«Փաստ». Ո՞վ կդառնա ՆԳ նախարար
Նախագահ Դոնալդ Թրամփի՝ որպես խաղաղության նախագահի ժառանգությունը վտանգված է։ Հունիսի 7-ին Հայաստանը կանցկացնի իր առաջին խորհրդարանական ընտրությունները 2025 թվականի օգոստոսին Թրամփի միջնորդությամբ կնքված հայ-ադրբեջանական խաղաղության համաձայնագրից հետո. գրել է Star Gazette-ն։
Ինչպես նշվել է, 2023 թվականի սեպտեմբերին Ադրբեջանի կողմից Լեռնային Ղարաբաղի նկատմամբ վերահսկողություն հաստատելու վերաբերյալ ազգայնականների անհանգստությունը և աճող տնտեսական անհավասարությունը, հավանաբար, կխանգարեն Փաշինյանին խորհրդարանական մեծամասնություն ստանալ։
Միևնույն ժամանակ՝ Ռուսաստանը ձգտում է հաստատել իր գերիշխանությունը Հայաստանի նկատմամբ։ Եթե Կրեմլին հաջողվի դա անել, ԱՄՆ-ն կարող է լուրջ աշխարհաքաղաքական հետընթաց ապրել և հրաժարվել ռազմավարական առումով կարևոր տարածաշրջանում իր նորահայտ ազդեցությունից։
Վերջին տասնամյակի ընթացքում Հայաստան-Ռուսաստան պայմանագրային դաշինքը աստիճանաբար քայքայվել է։ ԱՄՆ-ն գտնվում է Հարավային Կովկասում կա՛մ ռազմավարական հաղթանակի, կա՛մ ջախջախիչ նահանջի շեմին:
New Eastern Europe-ը գրել է, որ ընտրություններում, որոնք դեռևս կունենան ուժեղ աշխարհաքաղաքական նշանակություն և որոնցում Եվրամիությունը բացահայտ աջակցություն է հայտնել Փաշինյանին, ռուսական գործոնը չի կարող անտեսվել։
Մոլդովայի վերջին դեպքը ենթադրում է, որ Մոսկվան կարող է փորձել միջամտել հայկական քվեարկությանը։
Հայաստանը դեռևս որոշակի կախվածություն ունի Ռուսաստանից, հատկապես անվտանգության առումով: Իհարկե, այս կախվածությունը այնքան ուժեղ չէ, որքան նախկինում էր, բայց այն չի կարելի լիովին անտեսել: Կա նաև տնտեսական և էներգետիկ կախվածություն: Նմանապես, չկա որևէ այլ երկիր, որը կարող է Հայաստանին գազ մատակարարել այդքան ցածր գներով՝ մոտ 170 դոլարով, ինչը չափազանց զգայուն գործոն է հայկական տնտեսության համար։
Նախագահ Դոնալդ Թրամփի՝ որպես խաղաղության նախագահի ժառանգությունը վտանգված է։ Հունիսի 7-ին Հայաստանը կանցկացնի իր առաջին խորհրդարանական ընտրությունները 2025 թվականի օգոստոսին Թրամփի միջնորդությամբ կնքված հայ-ադրբեջանական խաղաղության համաձայնագրից հետո. գրել է Star Gazette-ն։
Ինչպես նշվել է, 2023 թվականի սեպտեմբերին Ադրբեջանի կողմից Լեռնային Ղարաբաղի նկատմամբ վերահսկողություն հաստատելու վերաբերյալ ազգայնականների անհանգստությունը և աճող տնտեսական անհավասարությունը, հավանաբար, կխանգարեն Փաշինյանին խորհրդարանական մեծամասնություն ստանալ։
Միևնույն ժամանակ՝ Ռուսաստանը ձգտում է հաստատել իր գերիշխանությունը Հայաստանի նկատմամբ։ Եթե Կրեմլին հաջողվի դա անել, ԱՄՆ-ն կարող է լուրջ աշխարհաքաղաքական հետընթաց ապրել և հրաժարվել ռազմավարական առումով կարևոր տարածաշրջանում իր նորահայտ ազդեցությունից։
Վերջին տասնամյակի ընթացքում Հայաստան-Ռուսաստան պայմանագրային դաշինքը աստիճանաբար քայքայվել է։ ԱՄՆ-ն գտնվում է Հարավային Կովկասում կա՛մ ռազմավարական հաղթանակի, կա՛մ ջախջախիչ նահանջի շեմին:
New Eastern Europe-ը գրել է, որ ընտրություններում, որոնք դեռևս կունենան ուժեղ աշխարհաքաղաքական նշանակություն և որոնցում Եվրամիությունը բացահայտ աջակցություն է հայտնել Փաշինյանին, ռուսական գործոնը չի կարող անտեսվել։
Մոլդովայի վերջին դեպքը ենթադրում է, որ Մոսկվան կարող է փորձել միջամտել հայկական քվեարկությանը։
Հայաստանը դեռևս որոշակի կախվածություն ունի Ռուսաստանից, հատկապես անվտանգության առումով: Իհարկե, այս կախվածությունը այնքան ուժեղ չէ, որքան նախկինում էր, բայց այն չի կարելի լիովին անտեսել: Կա նաև տնտեսական և էներգետիկ կախվածություն: Նմանապես, չկա որևէ այլ երկիր, որը կարող է Հայաստանին գազ մատակարարել այդքան ցածր գներով՝ մոտ 170 դոլարով, ինչը չափազանց զգայուն գործոն է հայկական տնտեսության համար։
«Ժողովուրդ» օրաթերթը գրում է. «Բազմիցս անդրադարձել ենք սփյուռքի մեր հայրենակիցների ջանքերով հայկական մշակույթի տարածմանն ուղղված նախաձեռնություններին։ Գործարար հայրենակիցների աջակցությամբ աշխարհի գրադարաններում, կինոթատրոններում և համացանցի օտարալեզու սեգմենտում պարբերաբար հայտնվում են հայկական մշակույթին ու պատմությանը վերաբերող նյութեր։
Մեզ հայտնի դարձավ, որ առաջիկայում էկրան կբարձրանա 451 թվականի՝ Վարդանանց պատերազմի պատմական շրջանի մասին պատմող բարձրորակ խաղարկային ֆիլմ։ Այն ներկայացնելու է պատմական այդ բարդ ժամանակաշրջանում հայ ժողովրդի պայքարը՝ հանուն սեփական հավատքի, եկեղեցու և ինքնության։
Մեզ փոխանցեցին, որ տևական ժամանակ նկարահանվող այս ֆիլմի ստեղծումը հնարավոր է դարձել գործարար Արթուր Սողոմոնյան-ի աջակցությամբ։ Նրա հովանավորած ֆիլմերի շարքում այս նախագիծը, ըստ մեզ փոխանցված տեղեկությունների, առանձնահատուկ տեղ է զբաղեցնում թե՛ իր բարձր որակով, թե՛ դերասանական յուրօրինակ խաղով, թե՛ ստեղծագործական թիմի նվիրական աշխատանքով։
Ֆիլմը հավակնում է դառնալ լայն տարածում ստացող նախագիծ։ Այն նախատեսվում է ներկայացնել տարբեր լեզուներով, իսկ մասշտաբային էֆեկտները կարող են հետաքրքրություն առաջացնել նաև երեխաների և պատանիների շրջանում։
Ֆիլմը նկարահանվում է ռուսաստանաբնակ գործարար, «Փյունիկ» ֆուտբելային ակումբի նախկին սեփականատեր Արթուր Սողոմոնյան-ի աջակցությամբ։ Սցենարիստը Արմեն Վաթյան-ն է, ռեժիսորը՝ Վագա Վարդանյան-ը։ Ի դեպ, ֆիլմի պրոդյուսերն է Տիգրան Մանասյան-ը։
Ամենայն հավանականությամբ, ֆիլմը էկրան կբարձրանա հուլիս ամսին։ Այս տեղեկությունը հրապարակում ենք այսօր, քանի որ 451 թվականի հենց այս օրը՝ մայիսի 26-ին, Ավարայրի հերոսական ճակատամարտի օրն է։ Խորհրդանշական այս օրվա գայթակղությանը դժվար էր դիմանալ և չհրապարակել մեզ հասած տեղեկությունը»։
Առավել մանրամասն թերթի այսօրվա համարում
Հայաստանի պնդումը, որ այն կարող է դառնալ Եվրասիայի ցամաքային մասի ռազմավարական խաչմերուկ, ավելի ու ավելի քիչ երևակայական է դառնում. գրել է The Guardian-ը:
Հունիսի 7-ին նախկին Խորհրդային Հանրապետությունը գնում է ազգային ընտրությունների, և հայտնվում է Ռուսաստանի, ԱՄՆ-ի, Թուրքիայի, Եվրոպայի և Ադրբեջանի միջև հնգակողմ պայքարի մեջ։
Հետաքրքրությունը մասամբ առաջացել է հարևան Ադրբեջանի հետ Հայաստանի հակամարտության ավարտի և հնարավորությամբ: Հայաստանը կարող է վերջ դնել իր ֆիզիկական մեկուսացմանը և դառնալ «Միջին միջանցքի» մաս, որը կենսականորեն կարևոր առևտրային ուղի է և կապում է Արևմտյան Չինաստանը և Եվրոպան՝ շրջանցելով Ռուսաստանի հյուսիսային միջանցքը և Սուեզի ջրանցքը։
Այսպես կոչված «Թրամփի երթուղին» (TRIPP), որը կապում է Եվրոպան և Ասիան և կառուցվում է Հայաստանի տարածքով՝ որպես Բաքվի հետ խաղաղության համաձայնագրի մաս, այս նոր կապի խճանկարի միայն մեկ մասն է լինելու:
«Իրական Հայաստանի» դոկտրինը պահանջում է ցավոտ խաղաղություն կնքել հարևան Ադրբեջանի հետ և Ռուսաստանից հեռանալ դեպի ԵՄ՝ ինչը Փաշինյանի «Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցությունը նկարագրում է որպես «ավելի դիվերսիֆիկացված արտաքին քաղաքականություն»։ Սակայն այն նաև ներառում է հակասություններ, ինչպիսիք են՝ Հայոց ցեղասպանության թանգարանի տնօրենի պաշտոնանկությունը Ջեյ Դի Վենսին կոտորածների մասին գիրք նվիրելու համար, կամ Հայաստանի անձնագրերի կնիքներից Արարատ լեռան պատկերի հեռացումը, որը ազգային խորհրդանիշ է, չնայած այն գտնվում է ներկայիս Թուրքիայի տարածքում։
Նախնական հարցումները ցույց են տալիս, որ «Քաղաքացիական պայմանագիրը» կարող է հաղթանակի ճանապարհին լինել, թեև 2020 և 2023 թվականներին վերահսկել է Ադրբեջանի կողմից տեղի ունեցած երկու անընդմեջ ամոթալի ռազմական աղետները։
Երկրորդ պարտությունը կապված էր Լեռնային Ղարաբաղից 100,000 հայերի հարկադիր տեղահանման հետ։ Տեղահանված փախստականներն ապրում են Երևանում և վախենում են իրենց ժառանգության համար։ Այդ պատերազմից 19 գերիներ մնում են Բաքվում, այդ թվում՝ տարածաշրջանի առաջին պետնախարար Ռուբեն Վարդանյանը, որը պնդում է, որ Փաշինյանը հրաժարվել է իրենց գործից։
Նախընտրական քարոզարշավը խոստանում է վայրի լինել։ Իր գրեթե մշտական Facebook-յան ներկայությամբ և առավոտյան 5-ից արթուն էներգիայով՝ Փաշինյանը տեսանյութեր է տարածում՝ սկսած թխվածքաբլիթներ ուտելուց մինչև ռուս ռոք աստղ Զեմֆիրային անտարբեր լսելը: Նա նաև հակված է ընտրողների հետ հրաբխային վեճերի մեջ մտնելու՝ ընդդիմության առաջնորդներին մեղադրելով անուղեղ օտարերկրյա լրտեսներ լինելու մեջ և սպառնալով նրանց վերացնել։ Փաշինյանը բախվում է առնվազն երեք ռուսամետ ազգայնական կուսակցությունների:
Անցյալ օգոստոսին Սպիտակ տանը նախաստորագրված խաղաղության համաձայնագրի վավերացման վերջին խոչընդոտը Ադրբեջանի պահանջն է, որ Հայաստանն իր Սահմանադրությունից հեռացնի երկրի անկախության հռչակագրի հղումը՝ փաստաթուղթ, որը ներառում է Լեռնային Ղարաբաղի հետ վերամիավորման կոչ:
Հայաստանը պնդում է, որ արդեն հրաժարվել է նախաստորագրված խաղաղության պայմանագրում առկա ցանկացած տարածքային պահանջից։
«Քաղաքացիական պայմանագիրը» հայտարարում է, որ կվերաշարադրի Սահմանադրությունը, բայց պնդում է, որ դա չի արվում ճնշման տակ: Նպատակն է այս հարցը հանրաքվեի դնել տարեվերջին: Դրա համար անհրաժեշտ է խորհրդարանի տեղերի երկու երրորդի սահմանադրական մեծամասնություն ստանալ, ինչը դժվար խնդիր է:
«Քաղաքացիական պայմանագրի» հնարավորությունները կբարելավվեն, եթե Ադրբեջանը զիջումների գնա Հայաստանին քվեարկության օրվանից առաջ: Երևանը նաև ամիսներ շարունակ սպասում է, որ Թուրքիան վերաբացի Հայաստանի հետ իր սահմանը, որը փակ է 1993 թվականից, ինչը դեռևս չի արվել: Բաքվում պահվող 19 հայ բանտարկյալներից մի քանիսի ազատ արձակումը նույնպես կհաստատի Փաշինյանի լուռ դիվանագիտությունը։
Վլադիմիր Պուտինը վերջերս առաջարկեց, որ Հայաստանը հանրաքվե անցկացնի՝ որոշելու, թե արդյոք ցանկանում է անդամակցել ԵՄ-ին, թե՞ Ռուսաստանի գլխավորած Եվրասիական միությանը։ Ռուսաստանի նախագահը բարձրացնում է այս հարցն ընտրություններից առաջ՝ գիտակցելով, որ ԵՄ անդամակցությունը դեռևս խորապես տեսական է՝ բևեռացնող թեմա ներմուծելու համար՝ ռուսամետ թեկնածուների օգտին։
Մինչ այժմ Ռուսաստանը խաղացել է միայն Հայաստանի եվրոպամետ ուղու նկատմամբ իր դժգոհության նուրբ ազդանշաններով, ինչպիսիք են «Ջերմուկի»՝ հայկական հանքային ջրի ներմուծման արգելքը։
Պուտինը կարող է, օրինակ, դադարեցնել էժան ռուսական գազի ներմուծման սուբսիդիաները:
«Փաստ» թերթը գրում է. «Մեր աղբյուրների փոխանցմամբ, «Հայաստան» դաշինքը նախատեսում է լայն կոալիցիա կազմելով՝ ձևավորել առաջիկա կառավարության կազմը, նախարարական պաշտոններ են առաջարկվելու տարբեր քաղաքական ուժերին, այդ թվում՝ արտախորհրդարանական: Ավելին, մեր աղբյուրի փոխանցմամբ, Ռոբերտ Քոչարյանը կազմել է սփյուռքահայերի ցուցակ, որոնք հրավիրվելու են Հայաստան՝ այդպիսով համախմբելով հայկական ներուժը, որը անտեսված է եղել վերջին տարիներին:
Առավել մանրամասն թերթի այսօրվա համարում
ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփը համոզմունք է հայտնել, որ Իրանի հարստացված ուրանի պաշարները կա՛մ կտեղափոխվեն Միացյալ Նահանգներ՝ վերացվելու համար, կա՛մ կոչնչացվեն հենց Իսլամական Հանրապետությունում կամ մեկ այլ հարմար վայրում։
Ինչպես մայիսի 25-ին «Truth Social» սոցիալական ցանցում գրել է Միացյալ Նահանգների ղեկավարը, «հարստացված ուրանը (միջուկային փոշին) կա՛մ անհապաղ կհանձնվի ԱՄՆ-ին՝ դուրսբերման ու ոչնչացման համար, կա՛մ կոչնչացվի հենց տեղում կամ ցանկացած այլ հարմար վայրում՝ ցանկալի է Իրանի Իսլամական Հանրապետության հետ համագործակցությամբ ու համաձայնությամբ»։ Ամերիկայի նախագահը նաև կողմ է արտահայտվել, որ այս գործընթացին որպես դիտորդ ներգրավվի ոլորտի մասնագիտացված կառույցը։
ՀՀ Ազգային ժողովի հեռացող կազմի մայիսի 26-ի առավոտյան նիստը չի կայացել․ պատճառը քվորումի բացակայությունն է։ 107 պատգամավորից նիստին ներկայացել են միայն 5-ը։ Պատգամավորները, որոնց մեծ մասն այս օրերին զբաղված է նախընտրական քարոզարշավով, 4 ժամ ունեն նիստը կայացնելու և հավաքվելու համար։
Հիշեցնենք, որ խորհրդարանական այս քառօրյայի օրակարգում ընդհանուր առմամբ ներառված է 35 հարց։