Հայաստանի և Թուրքիայի միջև վերջին մոտ 35 տարիների ընթացքում իրական հարաբերություններ չեն ձևավորվել, այլ ընթացել է երկխոսություն, որը պարբերաբար ընդհատվել է և մշտապես ուղեկցվել նախապայմաններով․ Genesis Armenia ուղեղային կենտրոն-հիմնադրամում «Հայ-թուրքական հարաբերություններ․ ի՞նչ է պետք իմանալ այսօր» թեմայով դասախոսություն-քննարկման ժամանակ ասաց քաղաքական գիտությունների դոկտոր Արսեն Գասպարյանը։
«Ես կխուսափեմ «հարաբերություններ» բառից, որովհետև, իմ կարծիքով, Հայաստանի և Թուրքիայի միջև հարաբերություններ չեն եղել։ Ավելի ճիշտ է խոսել 35 տարվա երկխոսության մասին, որը կարելի է անվանել նաև նախապայմանների պատմություն», – նշեց Գասպարյանը։
Նրա խոսքով՝ տարբեր փուլերում Թուրքիայի կողմից առաջադրված նախապայմանները փոփոխվել են, սակայն դրանց տրամաբանությունը մնացել է նույնը։ Նա հիշեցրեց, որ դեռևս 1990-ականներից Թուրքիան տարբեր ձևերով նախապայմաններ է ներկայացրել՝ դիվանագիտական հարաբերությունների հաստատման և սահմանների բացման համար։
Արսեն Գասպարյանն ընդգծեց, որ Հայաստանի կառավարությունների մեծ մասը չի կարողացել ապահովել Թուրքիայի չեզոքությունը տարածաշրջանային գործընթացներում՝ բացառությամբ որոշ ժամանակաշրջանների։ Նրա գնահատմամբ՝ Արցախյան երկրորդ պատերազմը հստակ ցույց տվեց Թուրքիայի ներգրավվածությունը հակամարտությունում։
«Թուրքիան այդ պատերազմի կողմ էր և ցուցաբերել է բազմակողմանի աջակցություն Ադրբեջանին՝ ինչպես ռազմական, այնպես էլ քաղաքական մակարդակներում», – ասաց նա։
Գասպարյանի խոսքով՝ Արցախյան պատերազմից հետո տարածաշրջանում սկսվել է փուլային գործընթաց, որը նա բնութագրում է որպես ռազմական, ապա քաղաքական և հետագայում` տնտեսական էքսպանսիայի տրամաբանություն։
Նա նշեց, որ ռազմական էքսպանսիայի օրինակներ կարելի է դիտարկել Հյուսիսային Սիրիայի և Իրաքի հատվածներում, որտեղ, ըստ նրա, Թուրքիան ունի զգալի ազդեցություն, իսկ որոշ տարածքներում նույնիսկ կիրառվում է թուրքական լիրան։
Արսեն Գասպարյանն անդրադարձավ նաև Կիպրոսի հարցին՝ հիշեցնելով 1974 թվականի իրադարձությունները և նշելով, որ միջազգային հանրության արձագանքն այդ գործընթացներին սահմանափակ է եղել։
Նրա խոսքով՝ Կիպրոսի օրինակն ու տարածաշրջանային այլ զարգացումները պետք է դիտարկել որպես նախազգուշացում, քանի որ ռազմական գործողություններին սովորաբար հաջորդում է քաղաքական և տնտեսական ազդեցության ընդլայնումը։
«Այս փորձը ցույց է տալիս, որ ռազմական գործողություններից հետո սկսվում է քաղաքական ազդեցության ամրապնդում, իսկ այնուհետև՝ տնտեսական էքսպանսիա»,- ընդգծեց նա։
Գասպարյանը նշեց, որ հայ–թուրքական երկխոսության ցանկացած հնարավոր զարգացում պետք է դիտարկել այս բազմաշերտ գործընթացների համատեքստում՝ հաշվի առնելով նաև Թուրքիայի երկարաժամկետ քաղաքական և տնտեսական ռազմավարությունները։
