Ռուսաստանի և Հայաստանի հարաբերությունները շարունակում են մնալ լուրջ ճնշման տակ այն պահից ի վեր, երբ ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը հայտարարեց Եվրոպական միության հետ մերձեցման մասին։ Երևանը հայտարարել է ԵՄ-ին անդամակցության հայտ ներկայացնելու մտադրության և ՀԱՊԿ-ն վերջնականապես լքելու պատրաստակամության մասին։ Այս ֆոնին չլուծված են Մեծամորի ԱԷԿ-ի և գյուղմթերքի արտահանման առանցքային հարցերը, գրում է «Известия»-ն:
Նիկոլ Փաշինյանի հայտարարությունները
- Եվրամիությանն անդամակցելու հայտ և հանրքավե. Խորհրդարանական ընտրություններից ուղիղ մեկուկես ամիս անց Ազգային ժողովում կառավարության 2026–2031 թվականների ծրագիրը ներկայացնելիս Փաշինյանն ազդարարեց ԵՄ-ին անդամակցելու հայտի շուտափույթ ներկայացման մասին։ Նրա խոսքով՝ ԵՄ-ից պատասխան ստանալուց և ճանապարհային քարտեզը կազմելուց հետո կանցկացվի հանրաքվե՝ Եվրամիությանը միանալու կամ ԵԱՏՄ-ում անդամակցությունը շարունակելու վերաբերյալ։
- Դիրքորոշումը ՀԱՊԿ-ի վերաբերյալ. Անդրադառնալով ՀԱՊԿ-ին, որտեղ Հայաստանը 2024 թվականից «սառեցրել է» իր մասնակցությունը, Փաշինյանը նշեց, որ կառավարության ծրագիրը չի պարունակում որևէ հիշատակում կազմակերպություն վերադառնալու մասին։ Ավելին, նա հայտարարեց, որ «գոհ կլինի», եթե Հայաստանին հեռացնեն ՀԱՊԿ-ից, ինչի առիթ կարող է հանդիսանալ անդամավճարների գծով Երևանի կուտակած պարտքը։
Երկաթուղային концессия. $400 մլն-ի ընդդեմ $2 մլրդ-ի
Ռուս-հայկական հարաբերությունների վեճի հիմնական առարկաներից է երկաթուղու հարցը, որը 2008 թվականից կառավարվում է «Ռուսական երկաթուղիներ» ընկերության 100% դուստր «Հարավկովկասյան երկաթուղի» ընկերության կողմից։
- Երևանի դիրքորոշումը. Փաշինյանը ռուսական կառավարումը համարում է խոչընդոտ՝ ցանցը միջազգային համակարգին ինտեգրելու համար, և առաջարկում է վաճառել այն երրորդ՝ երկու կողմերին էլ հարազատ կողմին։ Նա նպատակ ունի ներդրողներ ներգրավել Երասխ-Ախուրիկ հատվածը վերագործարկելու համար, որն անցնում է Թուրքիայի սահմանից մինչև Նախիջևան։ Սակայն ճանապարհի նշանակությունը վտանգված է, քանի որ Թուրքիան զուգահեռաբար կառուցում է Հայաստանը շրջանցող երկաթգիծ դեպի Նախիջևան։շ
- Մոսկվայի պատասխանը. Ռուսական կողմը դեմ է մինչև 2038 թվականը գործող պայմանագրի վաճառքին։ ռուսական ընկերության գլխավոր տնօրեն Օլեգ Բելոզյորովը հայտարարել է, որ պայմանագրի լուծարման դեպքում Հայաստանը պետք է փոխհատուցի շուրջ 400 մլն դոլարի ներդրումները։ Ի պատասխան՝ Փաշինյանը սպառնացել է արբիտրաժային վարույթով և նշել, որ Հայաստանը կարող է Ռուսաստանից պահանջել լրացուցիչ 2 մլրդ դոլար՝ ցանցի ոչ պատշաճ կառավարման համար։
Մեծամորի ԱԷԿ-ի ապագան
Մեծամորի ատոմակայանն ապահովում է Հայաստանի էլեկտրաէներգիայի պահանջարկի մինչև 30%-ը, սակայն դրա շահագործման ժամկետն ավարտվում է 2036 թվականին։
- Շահագործման երկարաձգում. Քննարկվում է աշխատանքային ժամկետը մինչև 2046 թվականը երկարաձգելու տարբերակը, որը կախված կլինի ԱԷՄԳ-ի դիրքորոշումից։
- Օտարերկրյա գործընկերներ. Հայաստանի ղեկավարությունը նախատեսում է բանակցություններ վարել ոչ միայն «Ռոսատոմ»-ի, այլև արևմտյան գործընկերների հետ։ Սակայն սովետական ՎՎԷՌ-440 (ВВЭР-440) ռեակտորի սպասարկումը այլ ընկերություններին փոխանցելը տեխնիկապես բարդ է և ռիսկային:
- Նոր ԱԷԿ-ի նախագիծ. Օտարերկրյա գործընկերներին առաջարկվելու է ներկայացնել նաև նոր ատոմակայանի կառուցման նախագծեր։
Գյուղատնտեսական ճգնաժամ. արտահանման 90%-ի կորուստ
Ամռան սկզբին «Ռոսսելխոզնադզոր»-ը բուսասանիտարական խախտումների պատճառաբանությամբ սահմանափակումներ մտցրեց հայկական մրգերի, բանջարեղենի, ծաղիկների, ալկոհոլի, ձկնամթերքի և «Ջերմուկ» հանքային ջրի ներմուծման վրա։
| Ռուսական շուկա (նախկինում) | Եվրոպական շուկա (ներկայումս) |
| Ծավալները. Միլիոնավոր եվրոյի հասնող ամսական շրջանառություն | Ծավալները. Մայիս-հունիս ամիսներին ընդամենը ~370 հազար եվրո |
| Լոգիստիկա. Ուղիղ և հաստատված ցամաքային ուղիներ | Լոգիստիկա. Թանկարժեք փոխադրումներ Վրաստանով և Սև ծովով |
| Պահանջներ. Ծանոթ և հարմարեցված ստանդարտներ | Պահանջներ. Խիստ բուսասանիտարական վերահսկողություն |
Չնայած Եվրամիությունը հանեց մաքսատուրքերը և խոստացավ 50 մլն եվրոյի անհապաղ աջակցություն, հայկական արտադրանքի վերակողմնորոշումը դեպի Եվրոպա ձախողվեց՝ շուտ փչացող ապրանքների լոգիստիկ բարդությունների և ԵՄ խիստ ստանդարտների պատճառով։
Ի՞նչ է սա նշանակում Հայաստանի համար
ԵԱՏՄ-ից դուրս գալու և դեպի ԵՄ վերակողմնորոշվելու գինը Հայաստանի համար կարող է չափազանց բարձր լինել։ Եվրամիությանն անդամակցելն ու լիարժեք առևտրային հարաբերություններ հաստատելը կպահանջեն տասնամյակներ, որոնց ընթացքում արտահանման ծավալները կմնան ծայրահեղ ցածր մակարդակի վրա։
Բացի այդ, ԵՄ-ն ունի թեկնածու հանդիսացող և տասնամյակներով սպասող 9 երկիր (օրինակ՝ Թուրքիան՝ 1987թ.-ից), իսկ Բրյուսելի հիմնական ֆինանսական ու առևտրային աջակցությունն ուղղված է լինելու Ուկրաինային։ Այսպիսով, այն քաղաքական օգուտները, որոնք կստանա կառավարությունը, կարող են արժենալ երկրի բնակչության կենսամակարդակի կտրուկ անկմամբ։