ԵՐԵՎԱՆ, 14 սեպտեմբերի․/ԱՌԿԱ/․ Անցած շաբաթ Հայաստանի ֆինանսական օրակարգը կենտրոնացած էր հիմնականում կապիտալի շուկայի, բանկային հատվածի, պետական փոխառությունների և վճարային ենթակառուցվածքների զարգացման շուրջ:
1․ Բանկային հատված. վարկերը մոտեցել են 8,9 տրլն դրամին, ավանդները գերազանցել են 8,28 տրլն դրամը
Պաշտոնական վիճակագրական տվյալների համաձայն՝ 2026 թվականի հուլիսի վերջի դրությամբ Հայաստանի առևտրային բանկերի վարկերի ծավալը կազմել է 8,899 տրլն դրամ՝ մեկ ամիս առաջվա 8,775 տրլն դրամի համեմատ: Նույն ժամանակահատվածում բանկային ավանդների ծավալն ավելացել է 8,071 տրլն-ից մինչև 8,290 տրլն դրամ: Այսպիսով, մեկ ամսում վարկային պորտֆելն աճել է մոտ 1,4%-ով, իսկ ավանդների ծավալը՝ 2,7%-ով:
Բանկերի համար ընթացիկ դինամիկան կարող է նշանակել ռեսուրսային բազայի ավելացում՝ վարկային գործառնությունների ընդլայնմանը զուգահեռ:
2․ Բաժնետոմսերի շուկա. կապիտալիզացիան օգոստոսին գերազանցել է 356 մլրդ դրամը
2026 թվականի օգոստոսին Հայաստանի բաժնետոմսերի շուկայի կապիտալիզացիան գերազանցել է 356,2 մլրդ դրամը: Հայաստանի ֆոնդային բորսայի տվյալներով՝ բաժնետոմսերով բորսայական առևտրի ծավալը կազմել է ավելի քան 153,4 մլն դրամ, կնքվել է 288 գործարք: Միևնույն ժամանակ, կորպորատիվ պարտատոմսերի առուվաճառքի ծավալը, նախորդ տարվա օգոստոսի համեմատ, աճել է 72%-ով և գերազանցել 10,5 մլրդ դրամը: Անմսվա վերջի դրությամբ բորսայում շրջանառվում էր 221 կորպորատիվ պարտատոմս, իսկ ռեպո գործարքների ընդհանուր ծավալը գերազանցել է 22,8 մլրդ դրամը:
Շուկայի համար այս ցուցանիշները կարող են վկայել նախևառաջ պարտքային հատվածում ակտիվության պահպանման մասին, այնինչ բաժնետոմսերի շուկան առևտրի ծավալով մնում է էապես ավելի փոքր:
3․ Արտարժույթի շուկա. հիմնական փոխարժեքները փոխվել են նեղ միջակայքում
ՀՀ ԿԲ տվյալներով՝ դոլարի միջին շուկայական փոխարժեքը դրամի նկատմամբ սեպտեմբերի 7-ի 363.7 դրամից նվազել է մինչև 363.28 դրամ սեպտեմբերի 11-ին: Նույն ժամանակահատվածում եվրոյի փոխարժեքը 422.76 դրամից նվազել է մինչև 421.11 դրամ, իսկ ռուսական ռուբլու փոխարժեքն աճել է 4.2027 դրամից մինչև 4.2971 դրամ:
Բանկերի, ներմուծողների և արտարժութային պարտավորություններ ունեցող ընկերությունների համար նման ռեժիմը կարող է նշանակել ընթացիկ հաշվարկների և արտարժութային դիրքերի վերագնահատման համար համեմատաբար կայուն պայմանների պահպանում:
4․ Պարտատոմսերի շուկա. ՎԶԵԲ-ի և Cube Invest-ի նոր թողարկումները
ՎԶԵԲ-ի՝ 5 մլրդ դրամ ընդհանուր անվանական ծավալով պարտատոմսերը սեպտեմբերի 8-ին ցուցակվել են Հայաստանի ֆոնդային բորսայում և ներառվել Abond հիմնական ցուցակում: Առևտրին թույլատրվել է յուրաքանչյուրը 10 մլն դրամ անվանական արժեքով 500 պարտատոմս՝ լողացող կտրոնային տոկոսադրույքով և 36 ամիս շրջանառության ժամկետով:
Սեպտեմբերի 11-ին հայտարարվեց, որ Cube Invest ներդրումային ընկերությունը սկսել է 36 ամիս շրջանառության ժամկետով և 5 մլրդ դրամ ծավալով պարտատոմսերի սեփական թողարկման տեղաբաշխումը: Առաջին վեց ամսում գործում է 10,5% ֆիքսված տոկոսադրույք, հետագա արժեկտրոնային ժամանակահատվածներում տոկոսադրույքը կլինի լողացող և կհաշվարկվի ՀՀ Կենտրոնական բանկի վերաֆինանսավորման տոկոսադրույքի՝ գումարած 4 տոկոսային կետի հիման վրա
Ներքին շուկայի համար երկու թողարկումներն էլ կարող են ընդլայնել տարբեր տեսակի էմիտենտներով և եկամտաբերության ձևավորման մեխանիզմներով դրամային պարտքային գործիքների առաջարկը:
5. Վճարումներ. իշխանությունները բարձրացրել են POS գործառնությունների գծով միջնորդավճարների նվազեցման հարցը
ՀՀ փոխվարչապետ Մհեր Գրիգորյանը սեպտեմբերի 8-ին Visa-ի պատվիրակության հետ հանդիպմանը առաջարկել է քննարկել POS տերմինալներով անկանխիկ վճարումների միջնորդավճարների նվազեցումը վճարային համակարգի գործընկեր բանկերի հետ համատեղ:
Բանկերի, առևտրային ձեռնարկությունների և հաճախորդների համար միջնորդավճարների չափի հարցն ուղղակիորեն կապված է վճարային ենթակառուցվածքի արժեքի և անկանխիկ գործառնությունների տնտեսագիտության հետ:
6․ Ներդրումային ընկերություններ. ակտիվները գերազանցել են 400 մլրդ դրամը
Հայաստանի ներդրումային ընկերությունների ակտիվները 2021 թվականից ի վեր աճել են մոտ վեց անգամ՝ 67 մլրդ դրամից հասնելով ավելի քան 400 մլրդ դրամի, սեպտեմբերի 11-ին «INVESTMENT PERSPECTIVES 2026» ֆորումում հայտնել է Dimension Investments-ի գլխավոր գործադիր տնօրեն Գրիգոր Հարությունյանը: Ներդրումային ընկերությունների քանակն ավելացել է՝ 14-ից հասնելով 27-ի, իսկ նրանց սեփական կապիտալն աճել է 12 մլրդ-ից մինչև շուրջ 130 մլրդ դրամ:
Ֆինանսական շուկայի համար սա կարող է նշանակել ոչ բանկային հատվածի դերի և պրոֆեսիոնալ մասնակիցների թվի ավելացում, որոնց միջոցով ընկերություններն ու ներդրողները հասանելիություն են ստանում կապիտալի շուկայի գործիքներին:
7․ Կապիտալի շուկայի կառուցվածք. բանկային ֆինանսավորումը պահպանում է գերիշխող դերը
Capital-ի գլխավոր գործադիր տնօրեն Գոր Գևորգյանը «ԱՌԿԱ» գործակալությանը տված գործընկերային հարցազրույցում անբավարար իրացվելիությունը անվանել է Հայաստանի կապիտալի շուկայի զարգացման հիմնական սահմանափակումներից մեկը: Նրա գնահատմամբ՝ տնտեսության ֆինանսավորումը նախկինի պես առավելապես իրականացվում է բանկային վարկերի միջոցով, այնինչ կապիտալի ներգրավման այլընտրանքային մեխանիզմներն օգտագործվում են ավելի փոքր չափով:
Նման գործիքների թվում նա առանձնացրել է կորպորատիվ պարտատոմսերը, բաժնետիրական ֆինանսավորումը, մասնավոր ֆինանսավորումը, կառուցվածքային ապրանքները և IPO շուկան: Ընդ որում, իրացվելիության ապահովումը նա վերագրում է նախևառաջ պրոֆեսիոնալ մասնակիցների՝ բանկերի և ներդրումային ընկերությունների, այլ ոչ թե մանրածախ ներդրողների ֆունկցիային:
Շուկայի համար սա կարող է նշանակել, որ ոչ բանկային ֆինանսավորման հետագա ընդլայնումը կախված է ոչ միայն ներդրողների և էմիտենտների թվից, այլև երկրորդային շուկայի խորությունից և իրացվելի գործիքների առկայությունից:
8․ Պետական պարտք. ծավալը առաջին կիսամյակում նվազել է մինչև 5,12 տրլն դրամ
Հայաստանի պետական պարտքը 2026 թվականի հունիսի 30-ի դրությամբ կազմել է 5,12 տրլն դրամ՝ 2025 թվականի վերջի 5,30 տրլն դրամի համեմատ, սեպտեմբերի 9-ին հայտարարել է ՀՀ ֆինանսների նախարար Վահե Հովհաննիսյանը: Դրամային արտահայտությամբ ցուցանիշը կիսամյակի ընթացքում նվազել է 3,5%-ով, իսկ դոլարային արտահայտությամբ գրեթե չի փոխվել և կազմել է 13,9 մլրդ դոլար:
Ֆինանսական շուկայի համար սա կարող է նշանակել ներքին պարտքային շուկայում պետության ներկայության պահպանում՝ նոր միջոցների ներգրավման ավելի զսպված տեմպի հետ մեկտեղ:
9․ Պետական պարտատոմսեր. աճուրդների ծավալը AMX-ում կազմել է շուրջ 38 մլրդ դրամ
Հայաստանի ֆոնդային բորսայում սեպտեմբերի 9-ին տեղի է ունեցել 35 մլրդ դրամ ծավալով պետական պարտատոմսերի տեղաբաշխման աճուրդ և ավելի քան 2,9 մլրդ դրամ ծավալով արժեթղթերի փոխանակման աճուրդներ: Գործառնությունների համախառն ծավալը կազմել է շուրջ 38 մլրդ դրամ:
Բանկերի, ներդրումային ընկերությունների և ինստիտուցիոնալ ներդրողների համար աճուրդները կարող են ապահովել հասանելիություն պետական պարտքային գործիքներին՝ միաժամանակ ձևավորելով եկամտաբերության ուղենիշեր շուկայի դրամային պարտատոմսերի այլ հատվածների համար:
Շաբաթվա արդյունքները
Անցած շաբաթ Հայաստանի ֆինանսական շուկայում հրապարակվել են բանկային հատվածի և բորսայական առևտրի վերաբերյալ նոր տվյալներ, տեղի են ունեցել պարտքային գործիքների տեղաբաշխումներ և աճուրդներ, ինչպես նաև հնչել են իշխանությունների ներկայացուցիչների և շուկայի մասնակիցների հայտարարությունները վճարային ենթակառուցվածքների և կապիտալի շուկայի զարգացման հարցերի վերաբերյալ: