Նրա խոսքով՝ 2025 թվականին պետական պարտք/ՀՆԱ հարաբերակցությունը կազմել է 47,2%՝ նվազելով 0,5 տոկոսային կետով, իսկ բյուջեի պակասուրդը կազմել է ՀՆԱ-ի 3,7%՝ նախատեսված 5,5%-ի դիմաց։
Ֆինանսական շուկայի համար պետական պարտքի պարամետրերը փոխառությունների արժեքի, բյուջետային կայունության և սուվերեն ռիսկի գնահատման կողմնորոշիչներից մեկն են։ Պարտքի սպասարկման ծախսերի նվազեցումը բյուջետային եկամուտների 12,1%-ից մինչև 10% նշվել է որպես ֆիսկալ օրակարգի մաս։
Բանկերի, ներդրողների և թողարկողների համար գործնական նշանակությունը է պետական ֆինանսների որակի, պարտքի կառուցվածքի և կապիտալի շուկայի վրա բյուջետային քաղաքականության ազդեցության նկատմամբ ուշադրության պահպանումն է։
2. Դրամավարկային քաղաքականություն. ԿԲ-ն հինգերորդ անգամ անընդմեջ անփոփոխ է թողել վերաֆինանսավորման տոկոսադրույքը
Հայաստանի Կենտրոնական բանկի խորհուրդը հունիսի 16-ի նիստում հինգերորդ անգամ անընդմեջ անփոփոխ է թողել վերաֆինանսավորման տոկոսադրույքը՝ 6,5% մակարդակում։ Անփոփոխ են մնացել նաև լոմբարդային ռեպոյի տոկոսադրույքը՝ 8%, և դրամական միջոցների ներգրավմա տոկոսադրույքը՝ 5%։
Բանկային հատվածի համար տոկոսադրույքի պահպանումը ֆիքսում է կարճաժամկետ իրացվելիության արժեքի և տոկոսային քաղաքականության ներկայիս պարամետրերը։ 2023 թվականի հունիսի 10,75%-ից մինչև 2025 թվականի դեկտեմբերի 6,5% տոկոսադրույքի նվազեցումների շղթայից հետո կարգավորողն այն պահում է նույն մակարդակում։
Շուկայի համար սա նշանակում է վարկավորման, ավանդների և պարտքային գործիքների համար գործող տոկոսային միջավայրի պահպանում։
3. Կապիտալ և ներդրողներ. ԿԲ-ն նշել է միջոցների ներհոսք դեպի հայկական ակտիվներ
Հայաստանում գրանցվում է կապիտալի զգալի ներհոսք և միջազգային ներդրողների հետաքրքրության աճ, հայտարարել է ՀՀ ԿԲ նախագահ Մարտին Գալստյանը։ Նրա խոսքով՝ ներդրողները հետաքրքրություն են ցուցաբերում ինչպես դրամով արտահայտված պետական պարտատոմսերի, այնպես էլ բիզնես նախագծերի նկատմամբ։
Կապիտալի շուկայի համար սա կապված է ներդրողների բազայի ընդլայնման և դրամային գործիքների նկատմամբ պահանջարկի աճի հետ։ ԿԲ տվյալներով՝ Հայաստանի պետական դրամային պարտատոմսերում օտարերկրյա ներդրողների ներդրումների ծավալը 2018 թվականի 3,6 մլրդ դրամից 2025 թվականին աճել է մինչև 177 մլրդ դրամ։
Գործնական նշանակությունը կայանում է ներքին պարտքային գործիքների դերի բարձրացման և կապիտալի շարժի, արժութային շուկայի ու հայկական ակտիվների նկատմամբ պահանջարկի միջև կապի ուժեղացման մեջ։
4. Գնաճ. բազային ցուցանիշը հասել է 5%-ի
Հայաստանում բազային գնաճը մայիսին տարեկան կտրվածքով աճել է մինչև 5% և գերազանցել է ընդհանուր գնաճի մակարդակը, նշվում է Համաշխարհային բանկի «Armenia Monthly Economic Update – June 2026» ամփոփագրում։ ՀԲ-ն նաև նշել է բազային գնաճի վերընթաց միտման պահպանումը։
Կենտրոնական բանկի և բանկային հատվածի համար բազային գնաճը կայուն գնային ճնշման հիմնական ցուցիչներից է։ Այս ցուցանիշը կարևոր է տոկոսային քաղաքականության, ֆոնդավորման արժեքի և ավանդների ու վարկերի գծով հաճախորդների վարքագծի գնահատման համար։
Շուկայի տեսանկյունից այս ամենը վկայում է տոկոսադրույքների, պարտքային գործիքների և ֆինանսական ակտիվների իրական եկամտաբերության գնահատման ժամանակ գնաճային ցուցիչների նկատմամբ ուշադրության ուժեղացման անհրաժեշտության մասին։
5. Միջազգային պահուստներ. ցուցանիշը գերազանցել է 5,7 մլրդ դոլարը
Հայաստանի միջազգային պահուստները հասել են ռեկորդային բարձր մակարդակի՝ գերազանցելով 5,7 մլրդ դոլարը, հայտարարել է ՀՀ Կենտրոնական բանկի նախագահի տեղակալ Արմեն Նուրբեկյանը։ Նրա խոսքով՝ տարեսկզբից ԿԲ-ն իր պահուստները համալրել է 1,1 մլրդ դոլարով։
Արժութային շուկայի համար պահուստների ծավալը մակրոֆինանսական կայունության և երկրի վճարունակության նկատմամբ վստահության կարևոր տարր է։ Միաժամանակ, ԿԲ-ն ավելի վաղ հայտնել էր, որ պահուստների կառավարման թարմացված ռազմավարության մեջ ոսկին բացակայում է։
Նման որոշման գործնական նշանակությունը բխում է կարգավորողի պահուստային դիրքի ամրապնդման և արտաքին վճարային ու արժութային ռիսկերի նկատմամբ ֆինանսական համակարգի կայունության բարձրացման անհրաժեշտությունից։
6. Բանկային կարգավորում. ներդրվում է բանկերի վերակառուցման մեխանիզմ
ԱԺ–ն առաջին ընթերցմամբ ընդունել է «Բանկերի վերակառուցման մասին» օրենքը և հարակից օրենքների փաթեթը։ Օրինագիծը նախատեսում է բանկերի վերակառուցման ինստիտուտի ներդրում, որի կիրառման բացառիկ իրավասությունը ամրագրվում է Կենտրոնական բանկին։
Բանկային համակարգի համար սա նշանակում է անցում այն մոդելից, որի դեպքում բանկի վիճակի զգալի վատթարացման ժամանակ հիմնական գործիքը լուծարումն էր, դեպի կարգավորման ավելի ճկուն ռեժիմ։
Հիմնական գործիքների թվում նախատեսված են բանկի վաճառքը, «կամուրջ-բանկ» մեխանիզմը, խնդրահարույց ակտիվների առանձնացումը և այլ միջոցներ, որոնք ուղղված են բանկի կայունացմանը՝ առանց դրա լուծարման։
Նախատեսվում է նաև Վերակառուցման հիմնադրամի ստեղծում՝ առևտրային բանկերի միանվագ, պարբերական և լրացուցիչ հատկացումների հաշվին։
Շուկայի համար նշանակությունը կայանում է ֆինանսական կայունության պաշտպանության լրացուցիչ մեխանիզմի ձևավորման և խնդրահարույց բանկերի հետ աշխատանքի ժամանակ համակարգային ծախսերի նվազեցման մեջ։
7. Սոցիալական ֆինանսներ. հետադարձ հիփոթեք թոշակառուների համար
ԱԺ–ն առաջին ընթերցմամբ ընդունել է Քաղաքացիական օրենսգրքում նախատեսված փոփոխությունները, որոնք նախատեսում են հետադարձ հիփոթեքի ինստիտուտի և ամուսինների գույքային իրավունքների նոր տեսակի ներդրում։ Օրինագիծը ներդնում է հետադարձ հիփոթեքը՝ որպես գրավի նոր տեսակ և հետադարձ հիփոթեքի վարկային պայմանագիր։
Բանկերի համար սա ձևավորում է երկարաժամկետ մանրածախ պրոդուկտների նոր հատված՝ կապված անշարժ գույքի և տան սեփականատերերին կատարվող կանոնավոր վճարումների հետ։ Մեխանիզմը նախատեսված է նախևառաջ անշարժ գույքի սեփականատեր հանդիսացող թոշակառուների համար, ովքեր պահպանում են սեփականության իրավունքը և վճարումներ են ստանում բանկից՝ գույքի գրավադրման դիմաց։
Գործնական նշանակությունը տարեց քաղաքացիների համար ֆինանսական գործիքների շարքի ընդլայնումն ու ամուսինների գույքային հարաբերությունների համար լրացուցիչ իրավական ռեժիմի ձևավորվումն է։
Շաբաթվա արդյունքներ
Շաբաթը ցույց տվեց, որ Հայաստանի ֆինանսական շուկան գտնվում է ինստիտուցիոնալ կարգավորման ռեժիմում։ Մակրոտնտեսական օրակարգը կապված էր պետական պարտքի, ԿԲ տոկոսադրույքի, գնաճի, միջազգային պահուստների և կապիտալի ներհոսքի հետ։
Հիմնական շեշտադրումը տեղափոխվել է պետական ֆինանսների կայունության, դրամավարկային քաղաքականության պարամետրերի, դրամային ակտիվների նկատմամբ ներդրողների հետաքրքրության և բանկային հատվածի կարգավորման նոր մեխանիզմների վրա։
Ուշադրության առանցքային ուղղություններն են մնում պարտքային բեռը, գնաճային ճնշումը, ԿԲ պահուստային դիրքը, բանկային կարգավորման որակը և բնակչության համար երկարաժամկետ ֆինանսական գործիքների զարգացումը։
