Հայաստանը քննարկում է նոր ատոմակայանի կառուցման տարբերակները։ Վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը լրագրողների հետ զրույցում չի բացառել, որ 1000 ՄՎտ հզորությամբ ատոմակայանը կարող է լինել ամենատրամաբանական լուծումը։
Սեպտեմբերի 29-ին Հայաստան կատարած այցի ժամանակ «Ռոսատոմ» ընկերության ղեկավար Ալեքսեյ Լիխաչովը Հայաստանի կառավարությանը պաշտոնապես առաջարկել է կառուցել ՎՎԷՌ-1000 տիպի էներգաբլոկ։
Ինչո՞ւ է փոխվում մոտեցումը
Հոկտեմբերի 1-ին վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը հայտարարել է, որ մոդուլային ատոմակայանը, ամենայն հավանականությամբ, այլևս չի բավարարի Հայաստանի ապագա էներգետիկ պահանջարկը։ Նա չի բացառել, որ 1000 ՄՎտ հզորությամբ ատոմակայանի կառուցումը կարող է լինել ամենատրամաբանական լուծումը։
Նիկոլ Փաշինյանի խոսքով՝ ընդամենը մեկ տարի և չորս ամիս առաջ Հայաստանն ուներ էլեկտրաէներգիայի ավելցուկ, և խնդիր էր դրված գտնել դրա սպառման ուղիները։ Սակայն իրավիճակը փոխվել է խոշոր ներդրումային ծրագրերի և արհեստական բանականության երկու գործարանների ստեղծման հետ կապված էներգետիկ պահանջարկի աճի հետևանքով։
Վարչապետը նշել է, որ ներդրողները գրավոր դիմումներով հետաքրքրվում են՝ որտեղից է Հայաստանը ապահովելու իրենց անհրաժեշտ էլեկտրաէներգիան։ Նրա խոսքով՝ կառավարությունն այս պահին դժվարանում է հստակ պատասխան տալ։
Նիկոլ Փաշինյանն ընդգծել է, որ անհրաժեշտ է միաժամանակ դիտարկել էլեկտրաէներգիայի ներմուծման հնարավորություններն ու սեփական արտադրական հզորությունների զարգացումը։ Խնդիրը, նրա գնահատմամբ, միայն այսօրվա պահանջարկը բավարարելը չէ, այլ նաև առաջիկա տասը տարիների էներգետիկ կարիքները կանխատեսելը։
Այսպիսով, վարչապետի վերջին հայտարարությունը վկայում է, որ նախկինում նախընտրելի համարվող փոքր մոդուլային ռեակտորի տարբերակն այլևս միակ դիտարկվող լուծումը չէ։ Այնուամենայնիվ, կառավարության վերջնական որոշման մասին դեռևս խոսք չկա։
Ռուսական առաջարկը
Սեպտեմբերի 29-ին Երևան էր ժամանել «Ռոսատոմ» պետական կորպորացիայի գլխավոր տնօրեն Ալեքսեյ Լիխաչովը։ Նա վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի և փոխվարչապետ Մհեր Գրիգորյանի հետ քննարկել էր Հայկական ատոմային էլեկտրակայանի երկրորդ էներգաբլոկի շահագործման ժամկետի երկարաձգման և նոր էներգաբլոկի կառուցման հարցերը։
Այցի ընթացքում Ալեքսեյ Լիխաչովը հայտնել էր, որ «Ռոսատոմը» Հայաստանի կառավարությանը պաշտոնապես առաջարկել է կառուցել 1000 ՄՎտ հզորությամբ ՎՎԷՌ-1000 տիպի էներգաբլոկ։
Ռուսական կողմը պատրաստակամություն է հայտնել նախագիծն իրականացնել միջազգային կոնսորցիումի ձևաչափով՝ ներգրավելով նաև այլ երկրների արտադրողների։ Լիխաչովի խոսքով՝ հնարավոր է համագործակցել ֆրանսիական, հարավկորեական և չինական ընկերությունների հետ, եթե հայկական կողմը նման ցանկություն հայտնի։
Միաժամանակ նա ընդգծել է, որ նոր կայանի տեխնոլոգիայի, հզորության և կառուցման գործընկերոջ ընտրությունը Հայաստանի կառավարության իրավասությունն է։
Փաշինյանը նախկինում ևս հայտարարել էր, որ նոր ատոմակայանի տեխնոլոգիայի ընտրության հարցում կառավարությունը քննարկում է տարբեր միջազգային գործընկերների առաջարկները։ Որոշումը, նրա խոսքով, պետք է հիմնված լինի տնտեսական արդյունավետության, գնի, որակի, անվտանգության, իրականացման ժամկետների և երաշխիքների համադրման վրա։
Հայկական ԱԷԿ-ի շահագործման ժամկետը և երկարաձգման ծախսերը
Ալեքսեյ Լիխաչովի ներկայացմամբ՝ Հայկական ԱԷԿ-ի երկրորդ էներգաբլոկի շահագործումը նախատեսվում է շարունակել մինչև 2036 թվականը։ Դրանից հետո՝ մինչև 2046 թվականը, շահագործման հնարավորությունը տեխնիկապես պահպանելու համար անհրաժեշտ կլինեն լրացուցիչ խոշոր ներդրումներ։
«Ռոսատոմի» ղեկավարի խոսքով՝ խոսքը հարյուրավոր միլիոն դոլարների մասին է։ Անհրաժեշտ աշխատանքները ներառում են անվտանգության և ավտոմատացման համակարգերի արդիականացում, ռեակտորի կորպուսի հետ կապված տեխնիկական միջոցառումներ և աշխատած միջուկային վառելիքի պահպանման հնարավորությունների ընդլայնում։
Ալեքսեյ Լիխաչովը զգուշացրել է, որ այդ ներդրումները կազդեն էլեկտրաէներգիայի ինքնարժեքի վրա։ Նրա գնահատմամբ՝ աշխատանքների ամբողջ ծավալի իրականացման դեպքում արժեքը կարող է նույնիսկ կրկնապատկվել։
Այս հանգամանքը հաշվի առնելով՝ նա առաջարկել է դիտարկել նաև այլընտրանքային մոտեցում՝ գործող կայանի շահագործումը սահմանափակել մինչև 2036 թվականը և հնարավորինս արագ որոշում կայացնել նոր էներգաբլոկի կառուցման վերաբերյալ։
ՀԱԷԿ-ի շահագործման ժամկետի երկարաձգման նախորդ փուլի համար Ռուսաստանը 2015 թվականին տրամադրել էր 270 մլն դոլարի վարկ և 30 մլն դոլարի դրամաշնորհ։ 2023-ի դեկտեմբերին էլ կնքվել էր ռեակտորի շահագործման ժամկետը ևս տասը տարով երկարաձգելու վերաբերյալ շուրջ 165 մլն դոլար արժողությամբ համաձայնագիր։
Ի՞նչ է հայտնի ամերիկյան տարբերակի մասին
Հայաստանը նաև ԱՄՆ-ի հետ է զարգացնում միջուկային էներգետիկայի ոլորտում համագործակցությունը։
Երկրների միջև ստորագրված 1-2-3 համաձայնագիրը միջուկային խաղաղ համագործակցության իրավական հիմք է ստեղծում։ Այն հնարավորություն է տալիս քննարկել ամերիկյան միջուկային տեխնոլոգիաները, այդ թվում՝ փոքր մոդուլային ռեակտորները։
Նիկոլ Փաշինյանը համաձայնագիրը ներկայացրել է որպես հնարավորություն՝ ստանալու ամերիկյան տեխնոլոգիաների վերաբերյալ ամբողջական տեղեկատվություն և գնահատելու դրանց կիրառելիությունը Հայաստանի համար։
Սակայն համաձայնագրի ստորագրումը դեռ չի նշանակում, որ Հայաստանը ընտրել է ամերիկյան տեխնոլոգիան կամ որոշում է կայացրել ամերիկյան արտադրողի հետ ատոմակայան կառուցելու վերաբերյալ։
Ե՞րբ կկայացվի որոշումը
Նոր ատոմակայանի տեխնոլոգիայի և կառուցման գործընկերոջ ընտրության հարցում Հայաստանի կառավարությունը վերջնական որոշում դեռևս չի կայացրել։
Ալեքսեյ Լիխաչովի գնահատմամբ՝ անհրաժեշտ է առաջիկա ամիսներին հստակեցնել նոր էներգաբլոկի տեխնիկական բնութագրերն ու որոշել կառուցման գործընկերներին։ Մինչդեռ ՀՀ կառավարության հրապարակված ծրագրով տեխնոլոգիայի ընտրության հարցում կողմնորոշվելու վերջնաժամկետ է սահմանված 2027 թվականի ավարտը։
Փորձագիտական գնահատականների համաձայն՝ էլեկտրաէներգիայի սպառման տարեկան շուրջ 4 տոկոս աճի դեպքում 2036 թվականին Հայաստանին կարող է անհրաժեշտ լինել 1000 ՄՎտ հզորության կարգի բազային գեներացիա։
Այս կանխատեսումը, սակայն, կախված է էներգասպառման իրական աճից, նոր ներդրումային ծրագրերի իրականացումից, վերականգնվող էներգետիկայի զարգացման տեմպերից և էլեկտրաէներգիայի ներմուծման հնարավորություններից։
Այս պահին Հայաստանի առջև դրված է ո՛չ միայն նոր ատոմակայանի տեխնոլոգիան ընտրելու, այլև երկրի երկարաժամկետ էներգետիկ ռազմավարությունը վերանայելու խնդիր։
Հոկտեմբեր 02, 2026 at 11:22