Աշխարհի տարբեր երկրներում կան բազմաթիվ տարօրինակ օրենքներ, որոնք առաջին հայացքից կարող են նույնիսկ անհավանական թվալ։ Դրանցից մի քանիսը պահպանվել են դեռևս անցյալ դարերից, իսկ մյուսներն ընդունվել են կենդանիների պաշտպանության, հասարակական կարգի կամ շրջակա միջավայրի պահպանության նպատակով։ Օրինակ՝ Մեծ Բրիտանիայում օրենքը պատասխանատվություն է նախատեսում կասկածելի հանգամանքներում ձուկ ձեռք բերելու համար, Շվեյցարիայում չի թույլատրվում ծովախոզուկ պահել միայնակ, իսկ Սինգապուրում հանրային զուգարանից օգտվելուց հետո այն չլվանալը կարող է իրավական հետևանքներ ունենալ։
Ահա աշխարհի 15 արտասովոր օրենքները, որոնք մինչ օրս պահպանվում են օրենսդրության մեջ։
1. Մեծ Բրիտանիայում դեռ գործում է կասկածելի հանգամանքներում սաղմոն ձեռք բերելու մասին օրենքը
Մեծ Բրիտանիայում իսկապես գործում է «կասկածելի հանգամանքներում սաղմոնի հետ վարվելու» մասին օրենք։ 1986 թվականի «Սաղմոնի մասին» օրենքի 32-րդ հոդվածը պատասխանատվություն է նախատեսում այն անձանց համար, որոնք ձեռք են բերում, պահում, տեղափոխում, տնօրինում կամ կազմակերպում են որոշակի ձկների հետ կապված գործարքներ՝ իմանալով կամ ողջամտորեն կասկածելով, որ դրանց առնչությամբ հանցագործություն է կատարվել։ Հետագայում օրենքի գործողությունը տարածվել է ոչ միայն սաղմոնի, այլև իշխանի, օձաձկան, քարալեզվի և քաղցրահամ ջրերի այլ ձկների վրա։ Այսինքն՝ խնդիրը պարզապես ձուկ տեղափոխելը չէ, այլ ապօրինի որսված կամ վաճառված ձկան հետ գիտակցաբար գործ ունենալը։
2. Ավստրալիայի Քվինսլենդ նահանգում նապաստակ պահելն արգելված է
Ավստրալիայի Քվինսլենդ նահանգում նապաստակ պահելը սովորական տնային կենդանու նման թույլատրված չէ։ Եվրոպական նապաստակները դասակարգվում են որպես սահմանափակման ենթակա ինվազիվ կենդանիներ, քանի որ վայրի բնության մեջ դրանք մեծ վնաս են հասցնում գյուղատնտեսությանը և բնական էկոհամակարգերին։ Այդ պատճառով խիստ վերահսկվում է դրանց պահպանումը, տեղափոխումը, վաճառքը, կերակրումը և բնություն բաց թողնելը։ Կան որոշ բացառություններ, օրինակ՝ հատուկ թույլտվությամբ ցուցահանդեսների կամ այլ հաստատված նպատակների համար։
3. Սինգապուրում մաստակի արգելքը շատ ավելի կոնկրետ է, քան թվում է
Շատերը կարծում են, թե Սինգապուրում մաստակ ծամելն ամբողջությամբ արգելված է։ Սակայն իրականում սահմանափակումը վերաբերում է հիմնականում դրա ներմուծմանը։ Գործում են որոշ բացառություններ, այդ թվում՝ առողջապահական նշանակության որոշ մաստակների և հատուկ թույլտվությամբ ներմուծվող ապրանքների համար։ Կան նաև առանձին կանոններ հետազոտական նպատակներով ներմուծման, վերաարտահանման և տարանցիկ տեղափոխման վերաբերյալ։ Այսպիսով, մաստակի վաճառքի և ներմուծման նկատմամբ Սինգապուրի սահմանափակումներն ավելի մանրամասն են, քան կարող է թվալ առաջին հայացքից։
4. Շվեյցարիայում ծովախոզուկին միայնակ պահել չի կարելի
Շվեյցարիայում մեկ ծովախոզուկ գնելու դեպքում անհրաժեշտ է հաշվի առնել ևս մեկ կարևոր հանգամանք․ նրան պետք է ընկերակից։ Երկրի կենդանիների պաշտպանության դաշնային կանոնակարգերի համաձայն՝ ծովախոզուկներին չի թույլատրվում պահել միայնակ, քանի որ դրանք սոցիալական կենդանիներ են և կարիք ունեն իրենց տեսակի ներկայացուցիչների հետ շփման։ Այսինքն՝ նույնիսկ կենդանու տիրոջ մշտական ներկայությունը չի համարվում մեկ այլ ծովախոզուկի ընկերակցության լիարժեք փոխարինում։
5. Կանադայում մետաղադրամներով վճարելու սահմանափակումներ կան
Կանադայում նույնիսկ մետաղադրամներով վճարելու համար կան օրենսդրական սահմանափակումներ։ Երկրի «Արժույթի մասին» օրենքի 8-րդ հոդվածը սահմանում է, թե տարբեր անվանական արժեք ունեցող մետաղադրամներով որքան գումար կարող է համարվել օրինական վճարամիջոց։
Օրինակ՝ մեկ դոլարանոց մետաղադրամներով մեկ վճարման դեպքում սահմանաչափը 25 դոլար է, իսկ հինգ ցենտանոցներով՝ 5 դոլար։ Նույնիսկ մեկ ցենտանոց մետաղադրամների համար պահպանվել է 25 ցենտի սահմանաչափը։
Այսպիսով, եթե ինչ-որ մեկը որոշի մեծ քանակությամբ մանրադրամներով վճարել իր հաշիվը, ստացողը պարտավոր չէ ընդունել դրանց անսահմանափակ քանակությունը որպես օրինական վճարամիջոց։
6. Իսլանդիայում որոշ երեխաների անուններ պետք է պաշտոնական հաստատում ստանան
Իսլանդիայում գործում է անձնանունների պաշտոնական գրանցամատյան, որտեղ ներառված են արդեն հաստատված անունները։ Եթե ծնողները ցանկանում են երեխային տալ այնպիսի իսլանդական անուն, որը դեռ գրանցամատյանում չկա, ապա սովորաբար պետք է դիմեն անձնանունների հարցերով հանձնաժողովին։
Երկրի անվանակոչության համակարգը սերտորեն կապված է իսլանդերենի լեզվական առանձնահատկությունների հետ։ Բացի այդ, մեկ անձը չի կարող ունենալ երեքից ավելի անձնական անուն։
7. Գերմանիայում կիրակի օրը խոտ հնձելը կարող է խախտել աղմուկի կանոնները
Գերմանիայում լռության պահպանման կանոններին բավականին լուրջ են վերաբերվում։ Դաշնային կարգավորումների համաձայն՝ բնակելի և աղմուկի նկատմամբ զգայուն որոշ տարածքներում կիրակի և պետական տոնական օրերին արգելվում է օգտագործել բացօթյա որոշ աղմկոտ սարքավորումներ։
Աշխատանքային օրերին նույնպես գործում են սահմանափակումներ․ որոշ սարքերի օգտագործումն արգելվում է ժամը 20։00-ից մինչև առավոտյան 07։00-ն։ Այդ սարքերի թվում են նաև խոտհնձիչները։
Այսպիսով, կիրակի օրը այգին կարգի բերելու ցանկությունը կարող է վերածվել ոչ այնքան հաճելի իրավական խնդրի։
8. Քենիայում մինչ օրս գործում է կախարդության մասին օրենք
Քենիայում դեռևս գործում է կախարդության մասին օրենքը, որը նախատեսում է պատասխանատվություն մի շարք գործողությունների համար։ Դրանց թվում են կախարդի կամ ժողովրդական բուժարարի կերպարանքով ներկայանալը, ենթադրյալ գերբնական ուժերով վնաս պատճառելը և որոշակի հմայիլներ պահելը։
Հատկանշական է, որ այս օրենքը միայն պատմական փաստաթուղթ չէ․ դրա հիման վրա ժամանակակից շրջանում ևս դատական գործեր են քննվել։ Մասնավորապես, 2021 թվականին եղել է կախարդության հետ կապված դատավճիռներին առնչվող վերաքննիչ գործ։
9. Նոր Զելանդիայում կարող են մերժել այն երեխայի անունը, որը նման է պաշտոնական կոչման
Նոր Զելանդիայում ծնողները չեն կարող երեխայի համար ընտրել ցանկացած անուն։ 2021 թվականի «Ծնունդների, մահերի, ամուսնությունների և հարաբերությունների գրանցման մասին» օրենքի համաձայն՝ գրանցող մարմինը կարող է մերժել այն անունը, որը հանրային շահի տեսանկյունից համարվում է անընդունելի։
Մերժման հիմքեր կարող են լինել վիրավորական բնույթը, անհիմն երկարությունը կամ պաշտոնական կոչմանն ու աստիճանին նմանությունը։ Օրինակ՝ «Սըր Մաջեսթի» (Sir Majesty) անունը կարող է մերժվել, քանի որ այն նման է պաշտոնական կոչման։
10. Նորվեգիայում շների սովորական ամորձատումը սահմանափակված է
Շատ երկրներում շների ամորձատումը համարվում է ընտանի կենդանու խնամքի սովորական ընթացակարգերից մեկը։ Սակայն Նորվեգիայում այս հարցին ավելի խիստ են մոտենում։
Երկրի սննդի անվտանգության մարմնի պարզաբանմամբ՝ կենդանիների պաշտպանության մասին օրենքով շների սովորական ամորձատումը թույլատրված չէ։ Այն կարող է իրականացվել, եթե անհրաժեշտ է տվյալ կենդանու առողջության կամ բարեկեցության համար, կամ առկա է այլ հիմնավոր պատճառ։
Այսպիսով, միայն կենդանու տիրոջ հարմարավետության նկատառումներից ելնելով նման միջամտություն կատարելն ինքնին բավարար հիմք չէ։
11. Ֆրանսիայում ռադիոկայանները պարտավոր են եթեր հեռարձակել ֆրանսալեզու երգերի որոշակի քանակ
Ֆրանսիայում ռադիոկայանները չեն կարող իրենց երաժշտական ցանկը կազմել բացառապես սեփական նախասիրությունների կամ ունկնդիրների պահանջարկի հիման վրա։ Երկրի օրենսդրությունը մասնավոր ռադիոկայաններից շատերին պարտավորեցնում է երաժշտական եթերի որոշակի մասը հատկացնել ֆրանսերեն կամ Ֆրանսիայում օգտագործվող տարածաշրջանային լեզուներով կատարվող երգերին։
Ընդհանուր կարգավորման համաձայն՝ այդ ցուցանիշը կազմում է 40 տոկոս։ Գործում են նաև նոր կատարողների և նոր ստեղծագործությունների ներկայացման լրացուցիչ պահանջներ, ինչպես նաև որոշ ռադիոկայանների համար նախատեսված այլընտրանքային քվոտաներ։
Այս կանոնի նպատակն է պահպանել և զարգացնել ֆրանսալեզու երաժշտական մշակույթը։
12. Իսլանդական ձին, որը լքում է երկիրը, այլևս չի կարող վերադառնալ
Իսլանդիայից ձի արտահանելն ավելի հեշտ է, քան այն երկիր վերադարձնելը։ Երկրում գործում են կենդանիների հիվանդությունների տարածումը կանխելու խիստ կանոններ, և կենդանի անասունների ներմուծումն արգելված է։
Ամեն տարի հարյուրավոր իսլանդական ձիեր արտահանվում են այլ երկրներ, սակայն կենսաանվտանգության այս սահմանափակման պատճառով դրանք այլևս չեն կարող վերադառնալ հայրենիք։ Նույնիսկ օգտագործված ձիասարքավորումների ներմուծման նկատմամբ գործում են մանրամասն սահմանափակումներ։
13. Մեծ Բրիտանիայում փաբում հարբած լինելը նույնպես կարող է իրավախախտում համարվել
Փաբը, թերևս, այն վայրերից է, որտեղ հարբած մարդու հանդիպելը ամենևին էլ զարմանալի չէ։ Սակայն Մեծ Բրիտանիայում դեռևս պահպանվում է 1872 թվականի լիցենզավորման մասին օրենքի 12-րդ հոդվածը, որը պատասխանատվություն է նախատեսում լիցենզավորված հաստատությունում, փողոցում կամ այլ հանրային վայրում հարբած վիճակում հայտնաբերվելու համար։
Տարիների ընթացքում օրենքում փոփոխություններ են կատարվել, այդ թվում՝ տուգանքների չափերի հետ կապված, սակայն հիմնական դրույթը շարունակում է գործել։
14. Սինգապուրում հանրային զուգարանից օգտվելուց հետո այն չլվանալն օրենքի խախտում է
Սինգապուրում հանրային զուգարանի օգտագործումից հետո այն լվանալը պարզապես քաղաքավարության հարց չէ, այլ օրենքով նախատեսված պարտավորություն։
Երկրի շրջակա միջավայրի հանրային առողջության կանոնակարգերի համաձայն՝ յուրաքանչյուր ոք, ով օգտվում է հանրությանը հասանելի ջրահեռացման համակարգ ունեցող զուգարանից, պարտավոր է օգտագործումից անմիջապես հետո լվանալ այն։
Այս պահանջի խախտումը կարող է հանգեցնել իրավական պատասխանատվության։ Այսպիսով, սովորական թվացող հիգիենայի կանոնը Սինգապուրում վերածվել է օրենսդրական պահանջի։
Աշխարհի տարբեր երկրներում գործող այս 15 օրենքները ցույց են տալիս, թե որքան տարբեր կարող են լինել հասարակական կարգի, կենդանիների պաշտպանության, մշակույթի և հանրային առողջության վերաբերյալ իրավական մոտեցումները։ Դրանցից մի քանիսը կարող են զավեշտալի թվալ, սակայն յուրաքանչյուրն ունի իր պատմական կամ գործնական հիմքը։
Հատկանշական է, որ արտասովոր թվացող օրենքների մեծ մասը պարզապես հետաքրքիր պատմություններ չեն․ դրանք իրական կարգավորումներ են, որոնք արտացոլում են տվյալ երկրի արժեքները, հասարակական առաջնահերթությունները և իրավական համակարգի առանձնահատկությունները։