Category: Hraparak

Չկենտրոնանալ քվեարկության արդյունքների վրա․ Կ Ո Չ ՈՉ ԻՇԽԱՆԱԿԱՆ ՔԱՂԱՔԱԿԱՆ ՈՒԺԵՐԻՆ

«ՕՐԻՆ-2026» գնահատելով հետընտրական իրողությունները և առաջնորդվելով երկրում իրավակարգի վերականգնման հրամայականով, դիմում է ընտրություններին մասնակցած բոլոր ոչ իշխանական քաղաքական

ուժերին՝ հետևյալ հորդորով ու գործողությունների առաջարկով.

1. Ընդլայնել իրավական պայքարի շրջանակը. Չկենտրոնանալ բացառապես քվեարկության օրվա տեղամասային ընտրախախտումների վրա, քանի որ դրանք միայն հետևանք են։

2. Շեշտադրել համակարգային անօրինականությունը. Մշտապես և հետևողականորեն արձանագրել, որ իշխող կուսակցությունն իր իրավական կարգավիճակով և նախընտրական շրջանում թույլ տված զանգվածային ենթադրյալ խախտումների բերումով, հավասար պայմաններում ընտրություններին մասնակցելու լեգիտիմ իրավունք չուներ։

3. Գործել միասնական և ներառական հարթակում. Իրական ընտրական արդյունքների համար մղվող պայքարում ժողովրդավարությանը նվիրված բոլոր մասնակիցները պետք է հանդես գան համատեղ՝ միաժամանակ փորձելով աշխատանքային և իրավական գործընթացների մեջ ներգրավել նաև ՔՊԿ-ին՝ նրանց փաստերի առաջ կանգնեցնելու նպատակով։

4. Ձևավորել միասնական միջազգային օրակարգ. Համատեղ պաշտոնական ուղերձ հղել այն պետությունների և միջազգային կազմակերպությունների ղեկավարներին, որոնք սեփական աշխարհաքաղաքական շահերը գերադասեցին ՀՀ քաղաքացու ընտրական իրավունքից, այդ թվում՝ հանդես գալով ժամանակավրեպ և շտապողական շնորհավորանքներով։

5. Չհրաժարվել պատգամավորական մանդատներից. Ստեղծված բարդ պայմաններում և «ժողովրդավարության» քողի տակ իրականացվող հարձակումների ներքո, անթույլատրելի է հրաժարվել խորհրդարանական լծակներից։ ՀՀ քաղաքացին, ով կանգնած է այդ մանդատների հետևում, համոզված ենք պահանջում է միաժամանակ օգտագործել ներպետական և միջազգային իրավական բոլոր հնարավոր նորմերը՝ Հայաստանում իրական ժողովրդավարության և, առաջին հերթին, օրինականության հաստատմանը հասնելու համար։

«ԱԺ 2026» ընտրությունների աննախադեպ ընտրախախտումներով և հայաստանցու արժանապատվությունը վիրավորող բոլոր ընտրախախտները պետք է պատասխանտվության ենթարկվեն հանուն իրական ժողովրդավարության։

«ՕՐԻՆ-2026»

Չկենտրոնանալ քվեարկության արդյունքների վրա․ Կ Ո Չ ՈՉ ԻՇԽԱՆԱԿԱՆ ՔԱՂԱՔԱԿԱՆ ՈՒԺԵՐԻՆ

«ՕՐԻՆ-2026» գնահատելով հետընտրական իրողությունները և առաջնորդվելով երկրում իրավակարգի վերականգնման հրամայականով, դիմում է ընտրություններին մասնակցած բոլոր ոչ իշխանական քաղաքական

ուժերին՝ հետևյալ հորդորով ու գործողությունների առաջարկով.

1. Ընդլայնել իրավական պայքարի շրջանակը. Չկենտրոնանալ բացառապես քվեարկության օրվա տեղամասային ընտրախախտումների վրա, քանի որ դրանք միայն հետևանք են։

2. Շեշտադրել համակարգային անօրինականությունը. Մշտապես և հետևողականորեն արձանագրել, որ իշխող կուսակցությունն իր իրավական կարգավիճակով և նախընտրական շրջանում թույլ տված զանգվածային ենթադրյալ խախտումների բերումով, հավասար պայմաններում ընտրություններին մասնակցելու լեգիտիմ իրավունք չուներ։

3. Գործել միասնական և ներառական հարթակում. Իրական ընտրական արդյունքների համար մղվող պայքարում ժողովրդավարությանը նվիրված բոլոր մասնակիցները պետք է հանդես գան համատեղ՝ միաժամանակ փորձելով աշխատանքային և իրավական գործընթացների մեջ ներգրավել նաև ՔՊԿ-ին՝ նրանց փաստերի առաջ կանգնեցնելու նպատակով։

4. Ձևավորել միասնական միջազգային օրակարգ. Համատեղ պաշտոնական ուղերձ հղել այն պետությունների և միջազգային կազմակերպությունների ղեկավարներին, որոնք սեփական աշխարհաքաղաքական շահերը գերադասեցին ՀՀ քաղաքացու ընտրական իրավունքից, այդ թվում՝ հանդես գալով ժամանակավրեպ և շտապողական շնորհավորանքներով։

5. Չհրաժարվել պատգամավորական մանդատներից. Ստեղծված բարդ պայմաններում և «ժողովրդավարության» քողի տակ իրականացվող հարձակումների ներքո, անթույլատրելի է հրաժարվել խորհրդարանական լծակներից։ ՀՀ քաղաքացին, ով կանգնած է այդ մանդատների հետևում, համոզված ենք պահանջում է միաժամանակ օգտագործել ներպետական և միջազգային իրավական բոլոր հնարավոր նորմերը՝ Հայաստանում իրական ժողովրդավարության և, առաջին հերթին, օրինականության հաստատմանը հասնելու համար։

«ԱԺ 2026» ընտրությունների աննախադեպ ընտրախախտումներով և հայաստանցու արժանապատվությունը վիրավորող բոլոր ընտրախախտները պետք է պատասխանտվության ենթարկվեն հանուն իրական ժողովրդավարության։

«ՕՐԻՆ-2026»

Երիտասարդական ակումբների դաշնության «Արդար քվե» դիտորդական առաքելությունը հետեւել է հունիսի 7-ի ընտրություններին եւ իր եզրակացությունը ներկայացրել։ Մենք մի քանի հարց ուղղեցինք առաքելության հանրային կապերի ղեկավար Աստղիկ Ավետիսյանին։

– Երիտասարդական ակումբների դաշնության «Արդար քվե» դիտորդական առաքելությունը քանի՞ խախտում է արձանագրել ընտրությունների ժամանակ։

– Մեր դիտորդական առաքելությունը ընտրությունների ամբողջ ընթացքում ստացել եւ արձանագրել է տասնյակ ահազանգեր ու խախտումների վերաբերյալ տեղեկություններ՝ տարբեր ընտրատեղամասերից։ Դրանք վերաբերում էին ընտրողների նկատմամբ ազդեցության փորձերին, ուղղորդումներին, դիտորդների աշխատանքի խոչընդոտմանը, քարոզչության արգելքի հնարավոր խախտումներին, վարչական ռեսուրսի օգտագործման դեպքերին, ինչպես նաեւ՝ ընտրական գործընթացի կազմակերպման հետ կապված մի շարք խնդիրների։ Բոլոր դեպքերը փաստաթղթավորվել են, եւ բազմաթիվ դիմում-բողոքներ ուղարկվել են ԿԸՀ։
Միեւնույն ժամանակ, մեր առաքելության կարեւորագույն ձեռքբերումներից էր երիտասարդների ակտիվ ներգրավվածությունը ժողովրդավարական գործընթացներում։ «Արդար քվե» նախաձեռնության շրջանակում ավելի քան 360 երիտասարդ դիտորդներ իրականացրել են ընտրական գործընթացի մշտադիտարկում՝ դառնալով ոչ միայն դիտորդներ, այլեւ քաղաքացիական պատասխանատվության եւ մասնակցային ժողովրդավարության կրողներ։ Մենք համոզված ենք, որ ազատ եւ արդար ընտրությունների հիմքում ոչ միայն վերահսկողությունն է, այլեւ քաղաքացիական կրթությունը։ Այդ պատճառով մեր աշխատանքը սահմանափակված չէր միայն խախտումների արձանագրմամբ. այն նաեւ ուղղված էր երիտասարդների ընտրական գիտելիքների, իրավագիտակցության եւ հանրային գործընթացներին մասնակցության մշակույթի ձեւավորմանը։ Առաքելության կարեւոր նորարարություններից էր Երիտասարդական ակումբների դաշնության կողմից ստեղծված youthvote.live առցանց հարթակը, որը հնարավորություն տվեց իրական ժամանակում հավաքագրել, քարտեզագրել եւ հանրայնացնել ընտրական գործընթացին վերաբերող ահազանգերն ու դիտարկումները։ Այս գործիքը ոչ միայն բարձրացրեց գործընթացի թափանցիկությունը, այլեւ ստեղծեց քաղաքացիների, դիտորդների եւ մեդիայի միջեւ արագ հաղորդակցության արդյունավետ միջավայր՝ նպաստելով ընտրական գործընթացների նկատմամբ հանրային վերահսկողության ամրապնդմանը։

– Այդ խախտումներն արձանագրելով՝ ի՞նչ քայլեր կարող եք ձեռնարկել։

– Մեր առաքելության հիմնական գործառույթը խախտումների անկախ դիտարկումն ու փաստագրումն է։ Արձանագրված դեպքերի վերաբերյալ մենք ներկայացնում ենք դիմումներ եւ հաղորդումներ համապատասխան կառույցներին, պահանջում ենք իրավական գնահատական եւ հրապարակայնացնում ենք մեր եզրակացությունները։ Միաժամանակ, ընտրություններից հետո պատրաստվում է ամփոփ զեկույց, որը ներառում է ինչպես արձանագրված խնդիրները, այնպես էլ ընտրական գործընթացի բարելավման վերաբերյալ առաջարկություններ։

– Միջազգային դիտորդները չե՞ն արձանագրել դրանք։

– Տարբեր դիտորդական առաքելություններ գործում են տարբեր մեթոդաբանություններով եւ ունեն դիտարկման տարբեր ծավալներ։ Հնարավոր է, որ որոշ դեպքեր արձանագրված լինեն նաեւ միջազգային դիտորդների կողմից, որոշ դեպքեր՝ միայն տեղական դիտորդների։ Կարեւոր է հասկանալ, որ առանձին խախտման արձանագրումը կամ չարձանագրումն ինքնին չի նշանակում, որ այն տեղի չի ունեցել կամ տեղի է ունեցել։ Յուրաքանչյուր առաքելություն ներկայացնում է իր դիտարկումների շրջանակում հավաքագրված տվյալները։ Մենք շահագրգիռ ենք հավասարության եւ արդարության սկզբունքը պահելու հարցում։

– Փաշինյանն ինչպե՞ս հաղթեց ընտրություններում, կան տեսակետներ, որ բազմաթիվ ընտրակեղծարարություններ են եղել:

– Երիտասարդական ակումբների դաշնության «Արդար քվեն» քաղաքական ուժերի ընտրական արդյունքների վերաբերյալ քաղաքական գնահատականներ չի տալիս, սակայն կարող է խոսել այն միջավայրի մասին, որում անցկացվել են ընտրությունները։ Մեր դիտորդական առաքելության կողմից հավաքագրված տվյալները եւ youthvote.live կամ արդար․հայ հարթակում հրապարակված ահազանգերը վկայում են, որ ընտրական գործընթացը տեղի է ունեցել մի շարք համակարգային խնդիրների պայմաններում։ Հարթակում արձանագրվել են հարյուրավոր հաղորդումներ, որոնց զգալի մասը վերաբերում էր վարչական ռեսուրսի օգտագործմանը, ապօրինի քարոզչությանը, ատելության եւ թշնամանքի խոսքին, ինչպես նաեւ՝ պետական եւ տեղական ինքնակառավարման մարմինների կողմից հնարավոր ճնշման դեպքերին։
Մեր նախնական գնահատմամբ, առավել մտահոգիչ էին հետեւյալ երեւույթները.
• Վարչական ռեսուրսի լայնածավալ օգտագործման վերաբերյալ բազմաթիվ հաղորդումները, երբ պաշտոնատար անձանց կարգավիճակը կամ պետական համակարգի հնարավորությունները, ըստ ահազանգերի, օգտագործվել են քաղաքական նպատակներով։ Այս խնդիրն արձանագրվել է նաեւ մեր միջանկյալ զեկույցներում։
• Ատելության խոսքի եւ հասարակության բեւեռացման խորացումը։ Քարոզարշավի ընթացքում քաղաքական մրցակցությունը հաճախ տեղափոխվել է փոխադարձ վիրավորանքների, պիտակավորումների եւ թշնամանքի դաշտ, ինչը բացասաբար է ազդել ընտրողների ազատ կամարտահայտման միջավայրի վրա։
• Տեղամասային ընտրական հանձնաժողովների աշխատանքի հետ կապված խնդիրները։ Մեր դիտորդները բազմաթիվ դեպքերում արձանագրել են ընտրական օրենսդրության ոչ լիարժեք իմացություն, ընթացակարգերի ոչ միատեսակ կիրառում, ինչպես նաեւ՝ որոշ տեղամասերում կազմակերպչական թերություններ։
• Քաղաքական ուժերի վստահված անձանց եւ ներկայացուցիչների վարքագիծը։ Արձանագրվել են դեպքեր, երբ վստահված անձինք դուրս են եկել իրենց լիազորությունների շրջանակից, ներգրավվել են վիճաբանությունների մեջ կամ փորձել են ազդել ընտրողների վարքագծի վրա։ Նման երեւույթները, անկախ քաղաքական պատկանելությունից, հակասում են ազատ եւ մրցակցային ընտրությունների սկզբունքներին։
• Ընտրողների նկատմամբ ճնշման, ուղղորդման կամ հոգեբանական ազդեցության փորձերի վերաբերյալ ահազանգերը։ Դրանց թվում եղել են նաեւ հաղորդումներ մասնակցության վերահսկման, ցուցակագրման եւ ընտրողների որոշումների վրա ազդելու փորձերի մասին։
Միաժամանակ, մենք մտահոգությամբ արձանագրել ենք հանրային խոսույթում տարածված այն մոտեցումները, որոնց շրջանակում արտերկրում բնակվող կամ Հայաստանից երկար ժամանակ բացակայած քաղաքացիները, ինչպես նաեւ Հայաստանի ներսում ապրող քաղաքացիները, փոխադարձաբար արժանացել են նսեմացնող եւ վիրավորական վերաբերմունքի։ Ժողովրդավարական ընտրությունների հիմքում ընկած է յուրաքանչյուր քաղաքացու հավասար արժանապատվությունը, եւ որեւէ ընտրող չպետք է ենթարկվի խտրական վերաբերմունքի իր բնակության վայրի, քաղաքական հայացքների կամ ընտրության պատճառով։
Ուստի, եթե հարցը ձեւակերպվում է՝ «ինչպես հաղթեց այս կամ այն քաղաքական ուժը», ապա դիտորդական առաքելության տեսանկյունից առավել կարեւոր հարցն այն է, թե որքանով էր ընտրական միջավայրը հավասար, ազատ, մրցակցային եւ զերծ անհարկի ազդեցություններից։ Այդ հարցերի վերջնական գնահատականը կներկայացվի մեր ամբողջական զեկույցում՝ բոլոր փաստերի եւ արձանագրված խախտումների համապարփակ ուսումնասիրությունից հետո։

Երիտասարդական ակումբների դաշնության «Արդար քվե» դիտորդական առաքելությունը հետեւել է հունիսի 7-ի ընտրություններին եւ իր եզրակացությունը ներկայացրել։ Մենք մի քանի հարց ուղղեցինք առաքելության հանրային կապերի ղեկավար Աստղիկ Ավետիսյանին։

– Երիտասարդական ակումբների դաշնության «Արդար քվե» դիտորդական առաքելությունը քանի՞ խախտում է արձանագրել ընտրությունների ժամանակ։

– Մեր դիտորդական առաքելությունը ընտրությունների ամբողջ ընթացքում ստացել եւ արձանագրել է տասնյակ ահազանգեր ու խախտումների վերաբերյալ տեղեկություններ՝ տարբեր ընտրատեղամասերից։ Դրանք վերաբերում էին ընտրողների նկատմամբ ազդեցության փորձերին, ուղղորդումներին, դիտորդների աշխատանքի խոչընդոտմանը, քարոզչության արգելքի հնարավոր խախտումներին, վարչական ռեսուրսի օգտագործման դեպքերին, ինչպես նաեւ՝ ընտրական գործընթացի կազմակերպման հետ կապված մի շարք խնդիրների։ Բոլոր դեպքերը փաստաթղթավորվել են, եւ բազմաթիվ դիմում-բողոքներ ուղարկվել են ԿԸՀ։
Միեւնույն ժամանակ, մեր առաքելության կարեւորագույն ձեռքբերումներից էր երիտասարդների ակտիվ ներգրավվածությունը ժողովրդավարական գործընթացներում։ «Արդար քվե» նախաձեռնության շրջանակում ավելի քան 360 երիտասարդ դիտորդներ իրականացրել են ընտրական գործընթացի մշտադիտարկում՝ դառնալով ոչ միայն դիտորդներ, այլեւ քաղաքացիական պատասխանատվության եւ մասնակցային ժողովրդավարության կրողներ։ Մենք համոզված ենք, որ ազատ եւ արդար ընտրությունների հիմքում ոչ միայն վերահսկողությունն է, այլեւ քաղաքացիական կրթությունը։ Այդ պատճառով մեր աշխատանքը սահմանափակված չէր միայն խախտումների արձանագրմամբ. այն նաեւ ուղղված էր երիտասարդների ընտրական գիտելիքների, իրավագիտակցության եւ հանրային գործընթացներին մասնակցության մշակույթի ձեւավորմանը։ Առաքելության կարեւոր նորարարություններից էր Երիտասարդական ակումբների դաշնության կողմից ստեղծված youthvote.live առցանց հարթակը, որը հնարավորություն տվեց իրական ժամանակում հավաքագրել, քարտեզագրել եւ հանրայնացնել ընտրական գործընթացին վերաբերող ահազանգերն ու դիտարկումները։ Այս գործիքը ոչ միայն բարձրացրեց գործընթացի թափանցիկությունը, այլեւ ստեղծեց քաղաքացիների, դիտորդների եւ մեդիայի միջեւ արագ հաղորդակցության արդյունավետ միջավայր՝ նպաստելով ընտրական գործընթացների նկատմամբ հանրային վերահսկողության ամրապնդմանը։

– Այդ խախտումներն արձանագրելով՝ ի՞նչ քայլեր կարող եք ձեռնարկել։

– Մեր առաքելության հիմնական գործառույթը խախտումների անկախ դիտարկումն ու փաստագրումն է։ Արձանագրված դեպքերի վերաբերյալ մենք ներկայացնում ենք դիմումներ եւ հաղորդումներ համապատասխան կառույցներին, պահանջում ենք իրավական գնահատական եւ հրապարակայնացնում ենք մեր եզրակացությունները։ Միաժամանակ, ընտրություններից հետո պատրաստվում է ամփոփ զեկույց, որը ներառում է ինչպես արձանագրված խնդիրները, այնպես էլ ընտրական գործընթացի բարելավման վերաբերյալ առաջարկություններ։

– Միջազգային դիտորդները չե՞ն արձանագրել դրանք։

– Տարբեր դիտորդական առաքելություններ գործում են տարբեր մեթոդաբանություններով եւ ունեն դիտարկման տարբեր ծավալներ։ Հնարավոր է, որ որոշ դեպքեր արձանագրված լինեն նաեւ միջազգային դիտորդների կողմից, որոշ դեպքեր՝ միայն տեղական դիտորդների։ Կարեւոր է հասկանալ, որ առանձին խախտման արձանագրումը կամ չարձանագրումն ինքնին չի նշանակում, որ այն տեղի չի ունեցել կամ տեղի է ունեցել։ Յուրաքանչյուր առաքելություն ներկայացնում է իր դիտարկումների շրջանակում հավաքագրված տվյալները։ Մենք շահագրգիռ ենք հավասարության եւ արդարության սկզբունքը պահելու հարցում։

– Փաշինյանն ինչպե՞ս հաղթեց ընտրություններում, կան տեսակետներ, որ բազմաթիվ ընտրակեղծարարություններ են եղել:

– Երիտասարդական ակումբների դաշնության «Արդար քվեն» քաղաքական ուժերի ընտրական արդյունքների վերաբերյալ քաղաքական գնահատականներ չի տալիս, սակայն կարող է խոսել այն միջավայրի մասին, որում անցկացվել են ընտրությունները։ Մեր դիտորդական առաքելության կողմից հավաքագրված տվյալները եւ youthvote.live կամ արդար․հայ հարթակում հրապարակված ահազանգերը վկայում են, որ ընտրական գործընթացը տեղի է ունեցել մի շարք համակարգային խնդիրների պայմաններում։ Հարթակում արձանագրվել են հարյուրավոր հաղորդումներ, որոնց զգալի մասը վերաբերում էր վարչական ռեսուրսի օգտագործմանը, ապօրինի քարոզչությանը, ատելության եւ թշնամանքի խոսքին, ինչպես նաեւ՝ պետական եւ տեղական ինքնակառավարման մարմինների կողմից հնարավոր ճնշման դեպքերին։
Մեր նախնական գնահատմամբ, առավել մտահոգիչ էին հետեւյալ երեւույթները.
• Վարչական ռեսուրսի լայնածավալ օգտագործման վերաբերյալ բազմաթիվ հաղորդումները, երբ պաշտոնատար անձանց կարգավիճակը կամ պետական համակարգի հնարավորությունները, ըստ ահազանգերի, օգտագործվել են քաղաքական նպատակներով։ Այս խնդիրն արձանագրվել է նաեւ մեր միջանկյալ զեկույցներում։
• Ատելության խոսքի եւ հասարակության բեւեռացման խորացումը։ Քարոզարշավի ընթացքում քաղաքական մրցակցությունը հաճախ տեղափոխվել է փոխադարձ վիրավորանքների, պիտակավորումների եւ թշնամանքի դաշտ, ինչը բացասաբար է ազդել ընտրողների ազատ կամարտահայտման միջավայրի վրա։
• Տեղամասային ընտրական հանձնաժողովների աշխատանքի հետ կապված խնդիրները։ Մեր դիտորդները բազմաթիվ դեպքերում արձանագրել են ընտրական օրենսդրության ոչ լիարժեք իմացություն, ընթացակարգերի ոչ միատեսակ կիրառում, ինչպես նաեւ՝ որոշ տեղամասերում կազմակերպչական թերություններ։
• Քաղաքական ուժերի վստահված անձանց եւ ներկայացուցիչների վարքագիծը։ Արձանագրվել են դեպքեր, երբ վստահված անձինք դուրս են եկել իրենց լիազորությունների շրջանակից, ներգրավվել են վիճաբանությունների մեջ կամ փորձել են ազդել ընտրողների վարքագծի վրա։ Նման երեւույթները, անկախ քաղաքական պատկանելությունից, հակասում են ազատ եւ մրցակցային ընտրությունների սկզբունքներին։
• Ընտրողների նկատմամբ ճնշման, ուղղորդման կամ հոգեբանական ազդեցության փորձերի վերաբերյալ ահազանգերը։ Դրանց թվում եղել են նաեւ հաղորդումներ մասնակցության վերահսկման, ցուցակագրման եւ ընտրողների որոշումների վրա ազդելու փորձերի մասին։
Միաժամանակ, մենք մտահոգությամբ արձանագրել ենք հանրային խոսույթում տարածված այն մոտեցումները, որոնց շրջանակում արտերկրում բնակվող կամ Հայաստանից երկար ժամանակ բացակայած քաղաքացիները, ինչպես նաեւ Հայաստանի ներսում ապրող քաղաքացիները, փոխադարձաբար արժանացել են նսեմացնող եւ վիրավորական վերաբերմունքի։ Ժողովրդավարական ընտրությունների հիմքում ընկած է յուրաքանչյուր քաղաքացու հավասար արժանապատվությունը, եւ որեւէ ընտրող չպետք է ենթարկվի խտրական վերաբերմունքի իր բնակության վայրի, քաղաքական հայացքների կամ ընտրության պատճառով։
Ուստի, եթե հարցը ձեւակերպվում է՝ «ինչպես հաղթեց այս կամ այն քաղաքական ուժը», ապա դիտորդական առաքելության տեսանկյունից առավել կարեւոր հարցն այն է, թե որքանով էր ընտրական միջավայրը հավասար, ազատ, մրցակցային եւ զերծ անհարկի ազդեցություններից։ Այդ հարցերի վերջնական գնահատականը կներկայացվի մեր ամբողջական զեկույցում՝ բոլոր փաստերի եւ արձանագրված խախտումների համապարփակ ուսումնասիրությունից հետո։

Երիտասարդական ակումբների դաշնության «Արդար քվե» դիտորդական առաքելությունը հետեւել է հունիսի 7-ի ընտրություններին եւ իր եզրակացությունը ներկայացրել։ Մենք մի քանի հարց ուղղեցինք առաքելության հանրային կապերի ղեկավար Աստղիկ Ավետիսյանին։

– Երիտասարդական ակումբների դաշնության «Արդար քվե» դիտորդական առաքելությունը քանի՞ խախտում է արձանագրել ընտրությունների ժամանակ։

– Մեր դիտորդական առաքելությունը ընտրությունների ամբողջ ընթացքում ստացել եւ արձանագրել է տասնյակ ահազանգեր ու խախտումների վերաբերյալ տեղեկություններ՝ տարբեր ընտրատեղամասերից։ Դրանք վերաբերում էին ընտրողների նկատմամբ ազդեցության փորձերին, ուղղորդումներին, դիտորդների աշխատանքի խոչընդոտմանը, քարոզչության արգելքի հնարավոր խախտումներին, վարչական ռեսուրսի օգտագործման դեպքերին, ինչպես նաեւ՝ ընտրական գործընթացի կազմակերպման հետ կապված մի շարք խնդիրների։ Բոլոր դեպքերը փաստաթղթավորվել են, եւ բազմաթիվ դիմում-բողոքներ ուղարկվել են ԿԸՀ։
Միեւնույն ժամանակ, մեր առաքելության կարեւորագույն ձեռքբերումներից էր երիտասարդների ակտիվ ներգրավվածությունը ժողովրդավարական գործընթացներում։ «Արդար քվե» նախաձեռնության շրջանակում ավելի քան 360 երիտասարդ դիտորդներ իրականացրել են ընտրական գործընթացի մշտադիտարկում՝ դառնալով ոչ միայն դիտորդներ, այլեւ քաղաքացիական պատասխանատվության եւ մասնակցային ժողովրդավարության կրողներ։ Մենք համոզված ենք, որ ազատ եւ արդար ընտրությունների հիմքում ոչ միայն վերահսկողությունն է, այլեւ քաղաքացիական կրթությունը։ Այդ պատճառով մեր աշխատանքը սահմանափակված չէր միայն խախտումների արձանագրմամբ. այն նաեւ ուղղված էր երիտասարդների ընտրական գիտելիքների, իրավագիտակցության եւ հանրային գործընթացներին մասնակցության մշակույթի ձեւավորմանը։ Առաքելության կարեւոր նորարարություններից էր Երիտասարդական ակումբների դաշնության կողմից ստեղծված youthvote.live առցանց հարթակը, որը հնարավորություն տվեց իրական ժամանակում հավաքագրել, քարտեզագրել եւ հանրայնացնել ընտրական գործընթացին վերաբերող ահազանգերն ու դիտարկումները։ Այս գործիքը ոչ միայն բարձրացրեց գործընթացի թափանցիկությունը, այլեւ ստեղծեց քաղաքացիների, դիտորդների եւ մեդիայի միջեւ արագ հաղորդակցության արդյունավետ միջավայր՝ նպաստելով ընտրական գործընթացների նկատմամբ հանրային վերահսկողության ամրապնդմանը։

– Այդ խախտումներն արձանագրելով՝ ի՞նչ քայլեր կարող եք ձեռնարկել։

– Մեր առաքելության հիմնական գործառույթը խախտումների անկախ դիտարկումն ու փաստագրումն է։ Արձանագրված դեպքերի վերաբերյալ մենք ներկայացնում ենք դիմումներ եւ հաղորդումներ համապատասխան կառույցներին, պահանջում ենք իրավական գնահատական եւ հրապարակայնացնում ենք մեր եզրակացությունները։ Միաժամանակ, ընտրություններից հետո պատրաստվում է ամփոփ զեկույց, որը ներառում է ինչպես արձանագրված խնդիրները, այնպես էլ ընտրական գործընթացի բարելավման վերաբերյալ առաջարկություններ։

– Միջազգային դիտորդները չե՞ն արձանագրել դրանք։

– Տարբեր դիտորդական առաքելություններ գործում են տարբեր մեթոդաբանություններով եւ ունեն դիտարկման տարբեր ծավալներ։ Հնարավոր է, որ որոշ դեպքեր արձանագրված լինեն նաեւ միջազգային դիտորդների կողմից, որոշ դեպքեր՝ միայն տեղական դիտորդների։ Կարեւոր է հասկանալ, որ առանձին խախտման արձանագրումը կամ չարձանագրումն ինքնին չի նշանակում, որ այն տեղի չի ունեցել կամ տեղի է ունեցել։ Յուրաքանչյուր առաքելություն ներկայացնում է իր դիտարկումների շրջանակում հավաքագրված տվյալները։ Մենք շահագրգիռ ենք հավասարության եւ արդարության սկզբունքը պահելու հարցում։

– Փաշինյանն ինչպե՞ս հաղթեց ընտրություններում, կան տեսակետներ, որ բազմաթիվ ընտրակեղծարարություններ են եղել:

– Երիտասարդական ակումբների դաշնության «Արդար քվեն» քաղաքական ուժերի ընտրական արդյունքների վերաբերյալ քաղաքական գնահատականներ չի տալիս, սակայն կարող է խոսել այն միջավայրի մասին, որում անցկացվել են ընտրությունները։ Մեր դիտորդական առաքելության կողմից հավաքագրված տվյալները եւ youthvote.live կամ արդար․հայ հարթակում հրապարակված ահազանգերը վկայում են, որ ընտրական գործընթացը տեղի է ունեցել մի շարք համակարգային խնդիրների պայմաններում։ Հարթակում արձանագրվել են հարյուրավոր հաղորդումներ, որոնց զգալի մասը վերաբերում էր վարչական ռեսուրսի օգտագործմանը, ապօրինի քարոզչությանը, ատելության եւ թշնամանքի խոսքին, ինչպես նաեւ՝ պետական եւ տեղական ինքնակառավարման մարմինների կողմից հնարավոր ճնշման դեպքերին։
Մեր նախնական գնահատմամբ, առավել մտահոգիչ էին հետեւյալ երեւույթները.
• Վարչական ռեսուրսի լայնածավալ օգտագործման վերաբերյալ բազմաթիվ հաղորդումները, երբ պաշտոնատար անձանց կարգավիճակը կամ պետական համակարգի հնարավորությունները, ըստ ահազանգերի, օգտագործվել են քաղաքական նպատակներով։ Այս խնդիրն արձանագրվել է նաեւ մեր միջանկյալ զեկույցներում։
• Ատելության խոսքի եւ հասարակության բեւեռացման խորացումը։ Քարոզարշավի ընթացքում քաղաքական մրցակցությունը հաճախ տեղափոխվել է փոխադարձ վիրավորանքների, պիտակավորումների եւ թշնամանքի դաշտ, ինչը բացասաբար է ազդել ընտրողների ազատ կամարտահայտման միջավայրի վրա։
• Տեղամասային ընտրական հանձնաժողովների աշխատանքի հետ կապված խնդիրները։ Մեր դիտորդները բազմաթիվ դեպքերում արձանագրել են ընտրական օրենսդրության ոչ լիարժեք իմացություն, ընթացակարգերի ոչ միատեսակ կիրառում, ինչպես նաեւ՝ որոշ տեղամասերում կազմակերպչական թերություններ։
• Քաղաքական ուժերի վստահված անձանց եւ ներկայացուցիչների վարքագիծը։ Արձանագրվել են դեպքեր, երբ վստահված անձինք դուրս են եկել իրենց լիազորությունների շրջանակից, ներգրավվել են վիճաբանությունների մեջ կամ փորձել են ազդել ընտրողների վարքագծի վրա։ Նման երեւույթները, անկախ քաղաքական պատկանելությունից, հակասում են ազատ եւ մրցակցային ընտրությունների սկզբունքներին։
• Ընտրողների նկատմամբ ճնշման, ուղղորդման կամ հոգեբանական ազդեցության փորձերի վերաբերյալ ահազանգերը։ Դրանց թվում եղել են նաեւ հաղորդումներ մասնակցության վերահսկման, ցուցակագրման եւ ընտրողների որոշումների վրա ազդելու փորձերի մասին։
Միաժամանակ, մենք մտահոգությամբ արձանագրել ենք հանրային խոսույթում տարածված այն մոտեցումները, որոնց շրջանակում արտերկրում բնակվող կամ Հայաստանից երկար ժամանակ բացակայած քաղաքացիները, ինչպես նաեւ Հայաստանի ներսում ապրող քաղաքացիները, փոխադարձաբար արժանացել են նսեմացնող եւ վիրավորական վերաբերմունքի։ Ժողովրդավարական ընտրությունների հիմքում ընկած է յուրաքանչյուր քաղաքացու հավասար արժանապատվությունը, եւ որեւէ ընտրող չպետք է ենթարկվի խտրական վերաբերմունքի իր բնակության վայրի, քաղաքական հայացքների կամ ընտրության պատճառով։
Ուստի, եթե հարցը ձեւակերպվում է՝ «ինչպես հաղթեց այս կամ այն քաղաքական ուժը», ապա դիտորդական առաքելության տեսանկյունից առավել կարեւոր հարցն այն է, թե որքանով էր ընտրական միջավայրը հավասար, ազատ, մրցակցային եւ զերծ անհարկի ազդեցություններից։ Այդ հարցերի վերջնական գնահատականը կներկայացվի մեր ամբողջական զեկույցում՝ բոլոր փաստերի եւ արձանագրված խախտումների համապարփակ ուսումնասիրությունից հետո։

Որքան էլ այս օրերին կարևոր գործ անենք՝ հաշվենք քվեաթերթիկներ, շտկենք սխալները, հաշվենք մանդատների բաշխումն ու հետագա անելիքները, որոնք իրոք շատ կարևոր են, կա ընտրությունների այլ, գուցե ավելի կարևոր կողմ, այլ արդյունք.

1. Սոցիոլոգիան Հայաստանում չի աշխատում։ Բոլորը ժամանակի երկար հատվածի ընթացքում սխալ պատկեր են տվել։ Եվ դա սոցիոլոգների որակի խնդիրը չէ, նրանցից շատերը լուրջ պրոֆեսիոնալներ են։ Դա անազնիվ հասարակության խնդիր է։ Հայաստանում առկա է հանրային վստահության լրջագույն դեֆիցիտ։ Մենք տոտալ խաբում ենք, անազնիվ ենք, ու տոտալ չենք վստահում իրար ու որևէ մեկին։ Վստահության նման ցածր պաշարով հասարակությունները ձեռքբերումներ չեն ունենում։ Սրա մասին կան ամբողջական տեսություններ։

2. Հանրային տրամադրությունների այլ ինդիկատորները նույնպես և նույն պատճառով չեն արտացոլում իրականությունը։ Ու մենք չգիտենք՝ իրականում ինչ է ուզում և ինչի է ձգտում մեր հասարակությունը։ Սա լրջագույն ներքին մարտահրավեր է, որ կարող է քանդել ցանկացած առողջ ընթացք։

3. Մենք պարտավոր ենք ընդունել, որ Նիկոլը ազնիվ է եղել իր ձևակերպումներում և կարճաժամկետ ծրագրային ասելիքով։ Պարզ ասել է՝ անկլավների հարց լինելու է, զիջումների հարց լինելու է, Սահմանադրության հարց լինելու է։ Եվ հասարակությունն այս ամենը լսել է ու գնացել ձայն է տվել։

4. Օրբանին մերժեց Բուդապեշտը։ Քաղաքը կանգնեց ու քաղաքային ձայնով երկիրը տարավ փոփոխությունների։ Երևանը լսեց ու տեսավ Նիկոլի բոլոր ասածներն ու պահվածքն ու քվեարկեց նրա օգտին։ Փոքր կենտրոնի սրճարանային էլիտան ու մայրաքաղաքային մշակույթը քվեարկեցին դեստրուկցիային, սատկացնել-կզցնել թեզին։ Սա նույնպես պետք է արձանագրել։

5. Այս պահին ունենք երեք հայ միլիարդատերեր՝ Ռ. Վարդանյան, Ս. Կարապետյան, Գ. Ծառուկյան, ովքեր Հայաստանի համար արել են հսկայական գործ, և ստացվում է, որ հայ հասարակության մի զգալի մաս ողջունում է նրանց բանտում պահելու օրակարգը։ Սա աննորմալություն է՝ հանրային անոմալիա։ Եվ կառուցել-ստեղծելու օրակարգը պարտվում է քանդել-խլելու օրակարգին։ Ո´ր ժողովուրդը, ո´ր պետությունը գնացել է այս ճանապարհով, պատմական փորձանքի է հասել։

6. Ընտրակաշառքը հասարակությունը դեգրադացնող ամենակեղտոտ բաներից մեկն է։ Ամոթ է, որ մեր երկրում նման մշակույթ կա, ինչն այս տեսքով երբեք չի եղել հարևան Վրաստանում։ Բայց հարց. եթե պնդում եք, որ եղել են ընտրակաշառքներ, 8 տարում ինչո՞ւ հնարավոր չեղավ ձևավորել ընտրակաշառք մերժող հասարակություն։ Բայց դա հնարավոր կլիներ միայն, եթե զուգահեռ ջարդվեր բերովի հանրահավաքների և վարչական ռեսուրսի տոտալ կիրառման, հասարակությանն ուժային ու վարչական մեթոդներով տոտալ ճնշելու, ստրկացնելու մշակույթը։ Հասարակությունն այս ութ տարիների ընթացքում դարձել է ավելի´ կոտրված, ավելի´ ստրկացած։

7. Մանդատներ, քաղաքական ուժերը մի կողմ. մենք հիմա ունենք մի հասարակություն, որը չի ուզում և պատրաստ չէ ազնիվ խոսակցության։ Չեմ բացառում, որ այս պահին պարզապես ունակ չէ ազնիվ խոսակցության։ Ու տոտալ անվստահությունը կրում է համակարգային բնույթ՝ բոլոր մակարդակներում, բոլոր հանրույթներում։ Սա չափազանց լուրջ խնդիր է։

8. Ադրբեջանի նախկին ԱԳՆ Թ. Զուլֆուգարովի ձևակերպումը, թե «Երկաթյա բռունցքը 5 տարում բուժեց ՀՀ քաղաքացիների 50 տոկոսին, և պետք է շարունակել բուժումը» սահմռկեցուցիչ է իր էությամբ։ Իրական ընտրությունը այստեղ է. կա´մ մենք կբուժվենք կամ մեզ կբուժեն։

Վահե Հովհաննիսյան
Այլընտրանքային նախագծեր խումբ

Ուկրաինայի իշխանությունները շարունակում են հետապնդել կանոնիկ Ուկրաինական Ուղղափառ Եկեղեցու անդամներին, սակայն միջազգային հանրությունը ձևացնում է, թե դա տեղի չի ունենում։

Այս մասին ՌԻԱ Նովոստի-ին տված հարցազրույցում ասել է Մոսկվայի պատրիարքարանի Եկեղեցու՝ հասարակության և լրատվամիջոցների հետ փոխհարաբերությունների Սինոդալյան բաժնի նախագահ Վլադիմիր Լեգոյդան։

«Մինչ այժմ մենք չենք տեսել որևէ արմատական ​​փոփոխություն Ուկրաինայի իշխանությունների կողմից ուղղակի հետապնդումներից և ոտնձգություններից հրաժարվելու հարցում։ Իրավիճակը մնում է բարդ, և Ուկրաինական եկեղեցու ներկայացուցիչները շարունակում են ենթարկվել շատ լուրջ հետապնդումների։ Սա մեծ մտահոգություն է առաջացնում», – ՌԻԱ Նովոստի-ին ասել է Լեգոյդան։

Նա հավելել է, որ «միջազգային հանրությունը շարունակում է ձևացնել, թե դա տեղի չի ունենում»։

Հավելենք, որ ուկրաինական իշխանությունները կազմակերպել են երկրի ժամանակակից պատմության մեջ ամենամեծ հետապնդումը հավատացյալների ամենամեծ համայնքի՝ կանոնիկ Ուկրաինական Ուղղափառ Եկեղեցու դեմ։

Ուկրաինայի տարբեր շրջանների իշխանությունները արգելել են Ուկրաինական Ուղղափառ Եկեղեցու գործունեությունը, հղում անելով Ռուսաստանի հետ նրա ենթադրյալ կապերին, չնայած այն հանգամանքին, որ 2022 թվականին ՈՒՈՒԵ-ն հռչակել է իր «լիակատար ինքնավարությունն ու անկախությունը»։

Ուկրաինայի անվտանգության ծառայությունը (ՈՒԱԾ) սկսել է քրեական գործեր հարուցել հոգևորականների դեմ։ Ուկրաինայի դատարանների կողմից կայացված դատավճիռներից հետո ձերբակալվել են կանոնական եկեղեցու տասնյակ քահանաներ և եպիսկոպոսներ: Ուկրաինայի Ուղղափառ Եկեղեցու (ՈւՈՒԵ) հարյուրավոր եկեղեցիներ բռնի կերպով բռնագրավվել են, իսկ 2024 թվականի սեպտեմբերի 23-ին երկրում ուժի մեջ է մտել օրենք, որը թույլ է տալիս արգելել Ուկրաինայի Ուղղափառ Եկեղեցու գործունեությունը:

Սահմանամերձ Ոսկեպար գյուղի 37/25 տեղամասում հունիսի 7-ի ընտրությունների արդյունքում ՔՊ կուսակցությունը ստացել է 220, «Ուժեղ Հայաստան» դաշինքը՝ 89, «Հայաստան» դաշինքը՝ 53 քվե, մյուս կուսակցությունները՝ ավելի քիչ թվով քվե։ Ոսկեպարում քվեարկել է մոտ 70 սահմանապահ զինծառայող, որոնք, ամենայն հավանականությամբ, իրենց քվեն տվել են ՔՊ կուսակցությանը։

Ոսկեպարի շատ բնակիչներ հավատում են Նիկոլ Փաշինյանի հռչակած խաղաղությանը, նաեւ հավատում են, որ իրենց գյուղին կից, ԽՍՀՄ ժամանակ ադրբեջանաբնակ Վերին Ոսկեպար գյուղի տարածքն առաջիկայում` սահմանազատման արդյունքում, Ադրբեջանին չի հանձնվելու։ Ոսկեպարի բնակիչներից մեկը Վերին Ոսկեպար գյուղի տարածքում անասնագոմ է սարքել, այնտեղ մոտ 100 խոշոր եղջերավոր անասուն է պահում։ Նիկոլ Փաշինյանի ու ՔՊ-ի համակիր այդ տղամարդը վստահ է, որ Վերին Ոսկեպարի տարածքը սահմանազատումով Ադրբեջանին չի հանձնվելու, որովհետեւ Ադրբեջանն այդ տարածքի քարտեզը չունի։ Ադրբեջանի կողմից այդ անկլավի քարտեզը չունենալու միտքը տարածված է ՔՊ-ականների եւ նրանց համակիրների շրջանում։

Ինչպե՞ս կարող են ադրբեջանցիները Վերին Ոսկեպարի քարտեզը չունենալ, եթե ԽՍՀՄ ժամանակ այդտեղ վարչականորեն Ղազախի շրջանին պատկանող գյուղ է եղել, դպրոց, ամռան ամիսներին համամիութենական պիոներական ճամբար է գործել, որտեղ մանուկ հասակում հանգստացել է նաեւ Նիկոլ Փաշինյանը։ Նրա՝ որպես լրագրողի առաջին հոդվածներից մեկն այդ ճամբարի մասին է եղել, որտեղ Փաշինյանն ադրբեջանցիների մասին դրական է արտահայտվել։ Այնպես որ, անգամ եթե ադրբեջանցիները չպահանջեն, ինքն անպայման հանձնելու է այդ տարածքը, հույս չունենաք: Ի դեպ, Տավուշում արդեն չեն էլ հիշում, որ Կիրանցի սահմանազատման ժամանակ ասվում էր, թե Հայաստանն էլ մեծ տարածքներ պետք է ստանա, որոնք այդպես էլ չհանձնվեցին: