ՀՅԴ Հայաստանի Գերագույն մարմնի նախկին անդամ Արթուր Եղիազարյանը ֆեյսբուքյան իր էջում գրում է․ «Հայկական մշակույթում, բանահյուսության և պատմական տեքստերի մեջ դավաճանությունը համարվել է ամենածանր մեղքերից մեկը, ուստի դրա դեմ ուղղված անեծքները սովորաբար շատ խիստ են և կապված են թե՛ ֆիզիկական, թե՛ հոգևոր կործանման հետ։
Ահա մի քանի օրինակներ և ձևեր, թե ինչպես են անիծել դավաճաններին.
1. Պատմական և եկեղեցական նզովքներ
Հայ մատենագրության մեջ (օրինակ՝ Վասակ Սյունու նկատմամբ) դավաճաններին հաճախ նզովել են հետևյալ կերպ.
– «Յուդայի բաժինը հասնի քեզ». Սա ամենատարածված քրիստոնեական նզովքն է, որը դավաճանին հավասարեցնում է Հիսուսին մատնած Յուդային՝ մաղթելով նույնպիսի անփառունակ վախճան և հավերժական տանջանք։
– «Անունդ հիշատակարաններից ջնջվի». Սա համարվում էր սարսափելի պատիժ, քանի որ նշանակում էր մոռացություն և հեռացում ազգի պատմությունից։
2. Ժողովրդական անեծքներ.
Ժողովրդական բառ ու բանի մեջ դավաճանների հասցեին ասվում էր.
– «Գետինը քեզ չտանի». Մաղթանք, որ նույնիսկ մահից հետո հողը չընդունի դավաճանի մարմինը։
– «Օջախդ մոխիր դառնա, անունդ՝ կորուստ». Հարվածը ուղղվում էր ոչ միայն անհատին, այլև նրա տոհմին ու հիշատակին։
– «Աչքդ հացին մնա, ջուրդ՝ թույն». Կենսական կարևոր բարիքներից զրկվելու մաղթանք։
– «Դավաճանի մահով մեռնես». Սա ենթադրում էր ոչ թե բնական մահ, այլ խայտառակություն ու մենություն։
3. Միջնադարյան հայտնի ձևակերպումներ.
Մատյաններում և հիշատակարաններում հանդիպում են նմանատիպ տողեր.
– «Թող անեծքը դառնա նրա բարձը, և նզովքը՝ նրա վերմակը»։
– «Նրա տունը դատարկ մնա, և նրա զավակները՝ պանդուխտ ու թափառական»։
4. Էպիկական անեծք (Սասնա Ծռեր).
Էպոսում, երբ մեկը դավաճանում էր ուխտին կամ հայրենիքին, նրան հաճախ մաղթում էին.
– «Անժառանգ մնաս». Հայկական միջավայրում սա ամենածանր պատիժներից էր, քանի որ տոհմի շարունակականության ընդհատումը համարվում էր վերջնական կործանում։ Այս անեծքները միշտ կրել են հանրային պարսավանքի բնույթ՝ նպատակ ունենալով ցույց տալ, որ դավաճանությունը չունի ներում ո՛չ երկրի վրա, ո՛չ էլ երկնքում»: