Միացյալ Նահանգները ցանկանում են պարզել ՆԱՏՕ-ի յուրաքանչյուր դաշնակցի հավատարմության աստիճանը Դոնալդ Թրամփի քաղաքականությանը՝ նախքան կրճատել այն ռազմական ռեսուրսները, որոնք ապահովում են դաշինքի պաշտպանությունը։
Հյուսիսատլանտյան պայմանագրի կազմակերպության անդամներին վերջերս ուղարկված և Bloomberg-ի տրամադրության տակ հայտնված փաստաթղթում ԱՄՆ-ը մի շարք հարցեր է տալիս՝ ամերիկյան նախագահի կուրսին աջակցությունը գնահատելու համար։ Արդյոք երկիրը «հրապարակավ» աջակցե՞լ է ԱՄՆ-ի արտաքին քաղաքականությանը։ Ի՞նչ «սահմանափակումներ» է երկիրը դրել իր տարածքում տեղակայված բազաների՝ ամերիկացի զինվորականների օգտագործման նկատմամբ։
Փաստաթղթում գնահատվում է նաև, թե արդյոք պետությունները գումար ծախսո՞ւմ են ամերիկյան պաշտպանական կապալառուների արտադրանքի վրա։ Այն պարունակում է հարց այն մասին՝ արդյոք դաշնակիցները «հրապարակավ դե՞մ են հանդես եկել նորմերի», որոնք «խոչընդոտում են» ամերիկյան ընկերությունների հետ պայմանագրերի կնքմանը։ Ընդհանուր առմամբ փաստաթուղթը հարցնում է. «Արդյոք երկիրը ցույց տվե՞լ է համապատասխանություն ամերիկյան ուժեղ, հստակ և լուռ մոտեցմանը»՝ հղում անելով պաշտպանության նախարար Փիթ Հեգսեթի արտահայտությանը։
Ըստ հարցին ծանոթ աղբյուրների՝ դաշնակիցներն այս քայլին արձագանքել են զգուշավորությամբ՝ դա ընկալելով որպես փորձ՝ ուժով ստիպելու նրանց գաղափարական համահարթեցման՝ ամերիկյան պաշտպանության դիմաց։
Ամերիկայի անվտանգության ոլորտում երկարամյա պարտավորությունների կապակցումը նման հավատարմության հետ կխարխլեր Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո ձևավորված տրանսատլանտյան հարաբերությունները, որոնք կառուցվել էին ամերիկյան ռազմական երաշխիքների վրա և վեր էին կանգնում բազմաթիվ քաղաքական տարաձայնություններից։ Թրամփի թիմն արդեն փորձել է ուժեղացնել աջ ուժերին այնպիսի վայրերում, ինչպիսիք են Գերմանիան և Հունգարիան, միաժամանակ լրացուցիչ զորքեր առաջարկելով Լեհաստանում նախընտրելի թեկնածուի հաղթանակից հետո նախագահական ընտրություններում։
Հարցաթերթիկը հայտնվել է Թրամփի վարչակազմի կողմից Եվրոպայում իր ռազմական ներկայության վեցամսյա վերանայման մեկնարկից մի քանի շաբաթ անց, որը նախատեսվում է ավարտել մինչև դեկտեմբեր։ Այդ քայլը ՆԱՏՕ-ի դաշնակիցներին ստիպել է պատրաստվել ամերիկյան աջակցության լուրջ կրճատման, ներառյալ՝ Եվրոպայում տեղակայված զինծառայողների և այն ռազմական միջոցների մասով, որոնք ԱՄՆ-ը կուղարկեր հարձակման դեպքում։
ՆԱՏՕ-ի պաշտոնական ներկայացուցիչը հաստատել է, որ ԱՄՆ-ը դաշնակիցների հետ աշխատում է այս վերանայման շուրջ, սակայն հրաժարվել է մեկնաբանել նամակը։ ԱՄՆ պաշտպանության նախարարությունը նույնպես հրաժարվել է մեկնաբանություններից։
Փաստաթուղթն անուղղակիորեն շոշափում է բազմաթիվ հարցեր, որոնք բաժանում են Վաշինգտոնին և ՆԱՏՕ-ի նրա դաշնակիցներին, դրանց թվում՝ ԱՄՆ-ի հարվածները Իրանի դեմ, Վենեսուելայի առաջնորդ Նիկոլաս Մադուրոյին ձերբակալելու գործողությունը և Եվրոպայի ձգտումը պաշտպանական պայմանագրերը հանձնել տեղական ընկերություններին։
Օրինակ՝ ԱՄՆ արտաքին քաղաքականությանը հրապարակային աջակցության մասին հարցն ուղիղ հիշատակում է «նախաձեռնությունները» Մերձավոր Արևելքում և Արևմտյան կիսագնդում. երկու գոտիներում էլ Թրամփը գործողություններ է իրականացրել առանց ՆԱՏՕ-ի աջակցության։
Իրանի դեպքում ԱՄՆ-ն ու Իսրայելը պատերազմ են սկսել՝ առանց ՆԱՏՕ-ի դաշնակիցների հետ խորհրդակցելու։ Հետագայում մի շարք երկրներ, օրինակ՝ Իսպանիան, Վաշինգտոնին արգելել են օգտագործել տեղական բազաները Իրանի դեմ հարվածների համար։
Փաստաթուղթը պարունակում է հարց այն մասին՝ արդյոք այդ երկրները նման արգելքներ մտցրե՞լ են, ինչպես նաև հետևյալ հարցը. «Պատրա՞ստ են նրանք կրճատել կամ չեղարկել այդ սահմանափակումները»։
Նույն կերպ ԱՄՆ-ը հունվարին զարմացրել է ՆԱՏՕ-ի դաշնակիցներին, երբ Արևմտյան կիսագնդում ամերիկյան ազդեցությունը վերականգնելու ջանքերի շրջանակում բռնել և ձերբակալել է Վենեսուելայի առաջնորդ Մադուրոյին։ Եվրոպական շատ երկրներ այդ ներխուժումը գնահատել են որպես միջազգային իրավունքի խախտում։
Հարցաթերթիկը անդրադառնում է նաև պաշտպանական բյուջեների վիճահարույց թեմային՝ պահանջելով հաստատում ավելի բարձր ծախսային թիրախներին հասնելու և ամերիկյան ռազմական միջոցները եվրոպացիների կողմից փոխարինելու պահանջների կատարման վերաբերյալ։ Հատկանշական է, որ դրանում հարց է տրվում՝ արդյոք երկրները գնումներ կատարո՞ւմ են ամերիկյան ընկերություններից և արդյոք նրանք դեմ են հանդես եկել «գնիր եվրոպականը» նոր քաղաքականությանը։
«Եթե ոչ, արդյոք պատրա՞ստ կլինեին դա անել»,- հարցվում է փաստաթղթում։
Փաստաթուղթը սկզբում տարածվել է Վաշինգտոնում գտնվող երկրների ներկայացուցիչների միջև, իսկ այս շաբաթ հայտնվել է Բրյուսելում ՆԱՏՕ-ի կենտրոնակայանում։ Այս ամիս ավելի ուշ ԱՄՆ-ը Բրյուսելում կհանդիպի ՆԱՏՕ-ի դաշնակիցների հետ՝ ընթացիկ վերանայումը քննարկելու համար։
Ակնկալվում է, որ այդ գնահատումը կհանգեցնի Եվրոպայում ԱՄՆ-ի ռազմական ներկայության հետագա կրճատման։ ԱՄՆ-ն արդեն հայտարարել է, որ Գերմանիայից դուրս կբերի 5000 զինծառայողի և այլ ուժեր կվերատեղակայի՝ առանց փոխարինման։ Ընդսմին, Թրամփը խոստացել է լրացուցիչ զորքեր ուղարկել Լեհաստան՝ հղում անելով ազգայնական Կարոլ Նավրոցկու նախագահ ընտրվելուն։
ԱՄՆ-ը միաժամանակ կրճատում է այն ռազմական միջոցները, որոնք հատկացվում են ՆԱՏՕ-ի դաշնակիցների վրա հարձակման դեպքում։ Կրճատումները կարող են վերաբերել ռազմավարական ռմբակոծիչներին, որոնք Եվրոպան չունի, անօդաչու թռչող սարքերին և ռազմանավերին։
ՆԱՏՕ-ի գլխավոր քարտուղար Մարկ Ռյուտեն պնդել է, որ այդ վերանայումը տրամաբանական և դրական որոշում է՝ հաշվի առնելով Եվրոպայի և Կանադայի պաշտպանական բյուջեների կտրուկ աճը։
«Կարծում եմ՝ դա մերձեցնում է ՆԱՏՕ-ն,- հուլիսին հայտարարել է նա լրագրողներին։- Եվ կանոնավոր վերանայումներ անցկացնելն, ըստ իս, պարզապես խելամիտ է»։