Եգիպտական կապույտը՝ մարդուն հայտնի ամենահին սինթետիկ պիգմենտներից մեկը, օգտագործվել է Եգիպտոսում մոտ 5 հազար տարի առաջ, սակայն հնագիտական գտածոները ցույց են տալիս, որ դրա արտադրության տեխնոլոգիան հետագայում տարածվել է նաև այլ տարածաշրջաններ, գրում է Phys.org-ը։
Ժամանակակից Իրանի հյուսիս-արևմուտքում գտնվող Հասանլու և Դինխա Թեփե հնագիտական հուշարձաններում հայտնաբերվել է եգիպտական կապույտ մածուկից ձուլված գրեթե 500 առարկա։ Այս գտածոները վերաբերում են երկաթի դարաշրջան II-ին՝ պիգմենտի Եգիպտոսում հայտնվելուց մոտ 2 հազար տարի անց։
Փենսիլվանիայի համալսարանի հետազոտողները ուսումնասիրում են պիգմենտի քիմիական կազմը, դրա արտադրության առանձնահատկությունները և հումքի ծագումը՝ պարզելու համար, թե ինչպես է եգիպտական կապույտի պատրաստման տեխնոլոգիան հայտնվել Իրանում։
Եգիպտական կապույտն իր անվանումը ստացել է հազվագյուտ բնական կուպրոռիվայիտ հանքանյութի հետ նմանության շնորհիվ, սակայն բնության մեջ այդ հանքանյութը հանդիպում է չափազանց հազվադեպ։ Այդ պատճառով հին պիգմենտը, ըստ էության, բարդ արհեստական արտադրության արդյունք է։
Այն ստանալու համար վարպետները խառնում էին պղինձ պարունակող նյութ, քվարցային ավազ, ալկալի՝ սովորաբար բույսերի մոխիր կամ նատրոն, և կալցիումի կարբոնատ, ապա մանրացնում էին խառնուրդը և այն տաքացնում որոշակի ջերմաստիճանի մինչև փակ տարայի մեջ։ Կախված կազմից և արտադրության պայմաններից՝ կարող էր առաջանալ քիմիական հատկություններով մոտ կանաչ պիգմենտ։
Եգիպտական կապույտը հիմնականում օգտագործվում էր առարկաներ և արվեստի գործեր ներկելու համար, սակայն դրանից պատրաստում էին նաև փոքր իրեր՝ ուլունքներ, ամուլետներ և անոթներ։ Հասանլուում դրա կիրառումը զգալիորեն ավելի լայնածավալ է եղել. պիգմենտը հայտնաբերվել է, մասնավորապես, կահույքի ոտքերում, անոթներում, դեկորատիվ սալիկներում, ապարանջաններում և ոտքերի զարդերում։
Հնագետներին եգիպտական կապույտի առկայությունը որոշելու հարցում օգնում է դրա՝ ինֆրակարմիր տիրույթում լյումինեսցելու ունակությունը։ Մասնագետները կարող են հայտնաբերել պիգմենտը հատուկ լուսանկարչության միջոցով՝ առանց գտածոները վնասելու։
Այժմ գիտնականները վերլուծում են պիգմենտի և օգտագործված հումքի քիմիական ու իզոտոպային բնութագրերը։ Սա պետք է օգնի պարզել, թե այն կոնկրետ որտեղ է արտադրվել, որտեղից են մատակարարվել անհրաժեշտ նյութերը և ինչ կերպ տեխնոլոգիան հասել է Իրանի հյուսիս-արևմուտք։
Եթե պարզվի, որ պիգմենտը արտադրվել է անմիջապես այս տարածաշրջանում, ապա Հասանլուի գտածոները կդառնան Եգիպտոսից դուրս եգիպտական կապույտի արտադրության ամենավաղ վկայությունը։ Հետազոտողները նաև հույս ունեն հասկանալ, թե տեղական վարպետներն ինչպես են ստացել անհրաժեշտ գիտելիքներն ու տեխնոլոգիաները։
Գիտնականների կարծիքով՝ հին նյութերի քիմիական և իզոտոպային կազմի ուսումնասիրությունը թույլ է տալիս ոչ միայն որոշել դրանց ծագումը, այլև հետևել մարդկանց տեղաշարժին, տեխնոլոգիաների զարգացմանը և հին աշխարհում մշակույթների միջև կապերին։