Author: Julbaz

Հիմալայներում ավերիչ ջրհեղեղների հետևանքով զոհվածների թիվը մոտեցել է 1,4 հազարի, հայտնում է dpa-ն։

Նեպալի տարածքում հաստատվել է 1341 մարդու մահը, ևս 43 մարդ զոհվել է Տիբեթում։ Մոտ 5 հազար մարդ շարունակում է համարվել անհետ կորած։

Փրկարարական և որոնողական գործողությունները շարունակվում են, սակայն ամեն օր փլատակների տակ ողջ մնացածներին հայտնաբերելու հավանականությունը կտրուկ նվազում է։ Միևնույն ժամանակ փրկարարներին դեռևս հաջողվում է մարդկանց գտնել․ վերջին մի քանի օրերին Նեպալում ողջ հայտնաբերվել է չորս մարդ, այդ թվում՝ չինացի մի աշխատող, որին փրկել են հիդրոէլեկտրակայանի թունելից աղետից տասն օր անց։

Ջրհեղեղը ոչնչացրել կամ լրջորեն վնասել է առնվազն 13 հիդրոէներգետիկ օբյեկտ և մեկ արևային էլեկտրակայան։ Հարյուրավոր աշխատակիցներ համարվում են անհետ կորած, և ենթադրվում է, որ շատերը արգելափակված են մնացել հիդրոէլեկտրակայանների թունելներում և հանքահորերում։ Նեպալի իշխանությունների տվյալներով, Հնդկաստանից, Չինաստանից և Հարավային Կորեայից ժամանած որոնողական խմբերը աշխատում են Նեպալի բանակի հետ միասին՝ օգտագործելով հատուկ տեխնիկա, դրոններ և մարդկանց թունելներից փրկելու սարքավորումներ։

Աղետալի ջրհեղեղները օգոստոսի 26-ին հարվածել են Նեպալի և Տիբեթի սահմանամերձ շրջաններին։ Ենթադրվում է, որ պատճառը եղել է սառցադաշտի փլուզումը, որը հրահրել է հզոր սելավային հոսք և ջրի մակարդակի կտրուկ բարձրացում։ Տարերքն ավերել է ճանապարհներ, կամուրջներ, շենքեր և էներգետիկ ենթակառուցվածքի օբյեկտներ։

Նեպալի իշխանությունները շարունակում են մաքրել փլատակները և վերականգնել տրանսպորտային ու էներգետիկ կապը տուժած շրջանների հետ։ Ավերածությունների մասշտաբն այնքան մեծ է եղել, որ կառավարությունն արդեն վնասը և վերականգնման կարիքները գնահատում է միլիարդավոր դոլարներով։

Ինդոնեզական Բոռնեո կղզում հրդեհները դուրս են եկել վերահսկողությունից․ ուժասպառ հրշեջները օրուգիշեր փորձում են զսպել կրակը, որը ոչնչացնում է անտառներն ու տորֆաճահիճները և քաղաքները պատում խիտ ծխով, հաղորդում է AFP-ն։

Տեխնիկայի, ջրի և անձնակազմի սահմանափակ պաշարները թույլ չեն տալիս փրկարարներին հաղթահարել բազմաթիվ հրդեհօջախները։

Հատկապես ծանր իրավիճակ է ստեղծվել Արևմտյան Կալիմանտան նահանգում։ Սինտանգի շրջանում հրշեջները գրեթե առանց դադարի աշխատում են՝ ունենալով ընդամենը երկուական 6 հազար լիտրանոց ավտոցիստեռն։ Մի մեքենան ստիպված են օգտագործել հրդեհաշիջման համար, մինչ երկրորդը ջուր է հավաքում։ Գետերի ցածր մակարդակի պատճառով փրկարարները ստիպված են ջուր փնտրել առուներում և փոքր ջրավազաններում, երբեմն՝ հրդեհի վայրից հեռու։

«Մենք ուժասպառ ենք։ Երբեմն հրդեհներ ենք մարում մինչև լուսաբաց։ Երբեմն ընդհանրապես չենք քնում», — պատմել է Սինտանգ շրջանի հրշեջ ծառայության պետ Սամպե Ռիտոնգան։

Հրդեհները հատկապես վտանգավոր են տորֆաճահիճներում։ Կրակը կարող է տարածվել ոչ միայն մակերեսով, այլև շաբաթներ կամ նույնիսկ ամիսներ շարունակ մխալ գետնի տակ՝ արտազատելով հսկայական քանակությամբ ծուխ։ Մոտակայքում գտնվող բնակավայրերի բնակիչները բառացիորեն հայտնվում են ծխածածկ վարագույրի մեջ։

Արևմտյան Կալիմանտանի վարչական կենտրոն Պոնտիանակ քաղաքում խիտ մշուշը պահպանվում է արդեն մի քանի շաբաթ։ Կիրակի օրը PM2.5 մանրադիսպերս մասնիկների խտությունը մի պահ գերազանցել է 500 միկրոգրամը մեկ խորանարդ մետրի հաշվով՝ ավելի քան 100 անգամ բարձր լինելով Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության առաջարկած անվտանգ մակարդակից։ Օդի աղտոտվածության պատճառով նահանգում փակվել են հարյուրավոր դպրոցներ, մոտ 200 հազար աշակերտ անցել է տնային ուսուցման։

Անկախ Nusantara Atlas նախագծի գնահատմամբ, տարեսկզբից Ինդոնեզիայում այրվել է գրեթե 300 հազար հեկտար հող։ Դրանցից շուրջ 38 հազար հեկտարը բաժին է ընկնում Արևմտյան Կալիմանտանին։

Ներկայիս հրդեհավտանգ սեզոնի պատճառներից մեկը դարձել է հզոր Էլ Նինյոն, որը ձևավորել է շոգ և ծայրահեղ չոր պայմաններ։ Սեպտեմբերին սպասվում է երևույթի գագաթնակետը։ Ինդոնեզիայի իշխանությունները զգուշացնում են, որ անտառային և տորֆային հրդեհների սպառնալիքը դեռ պահպանվում է։

Սակայն մասնագետներն ընդգծում են, որ Էլ Նինյոն ինքնին անտառները չի հրկիզում։ Երաշտը միայն ստեղծում է պայմաններ, որոնց դեպքում բռնկումները, որոնք հաճախ կապված են հողերի մաքրման հետ, արագ տարածվում են։ Բնապահպանները նաև աղետի մասշտաբը կապում են տորֆաճահիճների տասնամյակներ տևած չորացման, անտառահատումների և պլանտացիաների ընդլայնման հետ։

Ինդոնեզիան փորձում է օդից պայքարել կրակի դեմ․ իշխանությունները ներգրավել են ինքնաթիռներ ջուր նետելու համար, պարեկային ավիացիա և իրականացնում են անձրևների արհեստական առաջացման գործողություններ։ Դաշտում աշխատում են գրեթե 14,5 հազար հրշեջ և այլ մասնագետներ։

Միևնույն ժամանակ ծուխն արդեն անցել է Ինդոնեզիայի սահմաններից։ Այն տարածվել է Բոռնեոյի մալայզիական հատվածում և Հարավարևելյան Ասիայի այլ շրջաններում։ Հարևան Մալայզիայում օդի աղտոտվածությունը հասել է վտանգավոր մակարդակների, իսկ Սարավակի շրջաններից մեկի իշխանությունները հայտարարել են արտակարգ դրություն։

Բնապահպանները զգուշացնում են․ եթե անտառների ոչնչացումն ու տորֆաճահիճների չորացումը շարունակվեն, նմանատիպ հրդեհներն ավելի ու ավելի լայնածավալ կդառնան։

Ներկայիս սեզոնն արդեն համեմատում են խոշորագույն հրդեհների ժամանակաշրջանների հետ, որոնք կապված էին Էլ Նինյոյի ուժեղ դրվագների հետ, իսկ օգոստոսի վերջից մինչև սեպտեմբերի սկիզբը կրակից առաջացած արտանետումները գերազանցել են 2015 թվականի նույն ժամանակահատվածի ցուցանիշները։

Ֆրանսիայում անոմալ շոգի և երաշտի պատճառով վտանգի տակ է հայտնվել ավանդական պանիրների արտադրությունը, որոնց համը մեծապես կախված է կովերի կերից և տեղական արոտավայրերի առանձնահատկություններից, տեղեկացնում է CNN հեռուստաալիքը։

Անձրևների երկարատև բացակայությունը չորացնում է մարգագետինները՝ զրկելով դրանք սովորական հյութեղ խոտից։ Կովերը ջերմային սթրես են ապրում, ավելի քիչ կաթ են տալիս և ավելի վատ են տանում շոգը, իսկ ֆերմերները ստիպված են լրացուցիչ կեր գնել։ Ծագման պաշտպանված անվանում ունեցող պանիրների արտադրողների համար սա հատկապես լուրջ խնդիր է դառնում․ դրանց պատրաստման կանոնները խստորեն կարգավորում են, թե ինչով պետք է սնվեն կենդանիները և որտեղ կարող են արածել։

2026 թվականի ամառը Ֆրանսիայի համար աննախադեպ էր։ Ազգային օդերևութաբանական ծառայության՝ Météo-France-ի տվյալներով, այն 1900 թվականից ի վեր դիտարկումների սկզբից ամենաշոգն է եղել։ Սեզոնի միջին ջերմաստիճանը կազմել է 24 °C՝ նորմայից 3,6 °C-ով բարձր։ Միևնույն ժամանակ տեղումների պակասը հասել է մոտ 40%-ի, իսկ հողի երաշտը դարձել է դիտարկումների ողջ պատմության ընթացքում ամենաուժեղը։

Ամենաշատ տուժածներից մեկը Salers պանիրն է՝ կիսապինդ պանիր կովի հում կաթից, որը հիմնականում արտադրվում է Օվերն-Ռոն-Ալպեր տարածաշրջանի Կանտալ դեպարտամենտում։ Այս ամռանը Salers-ի մոտ 80 արտադրողներից ավելի քան երեք քառորդը ստիպված են եղել դադարեցնել արտադրությունը։

Ծագման պաշտպանված անվանման կանոններով Salers-ը կարելի է արտադրել միայն ապրիլի 15-ից մինչև նոյեմբերի 15-ը, ընդ որում կովերը պետք է հիմնականում խոտով սնվեն և կանոնավոր արածեն տեղական արոտավայրերում։ Լրացուցիչ կերերի բաժինը սահմանափակված է։

Երաշտը որոշ ֆերմերների ստիպել է Salers-ից անցնել Cantal-ի՝ նմանատիպ կիսապինդ պանիրի, որի արտադրությունը կարգավորվում է ավելի մեղմ պահանջներով։ Այն կարելի է արտադրել ամբողջ տարվա ընթացքում, իսկ կովերի կերակրման կանոնները թույլ են տալիս ավելի շատ հացահատիկ, խոտ և եգիպտացորեն։

Արտադրող և պանրագործ Լորան Լուրսը պատմել է, որ նախկինում խոտի հետ կապված խնդիրներ առաջանում էին մոտավորապես 15–20 տարին մեկ, իսկ հիմա կրկնվում է գրեթե ամեն տարի։ Այս սեզոնին նա դադարեցրել է Salers-ի արտադրությունն արդեն հուլիսի 8-ին։

Ֆերմերները փորձում են հարմարվել նոր պայմաններին։ Ֆրանսիայի Ծագման և որակի ազգային ինստիտուտը (INAO) արդեն թույլ է տվել որոշ պանիր արտադրողների ժամանակավորապես մեղմել պահանջները՝ մեծացնել լրացուցիչ կերերի բաժինը կամ դրանք գնել սահմանված արտադրական գոտուց դուրս։ Նման բացառություններ ստացել են, մասնավորապես, Beaufort, Comté և Abondance պանիրների արտադրողները։

Սակայն խնդիրը միայն պանրի քանակը չէ։ Ֆրանսիայի Գյուղատնտեսության, սննդի և շրջակա միջավայրի ազգային ինստիտուտի (INRAE) ուսումնասիրությունները ցույց են տվել, որ կովերի կերը անմիջականորեն ազդում է արտադրանքի հատկությունների վրա։

Փորձի ընթացքում կովերին կերակրել են խոտի, չոր խոտի և եգիպտացորենի տարբեր քանակներով, ինչից հետո ստացված կաթից արտադրել են Cantal։ Այն կովերի կաթից ստացված պանիրը, որոնք հիմնականում սնվել են թարմ խոտով, ավելի հարուստ է եղել օմեգա-3-ով և ավելի բարձր գնահատականներ է ստացել համի, բույրի, հոտի և կառուցվածքի համար։

Երբ կովերի կերը հիմնականում խոտային է, պանիրը ստացվում է ավելի փափուկ, դեղին և բուրավետ։ Երբ խոտը քիչ է, այն դառնում է ավելի սպիտակ և խիտ, իսկ համն ու բույրը՝ ավելի քիչ արտահայտված։

Ֆերմերների համար հետևանքներն արդեն չափվում են ոչ միայն արտադրանքի որակով, այլև ուղիղ ֆինանսական կորուստներով։ Salers-ի արտադրությունը կրճատվել է տարեկան մոտ 1,5 հազար տոննայից՝ 2010-ականների սկզբին, մինչև այժմ մոտ 1 հազար տոննա։ Արտադրողներից մեկը հայտնել է, որ միայն այս ամռանը լրացուցիչ կերի վրա ծախսել է գրեթե €30 հազար։

Խնդիրները վերաբերում են նաև այլ ավանդական պանիրների՝ այդ թվում Roquefort-ին և Abondance-ին։ Abondance-ի արտադրողները նույնպես հայտնում են կենդանիների արածեցման պահանջները կատարելու դժվարությունների մասին։

Ֆրանսիացի պանրագործներն արդեն մի քանի տարի է՝ ձգտում են AOP կանոնների մշտական մեղմացման․ նրանք առաջարկում են փոխել արոտային սեզոնի տևողությունը, թույլատրել ավելի շատ չոր խոտ և լրացուցիչ կերեր, ինչպես նաև հնարավորություն տալ կերը գնել տարածաշրջանից դուրս։ Սակայն նորմատիվների փոփոխությունը կարող է տարիներ տևել։