Հոկտեմբերի 16-ի մեդիայի ուշադրության կենտրոնում եղել է Երևանում անցկացված COP17-ի «Առաջնորդները՝ հանուն բնության» գագաթնաժողովը։ Հատկապես հետաքրքրական են դրա շրջանակներում անցկացվող երկկողմ հանդիպումները։ Ներքաղաքական օրակարգում ուշադրության կենտրոնում էին Անվտանգության խորհրդի քարտուղար Ալեն Սիմոնյանի ճեպազրույցը, մասնավորապես Շաքիի դեպքի ադրբեջանցի զինծառայողի մասին նրա խոսքերը, Թուրքիայի գյուղատնտեսության նախարարի հայտարարությունները հայ-թուրքական կարգավորման մասին և անկլավ-էքսկլավների թեմայով Արարատ Միրզոյանի ու Մհեր Գրիգորյանի պարզաբանումները։ Օրվա ընթացքում հրապարակվել է ավելի, քան 2,865 նյութ, որոնք վերլուծվել են մեդիա մոնիտորինգ հարթակի վերլուծական գործիքակազմով։
ՕՐՎԱ ԹՈՓ ՆՈՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ
1. COP17-ի առաջնորդների գագաթնաժողովը և «Երևանյան հռչակագիրը» — 343 հիշատակում
Փաստեր. «Մերիդիան» էքսպո կենտրոնում տեղի է ունեցել COP17-ի շրջանակում անցկացվող «Առաջնորդները՝ հանուն բնության» գագաթնաժողովի լիագումար նիստը։ ՄԱԿ-ի գլխավոր քարտուղար Անտոնիու Գուտերեշը «Երկրի վրա կյանքի պահպանման Երևանյան հռչակագիրն» անվանել է «բեկումնային կետ ամբողջ մոլորակի համար»։ Բացման խոսքում վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը հիշել է 1990-ականների էներգետիկ ճգնաժամը, երբ բնակարանները տաքացվում էին հիմնականում փայտով. «Հայաստանի համար դժվար օրերին մեր բնությունն է մեզ փրկել, և մենք նրան չարաշահելու դժբախտություն ենք ունեցել»։ Գագաթնաժողովի բուն օրակարգից դուրս Փաշինյանը հանդիպել է Եվրոպական հանձնաժողովի փոխնախագահ Տերեսա Ռիբերայի (քննարկվել են վիզաների ազատականացումն ու էներգետիկան) և ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի գլխավոր տնօրեն Խալեդ Էլ Էնանիի հետ։ Գագաթնաժողովին մասնակցելու համար Երևան են ժամանել նաև Թուրքմենստանի նախագահը, Ղրղզստանի նախագահ Սադիր Ժապարովը (առաջին պաշտոնական այցով), Ղազախստանի նախագահը և Վրաստանի վարչապետ Իրակլի Կոբախիձեն։
Մեդիայի ուշադրության կենտրոնում. Լայն տարածում են ստացել Գուտերեշի գնահատականը հռչակագրի մասին և Փաշինյանի խոսքը 1990-ականներին անտառների զանգվածային հատումների մասին։ Առանձին ուշադրության են արժանացել Ադրբեջանի չմասնակցելը և ժամանած առաջնորդների դիմավորման արարողությունները։
Հակասող նարատիվներ.
- Իշխանական. Գագաթնաժողովը ներկայացվել է՝ որպես Հայաստանի միջազգային դերի բարձրացում, իսկ Երևանյան հռչակագիրը՝ որպես համաշխարհային նշանակության փաստաթուղթ։
- Ընդդիմադիր. «Ուժեղ Հայաստան» խմբակցության ղեկավար Նարեկ Կարապետյանն անդրադարձել է համաժողովի գնումներում հնարավոր կոռուպցիոն ռիսկերին. «Այս COP-ը լեգենդար COP է», քանի որ, նրա խոսքով, 10 օրվա համար ծախսվել է 30 միլիոն։
2. Իրանի նախագահ Մասուդ Փեզեշքիանի այցը և Արաղչիի «վստահում ենք» հայտարարությունը — 117 հիշատակում
Փաստեր. Իրանի նախագահ Մասուդ Փեզեշքիանն աշխատանքային այցով ժամանել է Հայաստան՝ մասնակցելու COP17-ի առաջնորդների գագաթնաժողովին։ «Զվարթնոց» օդանավակայանում նրան դիմավորել է փոխվարչապետ Մհեր Գրիգորյանը։ Փաշինյանն ու Փեզեշքիանը հանդիպում են ունեցել, որի ընթացքում վարչապետն ընդգծել է բարձր մակարդակի հանդիպումների ինտենսիվ բնույթը, իսկ կողմերը քննարկել են համագործակցության օրակարգին և ձեռք բերված պայմանավորվածությունների իրականացմանը վերաբերող հարցեր։ Գագաթնաժողովում Փեզեշքիանը հայտարարել է, որ ԱՄՆ-ի և Իսրայելի նախաձեռնած պատերազմը սպառնում է տարածաշրջանի էկոհամակարգերին, և տեղի ունեցողն անվանել է «էկոցիդ»։ Իրանի ԱԳ նախարար Աբբաս Արաղչին, պատասխանելով տարածաշրջանում ամերիկյան ներկայության մասին հարցին, ասել է. «Մենք սերտ կապի մեջ ենք մեր հայ բարեկամների հետ և վստահում ենք նրանց։ Մենք գիտենք, որ նրանք ոչինչ չեն անում Իրանի անվտանգության դեմ»։
Մեդիայի ուշադրության կենտրոնում. Վերնագրերում գերակշռել է Արաղչիի «վստահում ենք մեր հայ բարեկամներին» ձևակերպումը, որը մի շարք լրատվամիջոցներ ներկայացրել են «Թրամփի ուղու» (TRIPP) նախագծի վերաբերյալ Իրանի մտահոգությունների համատեքստում։ Լայն տարածում է ստացել նաև Փեզեշքիանի «էկոցիդ» արտահայտությունը։
3. Ալեն Սիմոնյանի ճեպազրույցը. Ալիևի հետ զրույց և Շաքիի դեպքի զինծառայողը — 87 հիշատակում
Փաստեր. ԱԽ քարտուղար Ալեն Սիմոնյանը «Մերիդիան» կենտրոնում լրագրողների հետ զրույցում հայտնել է, որ հնարավորություն է ունեցել Իլհամ Ալիևին ասելու. «Դուք պետք է իմանաք, պարոն նախագահ, որ Ձեր հայտարարությունները Հայաստանի Հանրապետությունում շատ զգայուն են ընդունվում»։ Նրա խոսքով՝ Ալիևը պատասխանել է «լավ, բարի»։ Սիմոնյանն ասել է, որ Ադրբեջանի չմասնակցելը COP17-ին «իրենց որոշումն է», և այն չպետք է «պրոյեկտել» հարաբերությունների վրա. «լարվածություն չկա ու չի էլ ակնկալվում»։ Շաքիի դեպքի ադրբեջանցի զինծառայողի մասին հարցին նա պատասխանել է, որ վերջինս «մոլորվել է». «Տունը դատարկ է եղել… մտել, հաց է կերել, հետո պառկել, քնել է»։ Սիմոնյանի խոսքով՝ դա «հասարակ քրեական հանցագործություն է», և Ալիևի օգնական Հիքմեթ Հաջիևն իրեն հավաստիացրել է, որ Ադրբեջանում էլ նրա նկատմամբ քրեական գործ է հարուցված։ Ճեպազրույցի ընթացքում Սիմոնյանին զանգ է եկել, և նա նշել է, որ զանգահարողը Հաջիևն է։ Նույն զրույցում նա հայտարարել է, որ գերիների վերադարձի ժամկետներ չկան, իսկ Թուրքիայի հետ սահմանի բացումը «մոտ է»։
Մեդիայի ուշադրության կենտրոնում. Ամենաշատ վերահրապարակվել են «մոլորվել է այդ մարդը» և «հաց է կերել, պառկել, քնել» արտահայտությունները, ինչպես նաև ուղիղ եթերում Հաջիևի զանգի դրվագը։
Հակասող նարատիվներ.
- Իշխանական. Սիմոնյանի խոսքով՝ «ներխուժում» բառը ենթադրում է դիմադրություն, իսկ տվյալ դեպքում խոսքը մոլորված զինծառայողի մասին է, որը կդատապարտվի Հայաստանի օրենքներով։ Նա նաև նշել է, որ Հայաստանում էլ «ոչ պակաս վատ արտահայտություններ» են հնչում Ադրբեջանի հասցեին։
- Քննադատական. Լրագրող Ոսկան Սարգսյանը գրել է, որ Սիմոնյանը «որպես ադրբեջանցի զինված հրոսակի դատապաշտպան է հանդես եկել», և որ «նման կերպ խոսող Ալեն Սիմոնյանը չի կարող լինել Հայաստանի անվտանգության խորհրդի քարտուղար»։
4. Թուրքիայի նախարարի այցը և հայ-թուրքական կարգավորումը — 50 հիշատակում
Փաստեր. Թուրքիայի գյուղատնտեսության և անտառտնտեսության նախարար Իբրահիմ Յումաքլին COP17-ի շրջանակում ժամանել է Երևան։ Լրագրողների հետ զրույցում նա հայտարարել է, որ 2022 թվականի հունվարին մեկնարկած կարգավորման գործընթացը 2026 թվականի մարտից նոր թափ է ստացել «Թուրքական ավիաուղիների» չվերթներով, իսկ Էրդողանի և Փաշինյանի հանդիպումները նպաստում են գործընթացը «նոր մակարդակի» բարձրացնելուն։ Էկոնոմիկայի նախարար Գևորգ Պապոյանը հանդիպել է Յումաքլիի հետ. քննարկվել են ուղիղ առևտրի հաստատման արդյունքում բացվող հնարավորությունները և սանիտարական ու անասնաբուժական հսկողության ենթակա ապրանքների տարանցման ընթացակարգերը։ Մեկ օր առաջ Թուրքիայի ԱԳ փոխնախարար Բերիս Էքինջին հայտարարել էր, որ Անկարան «կոնկրետ քայլեր» է ձեռնարկել տրանսպորտի, էներգետիկայի, մշակույթի ոլորտներում և ուղիղ առևտրի վերսկսման ուղղությամբ։
Մեդիայի ուշադրության կենտրոնում. Լրահոսում ընդգծվել են Էրդողան–Փաշինյան հանդիպումների մասին Յումաքլիի խոսքերը, ինչպես նաև այն, որ նա խուսափել է Իլհամ Ալիևի մասին լրագրողի հարցին պատասխանելուց։ Ուշադրության է արժանացել նաև Ստամբուլում 9 տարվա ընդմիջումից հետո Հայաստանի Անկախության օրվա առթիվ կազմակերպված պաշտոնական ընդունելությունը, որին մասնակցել է Էքինջին։
5. Անկլավ-էքսկլավներ. Միրզոյանի և Մհեր Գրիգորյանի պարզաբանումները — 46 հիշատակում
Փաստեր. ԱԳՄԱ նախարար Արարատ Միրզոյանը հայտարարել է, որ անկլավ-էքսկլավների հարցը խաղաղության պայմանագրի ստորագրման համար խոչընդոտ չէ. «Գիտեք Ադրբեջանի խոսույթը, իրենք ասում են՝ Սահմանադրությունը մինչև չփոխեք, մենք չենք ստորագրի խաղաղության համաձայնագիրը, չեն ասել չէ՞, որ անկլավների հարցը չլուծվի, չենք ստորագրի»։ Նա կրկնել է, որ տարածքների փոխանակման դեպքում պետք է անցկացվի համաժողովրդական քվեարկություն։ Փոխվարչապետ, սահմանազատման հանձնաժողովի համանախագահ Մհեր Գրիգորյանը հայտարարել է, որ անկլավ-էքսկլավների հարցով Ադրբեջանի հետ համաձայնություն չկա, և հանձնաժողովների մոտ 13 հանդիպումների ընթացքում այդ հարցը չի քննարկվել. «Եթե լիներ՝ հաղորդագրություն կլիներ»։
Մեդիայի ուշադրության կենտրոնում. Վերնագրերում գերակշռել են «հանրաքվե կլինի» և «համաձայնություն չկա» ձևակերպումները։ Թեման շարունակում է քննարկվել Փաշինյանի՝ հոկտեմբերի 14-ի և 15-ի հայտարարությունների համատեքստում։
Հակասող նարատիվներ.
- Իշխանական. Հարցը ֆորմալ չի քննարկվել, ցանկացած աշխատանքային քննարկում հրապարակվում է, իսկ տարածքների ցանկացած փոխանակում կպահանջի հանրաքվե։
- Քննադատական. Ընդդիմադիր հրապարակումներում փոխանակման գաղափարը ներկայացվել է՝ որպես տարածքների զիջում, իսկ մեկ հոդվածում պնդվել է, թե Փաշինյանն արդեն «բացել է փակագծերը»՝ նկարագրելով անկլավների «տեղաշարժման» տարբերակը։ Լրագրող Թաթուլ Հակոբյանն առաջարկել է այլընտրանք՝ անկլավները «հետ տանել և սահմանին մոտեցնել»։
ՕՐՎԱ ԹՈՓ ՆՅՈՒԶՄԵՅՔԵՐՆԵՐԸ
- Նիկոլ Փաշինյան (վարչապետ) — ելույթ է ունեցել COP17-ի առաջնորդների գագաթնաժողովում, հանդիպել է Իրանի նախագահի, Եվրոպական հանձնաժողովի փոխնախագահի և ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի գլխավոր տնօրենի հետ։
- Արարատ Միրզոյան (ԱԳՄԱ նախարար) — հայտարարել է, որ անկլավների հարցը խաղաղության պայմանագրի խոչընդոտ չէ, իսկ հայ-ռուսական հարաբերությունները «եղբայրական» են։
- Մասուդ Փեզեշքիան (Իրանի նախագահ) — մասնակցել է գագաթնաժողովին, հանդիպել է Փաշինյանի հետ և տարածաշրջանում պատերազմի հետևանքներն անվանել է «էկոցիդ»։
- Ալեն Սիմոնյան (ԱԽ քարտուղար) — պատմել է Ալիևի հետ զրույցի մասին, իսկ Շաքիի դեպքի զինծառայողի մասին նրա «մոլորվել է» գնահատականը քննադատության է արժանացել։
- Իլհամ Ալիև (Ադրբեջանի նախագահ) — ուշադրության կենտրոնում է եղել Սիմոնյանի հետ զրույցի, Բաքվում հնչեցրած հայտարարությունների և Երևանում թուրք նախարարին ուղղված հարցի առիթով։
ԿԱՐԵՎՈՐ ՆՈՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ, ՈՐՈՆՔ ԹՈՓՈՒՄ ՉԵՆ
- ՌԴ, «եղբայրական» հարաբերություններ. Միրզոյանը հայտարարել է. «Հայաստան-Ռուսաստան հարաբերությունները գնահատում եմ եղբայրական, քննարկումները՝ կառուցողական, խնդիրները՝ լուծելի»։ ՀՀԿ ԳՄ անդամ Էդուարդ Շարմազանովն արձագանքել է. «Բա եթե եղբայրական են հարաբերությունները, ինչու՞ էիք հակառուսական հիստերիա գեներացնում»։
- «Ռոսատոմ». Ընկերության ղեկավար Ալեքսեյ Լիխաչովը հայտարարել է, որ «Ռոսատոմը» Հայաստանից դրական ազդակներ է ստանում նոր էներգաբլոկ կառուցելու իր առաջարկի վերաբերյալ։
- Էլեկտրաէներգիա Ադրբեջանից. Նախարար Դավիթ Խուդաթյանը չի բացառել Ադրբեջանից էլեկտրաէներգիա գնելը՝ նշելով, որ հոկտեմբերի 8-ին Գորիսում կայացած հանդիպումը էներգետիկ ոլորտի պատասխանատուների երկրորդ նման շփումն էր, և «փոքր ներդրումների արդյունքում» ենթակառուցվածքներն արդեն պատրաստ են։
- Գերիներ և «Հայփոստ». ՄԻԵԴ-ում հայ գերիների շահերի ներկայացուցիչ Սիրանուշ Սահակյանը հայտարարել է, որ Բաքվում պահվող հայ գերիները զրկված են նամակագրությունից, իսկ «Հայփոստը» հրաժարվում է դեպի Ադրբեջան որևէ առաքում իրականացնել։
- Ռուբինյանը Հռոմում. ԱԺ նախագահ Ռուբեն Ռուբինյանը Եվրոպայի խորհրդի խորհրդարանների նախագահների համաժողովի շրջանակում հանդիպել է ԵԱՀԿ ԽՎ նախագահի, ինչպես նաև Ֆրանսիայի և Մոլդովայի խորհրդարանների ղեկավարների հետ։
- Շաքիի դեպք և ոստիկանություն. ՆԳ նախարար Արփինե Սարգսյանի խոսքով՝ ոստիկանը եղել է հանգստի մեջ, տուժողը զանգել է նրա անձնական հեռախոսահամարին, և նա 10 րոպե անց հասել է դեպքի վայր, այսինքն ոստիկանությունը «առավել քան օպերատիվ» է գործել։
- Արմեն Աշոտյան. Վերաքննիչ հակակոռուպցիոն դատարանը մերժել է պաշտպանների բողոքը. նախկին նախարարի տնային կալանքը պահպանվում է։
- «Ուժեղ Հայաստան»-ի դեղերի նախագիծը. Խմբակցությունը ներկայացրել է առաջին օրենսդրական նախաձեռնությունը, որը նպատակ ունի նվազեցնել դեղերի գները. Նարեկ Կարապետյանի խոսքով՝ Հայաստանում դեղերն ավելի թանկ են, քան հարևան բոլոր երկրներում։
- Mining Armenia Forum 2026. Ծաղկաձորում մեկնարկել է հանքարդյունաբերության միջազգային ֆորումը՝ «Ռեսուրսներից՝ հնարավորություններ» խորագրով, շուրջ 50 խոսնակի մասնակցությամբ ավելի քան 15 երկրից։
- «Երևան ուելնես». Նախկին «Մուլտի ուելնես» համալիրի լողավազանում քլորի բարձր չափաբաժնի պատճառով երեխաների ինքնազգացողությունը վատացել է. քաղաքապետարանի տվյալներով՝ բուժօգնություն է ցուցաբերվել 5 անձի, որոնցից 4-ը երեխաներ են։
- Արագածոտն. Մարզի դպրոցներից մեկում 13-ամյա աշակերտուհու նկատմամբ ոտնձգությունների դեպքի փաստով ոստիկանության Աշտարակի բաժնում նյութեր են նախապատրաստվել։
- Trigger X. Ինտերպոլի համակարգած միջազգային օպերացիայի շրջանակում Հայաստանում ապօրինի շրջանառությունից դուրս է բերվել 248 միավոր հրազեն։
ԱՅԼ ՆՈՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ
- Լեոնարդո Դի Կապրիոն աջակցել է Հայաստանի և Կոլումբիայի նախաձեռնած վտանգված տեսակների վերականգնման կոալիցիային (CARES), որին միացել են 16 երկրներ։ Նախարար Համբարձում Մաթևոսյանի խոսքով՝ նախաձեռնությունը ներառում է 500 միլիոն դոլարի հանձնառություն 30 երկրներում 100 տեսակների վերականգնման համար։
- Հայաստանի դատապարտյալների շախմատի հավաքականը դարձել է ազատազրկված անձանց աշխարհի առցանց առաջնության արծաթե մեդալակիր. մասնակցել է 56 երկրի 140 թիմ։
- Գրոսմայստեր Դավիթ Պարավյանը բրոնզե մեդալ է նվաճել շախմատի Ռուսաստանի առաջնության սուպերեզրափակչում։
- Արցախից հայերի բռնի տեղահանման մասին «Տնից լավ տեղ չկա» ֆիլմը հոկտեմբերի 16–22-ը կցուցադրվի Գլենդելում։
- Ցուցադրվել է Լևոն Տեր-Պետրոսյանի՝ առաջին նախագահ ընտրվելու 35-ամյակին նվիրված «Գիտությունից՝ պետություն» վավերագրական ֆիլմը։