Հեղինակ՝ Մարիա Ասատրյան
«Ռոսատոմ» պետական կորպորացիան պատրաստ է Հայաստանին առաջարկել նոր ատոմակայան կառուցելու տարբեր տարբերակներ՝ փոքր մոդուլային ռեակտորներից մինչև 1000 մեգավատից ավելի հզորությամբ խոշոր էներգաբլոկներ։ Այս մասին NEWS.am–ի թղթակցի հետ հարցազրույցում հայտարարել է «Ռոսատոմ»-ի զարգացման և միջազգային բիզնեսի տնօրենի առաջին տեղակալ Կիրիլ Կոմարովը՝ մեկնաբանելով ապագա նախագծի հնարավոր ձևաչափերը, որը նախատեսված է փոխարինելու գործող Հայկական ատոմակայանը։
Նրա խոսքով՝ կայանի տեսակի և հզորության վերջնական ընտրությունը պետք է կատարի Երևանը՝ հիմնվելով երկրի էներգետիկ համակարգի երկարաժամկետ կարիքների վրա:
Ռեակտորների ունիվերսալ շարք
Կոմարովը ընդգծել է, որ «Ռոսատոմի» յուրահատկությունը կայանում է ժամանակակից III+ սերնդի ռեակտորների ամբողջական շարքում, որոնք ընդգրկում են գրեթե ամբողջ հզորության տիրույթը։
«Մենք, թերևս, աշխարհում միակ ընկերությունն ենք, որն ունի ժամանակակից, անվտանգ ռեակտորների ամբողջական շարք՝ սկսած ամենափոքր 50 մեգավատտանոց բլոկներից մինչև ամենամեծ 1250 մեգավատտանոց բլոկները։ Կան նաև միջին հզորության ռեակտորներ՝ մոտ 600 մեգավատտ», – նշեց նա։
Կոմարովի խոսքով, կոնկրետ լուծման ընտրությունը պետք է կախված լինի Հայաստանի կառավարության տեսլականից՝ երկրի էներգետիկ համակարգի զարգացման վերաբերյալ առաջիկա տասնամյակներում։ Մասնագետները գնահատում են, որ նոր կայանը կարող է սկսել գործել մոտավորապես տասը տարի անց, ուստի անհրաժեշտ է կանխատեսել էներգիայի սպառման ապագա աճը հիմա։
«Ռոսատոմի» ներկայացուցիչը կարծում է, որ ապագա կայանի գրեթե ցանկացած հզորություն կարող է անխափան ինտեգրվել Հայաստանի էներգետիկ համակարգին։
Հնարավոր է նաև խոշոր էներգաբլոկ
Կոմարովը նշեց, որ Ռուսաստանը առաջարկել է Հայաստանի կառավարությանը քննարկել մոտավորապես 1000-1200 մեգավատտ հզորությամբ մեծ ռեակտորի կառուցման հարցը։
Նա հավելեց, որ նույնիսկ եթե երկիրը ապագայում էլեկտրաէներգիայի ավելցուկ ունենա, Ռուսաստանը պատրաստ է նպաստել դրա արտահանմանը հարևան երկրներ։
Փոքր մոդուլային ռեակտորներ. առավելություններ և սահմանափակումներ
Վերջին տարիներին ամբողջ աշխարհում ակտիվորեն քննարկվում է փոքր մոդուլային ռեակտորների օգտագործումը: Սակայն, ըստ Կոմարովի, այս տեխնոլոգիայի շուրջ կան մի շարք առասպելներ:
Նա նշեց, որ փոքր ռեակտորը շինարարության ընթացքում պահանջում է ավելի քիչ ներդրումներ, քանի որ դրա հզորությունը զգալիորեն ցածր է: Սակայն արտադրված էլեկտրաէներգիայի արժեքը պարտադիր չէ, որ ցածր լինի:
«Եթե դուք կառուցում եք 50 մեգավատտ հզորությամբ բլոկ, այն, իհարկե, ավելի էժան է, քան 1000 մեգավատտ հզորությամբ բլոկը: Բայց փոքր բլոկից ստացված էլեկտրաէներգիան երբեք ավելի էժան չի լինի, քան մեծ բլոկից ստացված էլեկտրաէներգիան», – պարզաբանեց «Ռոսատոմի» ներկայացուցիչը:
Իրական նախագծեր՝ ընդդեմ կոնցեպտների
Կոմարովը նաև ընդգծեց, որ արտասահմանյան շատ փոքր մոդուլային ռեակտորային նախագծեր դեռևս մշակման փուլում են։
«Այսօր շատ ընկերություններ առաջարկում են իրենց նախագծերը, բայց շատ դեպքերում դրանք պարզապես կոնցեպտներ և ներկայացումներ են։ Գործնականում ավարտված նախագծեր չկան», – ասաց նա։
Ի տարբերություն դրա, Ռուսաստանը Չուկոտկայում արդեն շահագործում է լողացող ատոմակայան։ Ավելին, պայմանագիր է կնքվել Ուզբեկստանում փոքր մոդուլային ռեակտորների կառուցման համար, որտեղ շինարարությունն արդեն ընթացքի մեջ է։
Հնարավոր տարբերակ՝ RITM ռեակտորներ
Կոմարովը Հայաստանում կիրառվող տեխնոլոգիաների շարքում նշեց RITM տիպի ռեակտորները։
«Հայաստանը չպետք է դառնա փորձարկման հարթակ։ Եթե օգտագործվում է փոքր ռեակտոր, այն պետք է լինի այնպիսին, որն արդեն ապացուցել է իր հուսալիությունն ու անվտանգությունը», – ընդգծեց նա։
Նման ռեակտորներ արդեն օգտագործվում են ռուսական միջուկային սառցահատների և լողացող ատոմակայանների վրա։ Դրանց հզորությունը մոտավորապես 50 մեգավատ է, բայց դրանք կարող են օգտագործվել մոդուլային կերպով՝ մի քանի ռեակտորներ կարող են միավորվել մեկ էլեկտրակայանի մեջ։
Դեռևս մրցույթ չկա
Կոմարովի խոսքով՝ Հայաստանը դեռևս չի հայտարարել նոր էլեկտրակայանի կառուցման համար տեխնոլոգիա կամ կապալառու ընտրելու պաշտոնական ընթացակարգի մասին։
Այնուամենայնիվ, «Ռոսատոմը» արդեն իսկ ՀՀ կառավարությանը ներկայացրել է նյութերի համապարփակ փաթեթ։ Այն ներառում է տարբեր տեսակի ռեակտորների տեխնիկական առաջարկներ, ինչպես նաև նախագծի հնարավոր ֆինանսավորման մոդելներ։
Ավելին, կորպորացիան առաջարկում է հայկական ընկերությունների ակտիվ մասնակցությունը նախագծում։
Ռուսական կողմի կարծիքով՝ տեղական ձեռնարկությունների բաժինը կարող է հասնել 30%-ի։ Սա կստեղծի նոր աշխատատեղեր և կապահովի ազգային ընկերությունների աշխատանքային ծանրաբեռնվածությունը։
«Ռոսատոմը» առաջարկում է համապարփակ համագործակցության մոդել
Կոմարովը շեշտել է, որ կորպորացիան առաջարկում է ոչ միայն ռեակտորի շինարարություն, այլև միջուկային նախագծի համապարփակ աջակցություն։
Սա ներառում է միջուկային վառելիքի մատակարարում, աշխատած վառելիքի վերամշակում, ռադիոակտիվ թափոնների կառավարում և երկարաժամկետ տեխնիկական համագործակցություն։
Նրա խոսքով՝ հենց այս համապարփակ մոտեցումն է «Ռոսատոմի» առաջարկները մրցունակ դարձնում միջազգային շուկայում։
Ատոմային էներգիայի ապագան Հայաստանում
Կոմարովը նշեց, որ հիմնական նպատակը Հայաստանում ատոմային էներգիայի պահպանումն է գործող ատոմակայանի շահագործումից հետո։
Ռուսաստանն ու Հայաստանը երկար տարիների համագործակցություն ունեն այս ոլորտում, և, ըստ նրա, տրամաբանական կլիներ օգտագործել այս կուտակված գիտելիքներն ու փորձը նոր նախագծի իրականացման գործում։
Գործող ատոմակայանի կյանքի տևողության երկարաձգում
Ներկայումս աշխատանքներ են տարվում Հայկական ատոմակայանի կյանքի տևողության երկարաձգման ուղղությամբ։
Մասնագետներին հանձնարարված է հիմնավորել ատոմակայանի անվտանգ շահագործումը մինչև 2036 թվականը։ Այդ նպատակով կատարվում են տեխնիկական հաշվարկներ, արդիականացվում են սարքավորումները և պատրաստվում են անհրաժեշտ փաստաթղթերը։
Վերջնական որոշումը կկայացնի ազգային միջուկային անվտանգության կարգավորողը։
Հետագա երկարաձգման հնարավորություն
Պատասխանելով ատոմակայանի շահագործումը մինչև 2046 թվականը երկարաձգելու հնարավորության վերաբերյալ հարցին՝ Կոմարովը նշել է, որ նման նպատակ դեռևս պաշտոնապես սահմանված չէ։
Նա նշեց, որ տեսականորեն ատոմակայանի կյանքի երկարաձգումը հնարավոր է, բայց դա կախված է արդիականացման մասշտաբներից և տնտեսական նպատակահարմարությունից։
«Ցանկացած ատոմակայանի կյանքը կարելի է երկարաձգել։ Հարցն այն է, թե որքան ներդրում կպահանջվի և որքանով դա տնտեսապես արդարացված կլինի», – նշեց նա։
Անվտանգությունը միջազգային հսկողության ներքո
Կոմարովը նաև մեկնաբանեց որոշ հարևան երկրների հայտարարությունները անվտանգության հնարավոր ռիսկերի մասին։
Նրա խոսքով՝ ատոմային էներգետիկան աշխարհի ամենաթափանցիկ ոլորտներից մեկն է։
Ատոմակայանի գործունեությունը վերահսկվում է ազգային կարգավորող մարմինների, ինչպես նաև միջազգային կազմակերպությունների, այդ թվում՝ Ատոմային էներգիայի միջազգային գործակալության և Ատոմային օպերատորների համաշխարհային ասոցիացիայի կողմից։
Ավելին, պարբերաբար անցկացվում են միջազգային ստուգումներ և փորձագիտական գնահատականներ, ինչը անհնար է դարձնում անվտանգության հետ կապված խնդիրները թաքցնելը։
Կոմարովը նշեց, որ Հայկական ԱԷԿ-ը գտնվում է սեյսմիկ գոտում, բայց այն արդեն ապացուցել է իր դիմադրողականությունը՝ դիմակայելով տարածաշրջանում ուժեղ երկրաշարժին և շարունակելով անվտանգ գործունեությունը։
Նա նշեց, որ թափանցիկությունը և միջազգային կազմակերպությունների հետ համագործակցությունը մնում են ատոմակայանի անվտանգությունը ցույց տալու լավագույն միջոցը։
Մարտ 11, 2026 at 16:44
