ՀՀ շրջակա միջավայրի նախարարության «Հիդրոօդերևութաբանության և մոնիթորինգի կենտրոն» ՊՈԱԿ-ը նախազգուշացում է, որ սպասվող ինտենսիվ տեղումներով և ձնհալքով պայմանավորված ապրիլի 20-21-ին հանրապետության գետերի մեծ մասում սպասվում է ջրի ելքերի մեծացում, առանձին գետերում՝ զգալի։
Վեդի, Ազատ և Վայոց ձորի մարզի գետերում հնարավոր են ջրի անբարենպաստ ելքեր։
Ապրիլ 20, 2026 at 16:32
2027թ․ հունվարի 1-ից Հայաստանում այլևս չեն վաճառվի պոլիէթիլենային տոպրակներ ու պարկեր, մեկանգամյա օգտագործման պլաստիկ սպասք, ինչպես նաև փրփրապլաստից տարաներ և ձողիկներ։ Այս փոփոխությունները նախատեսված են «Առևտրի և ծառայությունների մասին» օրենքում և հարակից օրենքներում կատարված լրացումներով։
Արգելքը տարածվելու է առևտրի օբյեկտների, հանրային սննդի կետերի, տոնավաճառների և այլ վաճառքի վայրերի վրա։ Հիշեցնենք, որ դեռ 2022 թվականից արդեն գործում էր մինչև 50 միկրոն հաստությամբ պոլիէթիլենային տոպրակների արգելքը, որը դիտարկվում էր որպես անցումային փուլ։
Էկոլուրի նոր տեսանյութում ՀՀ շրջակա միջավայրի նախարարության Ռազմավարական քաղաքականության վարչության պետ Լուսինե Ավետիսյանը ներկայացնում է, թե արգելքն ինչ շրջանակ է ընդգրկելու և ինչ բացառություններ ու այլընտրանքներ են միաժանակ առաջարկվում։
Այս նյութը ստեղծվել է Շվեդիայի կողմից ֆինանսավորվող և ՀԱՀ Յակոբեան բնապահպանական կենտրոնի կողմից իրականացվող «Հայաստանում թափոնների կառավարման քաղաքականություն» (WPA) ծրագրի շրջանակում՝ Շվեդիայի ֆինանսական և ՀԱՀ տեխնիկական աջակցությամբ:
Ներկայացված տեսակետները, եզրակացություններն ու կարծիքները պատկանում են հեղինակ(ներ)ին և պարտադիր չէ, որ արտահայտեն ծրագրի, Հայաստանի ամերիկյան համալսարանի կամ Շվեդիայի կառավարության դիրքորոշումը։
Ապրիլ 20, 2026 at 13:08
Հայաստանում թափոնների կառավարման համակարգը կանգնած է փոփոխությունների շեմին։ Արտադրողի ընդլայնված պատասխանատվության (ԱԸՊ) նոր մոտեցման ներդրումը բիզնեսներին կարող է ստիպել վերանայել ոչ միայն այն, թե ինչ են նրանք արտադրում կամ ներկրում, այլև՝ ինչ է տեղի ունենում իրենց արտադրանքի հետ սպառումից հետո։ Այս փոփոխության կենտրոնում ոչ միայն ԱԸՊ օրենքի նախագիծն է, այլև՝ մտածողության վերափոխումը․ թափոնը այլևս դիտարկվում է ոչ թե որպես վերջնական աղբ, այլ որպես ռեսուրս, որը կարող է վերադառնալ տնտեսություն։
«Թափոնն այն ռեսուրսն է, որը հայտնվել է սխալ վայրում», – Էկոլուրի հետ զրույցում ասաց թափոնների կառավարման ծրագրում մասնավոր ոլորտի ներգրավման բիզնես խորհրդատու Սիլվա Մեսրոպյանը՝ ընդգծելով, որ հենց այս գաղափարն է դառնում նոր համակարգի հիմքային մտածողությունը։
Սիլվա Մեսրոպյանը ՀԱՀ Յակոբեան բնապահպանական կենտրոնի կողմից իրականացվող «Հայաստանում թափոնների կառավարման քաղաքականություն» (WPA) ծրագրին միացել է 2025թ․ հուլիսից՝ այն փուլում, երբ անհրաժեշտություն է առաջացել ավելի ակտիվ աշխատել բիզնեսների հետ՝ նրանց իրազեկելու, ներգրավելու և նախապատրաստելու թափոնների կառավարման օրենսդրական փոփոխություններին, այդ թվում՝ Արտադրողի ընդլայնված պատասխանատվության (ԱԸՊ) համակարգին։
Մասնավոր ոլորտի հետ աշխատանքը՝ քարտեզագրումից մինչև թիրախային համագործակցություն
Մեսրոպյանի խոսքով՝ աշխատանքը սկսվել է բիզնեսների քարտեզագրումից՝ երկու հիմնական ուղղությամբ․ առաջինը՝ ԱԸՊ համակարգի շրջանակում անմիջապես թիրախավորված ոլորտային բիզնեսներ, իսկ երկրորդը՝ այն ընկերությունները, որոնք կարող են անցնել կանաչ և կայունության օրակարգի՝ նույնիսկ եթե օրենքով անմիջապես պարտավորված չեն։ «Մենք փորձել ենք աշխատել և՛ ուղիղ բիզնեսների հետ, և՛ միջնորդավորված՝ խորհրդատուների, ասոցիացիաների, բանկերի միջոցով, որոնք ունեն լայն հաճախորդային բազա», – նշեց նա։
Թիրախային խմբերի թվում են անվադողեր, մարտկոցներ, ավտոյուղեր և տեխնիկա ներկրողները, ինչպես նաև գինեգործական և արտադրական ընկերություններ։ Նրանց հետ կազմակերպվել են սեմինարներ, անհատական հանդիպումներ և տեղեկատվական քննարկումներ։
ԱԸՊ համակարգի ընկալումը բիզնեսում
Սիլվա Մեսրոպյանն ընդգծում է, որ ԱԸՊ համակարգը դեռ նոր է ձևավորվում բիզնես միջավայրում, և շատ ընկերություններ դեռ փորձում են հասկանալ դրա ազդեցությունը։ Նրա խոսքով՝ որոշ ընկերություններ արդեն նախաձեռնող քայլեր են անում՝ առանց սպասելու օրենքի ամբողջական ուժի մեջ մտնելուն․ ուսումնասիրում են վերամշակման տարբերակներ, լոգիստիկ լուծումներ, ինչպես նաև քննարկում են թափոնների հավաքագրման համակարգերի ստեղծումը։ «Հատկապես անվադողերի և ավտոյուղերի ոլորտում արդեն կա ակտիվություն․ ընկերությունները փորձում են հասկանալ՝ ինչպես կազմակերպել հավաքագրումը և վերամշակումը։ Արդեն նույնիսկ մտածում են կամավոր արտադրողի պատասխանատվության կազմակերպություններ ստեղծելու մասին, որ մինչև օրենքի գործելն իրենք ոլորտին պատրաստ լինեն», – ասաց Սիլվա Մեսրոպյանը։
Խոշոր արտադրողներից մեկը նույնիսկ դիմել էր իրեն թափոնների աուդիտ իրականացնելու համար, որպեսզի բացահայտի իր թափոնի տեսակները, ինչ հնարավորություն ունի վերամշակելու առումով, կայունության ինչ լուծումներ կարող են առաջարկել, որպեսզի շրջանաձևության մոդելներ կիրառեն։
Կանաչ մտածողություն՝ հաճախ անգիտակցաբար
Ըստ Սիլվա Մեսրոպյանի՝ որոշ բիզնեսներ իրականում արդեն կիրառում են շրջանաձև տնտեսության մոտեցումներ, բայց դա չեն ընկալում որպես համակարգված «կանաչ ռազմավարություն»։ Որպես օրինակ նա նշեց արտադրողներից մեկին, որը վերանորոգման միջոցով երկարեցնում է արտադրանքի կյանքը՝ փոխելով մասերը և կրկին վաճառելով այն։ «Երբ ես բացատրեցի, որ սա արդեն շրջանաձև տնտեսության օրինակ է, իրենք զարմացան և սկսեցին մտածել՝ ինչպես կարող են դա զարգացնել որպես բիզնես մոդել», – ասաց նա։
Մոտիվացիայի հիմնական գործոնները՝ ֆինանսներ և խնայողություն
Բիզնեսների ներգրավման ամենամեծ խթաններից մեկը, ըստ Սիլվա Մեսրոպյանի, ֆինանսական շահն է։ Կանաչ ֆինանսավորման հասանելիությունը, ինչպես նաև ռեսուրսների խնայողության միջոցով ծախսերի կրճատման հնարավորությունը, անմիջապես փոխում են ընկերությունների վերաբերմունքը։ «Եթե ցույց ես տալիս, որ կարող են 10-30% ծախս կրճատել, կամ ստանալ ավելի մատչելի ֆինանսավորում, մոտեցումն ամբողջությամբ փոխվում է», – նշեց նա և հավելեց, – «Կանաչ օրակարգը ներկա ու շարունակական ապագան է և իրենք պետք է փորձեն այս թրենդին միանալ տարբեր առումներով»։
Սիլվա Մեսրոպյանի խոսքով՝ թափոնների կառավարման ամենաարդյունավետ մոտեցումը սկսվում է ոչ թե վերամշակումից, այլ կանխարգելումից։ Նրա խոսքով՝ ճիշտ մոտեցումը հետևյալ հիերարխիան է․ առաջինը՝ թափոն չստեղծել՝ կանխարգելել, երկրորդը՝ ստեղծել ապրանքներ, որոնք երկար կծառայեն և ուշ կվերածվեն օգտագործվող ապրանքից թափոնի, և միայն վերջին փուլում՝ վերամշակել։ «Թափոնների կառավարման ամբողջ գաղափարախոսությունը թափոն չստեղծելը, երկար օգտագործելն ու մինչև անգամ աղբաման չտանելու ճանապարհն է, որովհետև վերամշակումն ամենավերջին կետն է», – ասաց նա։
Նա ընդգծեց նաև վերաօգտագործման և վերանորոգման կարևորությունը՝ որպես թափոնների նվազեցման հիմնական գործիքներ։
Բիզնեսների վերաբերմունքը՝ երկու ծայրահեղ մոտեցում
Ըստ Սիլվա Մեսրոպյանի՝ բիզնեսներում կարելի է տեսնել երկու հիմնական մոտեցում․ մի մասն անտարբեր է և չի դիտարկում թափոնների խնդիրը որպես առաջնահերթություն, իսկ մյուս մասը՝ ակտիվորեն փնտրում է լուծումներ։ «Որոշները ասում են՝ օրը գա բարին հետը, մյուսներն արդեն հիմա են ներդրումներ անում և փնտրում վերամշակման կամ օպտիմալացման լուծումներ», – ասաց նա։
Թափոնների արժեքային շղթան և ԱԸՊ-ի դերը
Մեսրոպյանը նշեց, որ թափոնների կառավարման արժեշղթայում ամենաթույլ օղակը վերամշակումն է, քանի որ այն պահանջում է մեծ ռեսուրսներ՝ հավաքագրումից մինչև վերամշակում։ Նրա խոսքով՝ ԱԸՊ համակարգը կարող է ազդեցություն ունենալ ամբողջ շղթայի վրա՝ սկսած արտադրանքի նախագծումից։ «Եթե ընկերությունը գիտի, որ հետագայում պետք է վճարի թափոնների համար, սկսում է վերանայել դիզայնը, նյութերը և փաթեթավորումը», – բացատրեց նա։ Սա նաև խթանում է նոր բիզնեսների ստեղծումը՝ վերամշակման, հավաքագրման և կանաչ ծառայությունների ոլորտներում։
Այս նյութը ստեղծվել է Շվեդիայի կողմից ֆինանսավորվող և ՀԱՀ Յակոբեան բնապահպանական կենտրոնի կողմից իրականացվող «Հայաստանում թափոնների կառավարման քաղաքականություն» (WPA) ծրագրի շրջանակում՝ Շվեդիայի ֆինանսական և ՀԱՀ տեխնիկական աջակցությամբ:
Ներկայացված տեսակետները, եզրակացություններն ու կարծիքները պատկանում են հեղինակ(ներ)ին և պարտադիր չէ, որ արտահայտեն ծրագրի, Հայաստանի ամերիկյան համալսարանի կամ Շվեդիայի կառավարության դիրքորոշումը։
Ապրիլ 18, 2026 at 10:24
Հայաստանում թափոնների կառավարման համակարգը կանգնած է փոփոխությունների շեմին։ Արտադրողի ընդլայնված պատասխանատվության (ԱԸՊ) նոր մոտեցման ներդրումը բիզնեսներին կարող է ստիպել վերանայել ոչ միայն այն, թե ինչ են նրանք արտադրում կամ ներկրում, այլև՝ ինչ է տեղի ունենում իրենց արտադրանքի հետ սպառումից հետո։ Այս փոփոխության կենտրոնում ոչ միայն ԱԸՊ օրենքի նախագիծն է, այլև՝ մտածողության վերափոխումը․ թափոնը այլևս դիտարկվում է ոչ թե որպես վերջնական աղբ, այլ որպես ռեսուրս, որը կարող է վերադառնալ տնտեսություն։
«Թափոնն այն ռեսուրսն է, որը հայտնվել է սխալ վայրում», – Էկոլուրի հետ զրույցում ասաց թափոնների կառավարման ծրագրում մասնավոր ոլորտի ներգրավման բիզնես խորհրդատու Սիլվա Մեսրոպյանը՝ ընդգծելով, որ հենց այս գաղափարն է դառնում նոր համակարգի հիմքային մտածողությունը։
Սիլվա Մեսրոպյանը ՀԱՀ Յակոբեան բնապահպանական կենտրոնի կողմից իրականացվող «Հայաստանում թափոնների կառավարման քաղաքականություն» (WPA) ծրագրին միացել է 2025թ․ հուլիսից՝ այն փուլում, երբ անհրաժեշտություն է առաջացել ավելի ակտիվ աշխատել բիզնեսների հետ՝ նրանց իրազեկելու, ներգրավելու և նախապատրաստելու թափոնների կառավարման օրենսդրական փոփոխություններին, այդ թվում՝ Արտադրողի ընդլայնված պատասխանատվության (ԱԸՊ) համակարգին։
Մասնավոր ոլորտի հետ աշխատանքը՝ քարտեզագրումից մինչև թիրախային համագործակցություն
Մեսրոպյանի խոսքով՝ աշխատանքը սկսվել է բիզնեսների քարտեզագրումից՝ երկու հիմնական ուղղությամբ․ առաջինը՝ ԱԸՊ համակարգի շրջանակում անմիջապես թիրախավորված ոլորտային բիզնեսներ, իսկ երկրորդը՝ այն ընկերությունները, որոնք կարող են անցնել կանաչ և կայունության օրակարգի՝ նույնիսկ եթե օրենքով անմիջապես պարտավորված չեն։ «Մենք փորձել ենք աշխատել և՛ ուղիղ բիզնեսների հետ, և՛ միջնորդավորված՝ խորհրդատուների, ասոցիացիաների, բանկերի միջոցով, որոնք ունեն լայն հաճախորդային բազա», – նշեց նա։
Թիրախային խմբերի թվում են անվադողեր, մարտկոցներ, ավտոյուղեր և տեխնիկա ներկրողները, ինչպես նաև գինեգործական և արտադրական ընկերություններ։ Նրանց հետ կազմակերպվել են սեմինարներ, անհատական հանդիպումներ և տեղեկատվական քննարկումներ։
ԱԸՊ համակարգի ընկալումը բիզնեսում
Սիլվա Մեսրոպյանն ընդգծում է, որ ԱԸՊ համակարգը դեռ նոր է ձևավորվում բիզնես միջավայրում, և շատ ընկերություններ դեռ փորձում են հասկանալ դրա ազդեցությունը։ Նրա խոսքով՝ որոշ ընկերություններ արդեն նախաձեռնող քայլեր են անում՝ առանց սպասելու օրենքի ամբողջական ուժի մեջ մտնելուն․ ուսումնասիրում են վերամշակման տարբերակներ, լոգիստիկ լուծումներ, ինչպես նաև քննարկում են թափոնների հավաքագրման համակարգերի ստեղծումը։ «Հատկապես անվադողերի և ավտոյուղերի ոլորտում արդեն կա ակտիվություն․ ընկերությունները փորձում են հասկանալ՝ ինչպես կազմակերպել հավաքագրումը և վերամշակումը։ Արդեն նույնիսկ մտածում են կամավոր արտադրողի պատասխանատվության կազմակերպություններ ստեղծելու մասին, որ մինչև օրենքի գործելն իրենք ոլորտին պատրաստ լինեն», – ասաց Սիլվա Մեսրոպյանը։
Խոշոր արտադրողներից մեկը նույնիսկ դիմել էր իրեն թափոնների աուդիտ իրականացնելու համար, որպեսզի բացահայտի իր թափոնի տեսակները, ինչ հնարավորություն ունի վերամշակելու առումով, կայունության ինչ լուծումներ կարող են առաջարկել, որպեսզի շրջանաձևության մոդելներ կիրառեն։
Կանաչ մտածողություն՝ հաճախ անգիտակցաբար
Ըստ Սիլվա Մեսրոպյանի՝ որոշ բիզնեսներ իրականում արդեն կիրառում են շրջանաձև տնտեսության մոտեցումներ, բայց դա չեն ընկալում որպես համակարգված «կանաչ ռազմավարություն»։ Որպես օրինակ նա նշեց արտադրողներից մեկին, որը վերանորոգման միջոցով երկարեցնում է արտադրանքի կյանքը՝ փոխելով մասերը և կրկին վաճառելով այն։ «Երբ ես բացատրեցի, որ սա արդեն շրջանաձև տնտեսության օրինակ է, իրենք զարմացան և սկսեցին մտածել՝ ինչպես կարող են դա զարգացնել որպես բիզնես մոդել», – ասաց նա։
Մոտիվացիայի հիմնական գործոնները՝ ֆինանսներ և խնայողություն
Բիզնեսների ներգրավման ամենամեծ խթաններից մեկը, ըստ Սիլվա Մեսրոպյանի, ֆինանսական շահն է։ Կանաչ ֆինանսավորման հասանելիությունը, ինչպես նաև ռեսուրսների խնայողության միջոցով ծախսերի կրճատման հնարավորությունը, անմիջապես փոխում են ընկերությունների վերաբերմունքը։ «Եթե ցույց ես տալիս, որ կարող են 10-30% ծախս կրճատել, կամ ստանալ ավելի մատչելի ֆինանսավորում, մոտեցումն ամբողջությամբ փոխվում է», – նշեց նա և հավելեց, – «Կանաչ օրակարգը ներկա ու շարունակական ապագան է և իրենք պետք է փորձեն այս թրենդին միանալ տարբեր առումներով»։
Սիլվա Մեսրոպյանի խոսքով՝ թափոնների կառավարման ամենաարդյունավետ մոտեցումը սկսվում է ոչ թե վերամշակումից, այլ կանխարգելումից։ Նրա խոսքով՝ ճիշտ մոտեցումը հետևյալ հիերարխիան է․ առաջինը՝ թափոն չստեղծել՝ կանխարգելել, երկրորդը՝ ստեղծել ապրանքներ, որոնք երկար կծառայեն և ուշ կվերածվեն օգտագործվող ապրանքից թափոնի, և միայն վերջին փուլում՝ վերամշակել։ «Թափոնների կառավարման ամբողջ գաղափարախոսությունը թափոն չստեղծելը, երկար օգտագործելն ու մինչև անգամ աղբաման չտանելու ճանապարհն է, որովհետև վերամշակումն ամենավերջին կետն է», – ասաց նա։
Նա ընդգծեց նաև վերաօգտագործման և վերանորոգման կարևորությունը՝ որպես թափոնների նվազեցման հիմնական գործիքներ։
Բիզնեսների վերաբերմունքը՝ երկու ծայրահեղ մոտեցում
Ըստ Սիլվա Մեսրոպյանի՝ բիզնեսներում կարելի է տեսնել երկու հիմնական մոտեցում․ մի մասն անտարբեր է և չի դիտարկում թափոնների խնդիրը որպես առաջնահերթություն, իսկ մյուս մասը՝ ակտիվորեն փնտրում է լուծումներ։ «Որոշները ասում են՝ օրը գա բարին հետը, մյուսներն արդեն հիմա են ներդրումներ անում և փնտրում վերամշակման կամ օպտիմալացման լուծումներ», – ասաց նա։
Թափոնների արժեքային շղթան և ԱԸՊ-ի դերը
Մեսրոպյանը նշեց, որ թափոնների կառավարման արժեշղթայում ամենաթույլ օղակը վերամշակումն է, քանի որ այն պահանջում է մեծ ռեսուրսներ՝ հավաքագրումից մինչև վերամշակում։ Նրա խոսքով՝ ԱԸՊ համակարգը կարող է ազդեցություն ունենալ ամբողջ շղթայի վրա՝ սկսած արտադրանքի նախագծումից։ «Եթե ընկերությունը գիտի, որ հետագայում պետք է վճարի թափոնների համար, սկսում է վերանայել դիզայնը, նյութերը և փաթեթավորումը», – բացատրեց նա։ Սա նաև խթանում է նոր բիզնեսների ստեղծումը՝ վերամշակման, հավաքագրման և կանաչ ծառայությունների ոլորտներում։
Այս նյութը ստեղծվել է Շվեդիայի կողմից ֆինանսավորվող և ՀԱՀ Յակոբեան բնապահպանական կենտրոնի կողմից իրականացվող «Հայաստանում թափոնների կառավարման քաղաքականություն» (WPA) ծրագրի շրջանակում՝ Շվեդիայի ֆինանսական և ՀԱՀ տեխնիկական աջակցությամբ:
Ներկայացված տեսակետները, եզրակացություններն ու կարծիքները պատկանում են հեղինակ(ներ)ին և պարտադիր չէ, որ արտահայտեն ծրագրի, Հայաստանի ամերիկյան համալսարանի կամ Շվեդիայի կառավարության դիրքորոշումը։
Ապրիլ 18, 2026 at 10:24
Երկիր մոլորակի կենսաբազմազանությունը վտանգված է, ինչը պայմանավորված է մարդու գործունեությամբ։
Կենսաբազմազանությունը Երկիր մոլորակի կյանքի պահպանման կարևոր նախապայմաններից է։ Կենսաբազմազանության պահպանությունը խիստ կարևոր է Երկիր մոլորակի բոլոր օրգանիզմների գոյության ու դրանց կողմից կենսական գործընթացների իրականացման համար։
Համաձայն Կենսաբազմազանության և էկոհամակարգային ծառայությունների միջկառավարական պլատֆորմի (IPBES) գլոբալ գնահատականի՝ շուրջ 1 միլիոն տեսակ կարող է հայտնվել ոչնչացման եզրին։ Բնության համաշխարհային հիմնադրամը 2024թ․ հրապարակել է «Կենդանի մոլորակի ինդեքս»-ի (Living Planet Index) հաշվարկը, հիմնված 5570 տեսակի և 41884 պոպուլիացիայի մշտադիտարկման վրա, և ցույց տվել, որ 1970-2020թթ․ ընթացքում գրանցվել է վայրի կենդանական աշխարհի պոպուլյացիաների միջինում 73% անկում։ Այս մասին նշված է «Հայաստանի Հանրապետության կենսաբանական բազմազանության պահպանության նպատակները և 2026-2030 թվականների գործողությունների ծրագիրը» փաստաթղթում, որը հաստատվել է ՀՀ շրջակա միջավայրի նախարարի N100-Լ հրամանով։
Հայաստանը, լինելով Կովկասի տարածաշրջանի մաս, ճանաչված է որպես աշխարհի կենսաբազմազանության 36 թեժ կետերից մեկը, որն ունի ամենահարուստ, միաժամանակ վտանգված կենսաբազմազանություն։
Վերոնշյալ փաստաթղթի համաձայն՝ ՀՀ կենսաբազմազանության կորստի հիմնական սպառնալիքներն են․
1․ հանքարդյունաբերություն և այլ ծանր արդյունաբերության տեսակներ, խոշոր ենթակառուցվածքների կառուցում
2․ հիդրոէներգետիկա
3․ գյուղատնտեսություն և սննդարդյունաբերություն
4․ անտառհատումներ
5․ ռեկրեացիա և զբոսաշրջություն, կենցաղային աղբոտում և աղտոտում
6․կենսառեսուրսների գերօգտագործում
7․ ինվազիվ տեսակների ազդեցություն
8․ ռազմական գործողություններ
9․ անտառային հրդեհներ
10․ հիվանդությունների և վնասատուների ազդեցությունը էկոհամակարգերի վրա
11․ կլիմայի փոփոխություն
Ըստ փաստաթղթի՝ Հայաստանի բույսերի կարմիր գրքում (2010թ․) գրանցված է անոթավոր բույսերի շուրջ 452 տեսակ՝ ֆլորայի 11․89%-ը, սնկերի 40 տեսակ՝ սնկերի բիոտայի շուրջ 1%-ը։ Կենդանիների կարմիր գրքում գրանցված է անողնաշարավոր կենդանիների 155, իսկ ողնաշարավոր կենդանիների՝ 153 տեսակ։
2022թ․ Կենսաբազմանության մասին կոնվենցիայի կողմերի 15-րդ համաժողովում ընդունվեց Կունմինգ-Մոնրեալի գլոբալ շրջանակը, որի նպատակն է ձեռնարկել հրատապ և արդյունավետ քայլեր՝ կենսաբազմազանության կորուստը կանխելու համար:
Կենսաբազմազանության կոնվենցիային միացած երկրները պարտավորվել են Կունմինգ-Մոնրեալի գլոբալ շրջանակի 3-րդ թիրախի համաձայն, մինչև 2030թ-ն ապահովել Երկիր մոլորակի ցամաքային և քաղցրահամ ջրային էկոհամակարգերի առնվազն 30%-ի արդյունավետ պահպանումը: Յուրաքանչյուր երկիր ևս պետք է ապահովի իր տարածքի 30%-ի պահպանությունը։
Հայաստանը թիրախ է սահմանել ապահովել երկրի ցամաքային և քաղցրահամ ջրային էկոհամակարգերի 20%-ի արդյունավետ պահպանումը մինչև 2030թ-ը։ Այս թիրախին հասնելու համար երկիրը կընդլայնի բնության հատուկ պահպանվող տարածքների ցանցը՝ հասցնելով Հայաստանի տարածքի 20 %-ին։ Նշենք, որ ներկայում այս տարածքները կազմում են 13․1%: Մեկ այլ միջոցառմամբ կստեղծվի առնվազն 1 կենսոլորտային պահպանավայր, որը կառաջադրվի ՄԱԿ կրթական, գիտական և մշակութային կազմակերպության (ՅՈՒՆԵՍԿՕ) «Մարդը և կենսոլորտը» ծրագրի հաստատմանը»։
Հիշեցնենք, որ 2025թ․ Իրավական ակտերի նախագծերի միասնական հարթակում՝ www.e-draft.am կայքում, հրապարակված «Հայաստանի Հանրապետության կենսաբանական բազմազանության 2025-2030 թվականների ազգային ռազմավարությունը և գործողությունների ծրագիրը հաստատելու մասին» ՀՀ կառավարության որոշման նախագծով նախատեսված էր 30% տարածքի պահպանություն։ Այդ թիրախին հասնելու համար նախատեսվում էր բնության հատուկ պահպանվող տարածքների մակերեսը հասցնել 16․6%-ի և ապահովել ՀՀ տարածքի առնվազն 13,3%-ի պահպանությունն այլ արդյունավետ տարածքային բնապահպանական միջոցառումների (OECM) միջոցով, ինչպես նաև ստեղծել կենսոլորտային պահպանավայր։
Շարունակելի
Ապրիլ 18, 2026 at 13:01
2026թ․ ապրիլի 3-ին «Հանրային իրազեկման և մոնիտորինգի կենտրոն» ՀԿ-ն նախաձեռնել էր «Արտադրողի ընդլայնված պատասխանատվություն․ հանրային իրազեկման գաղափարների» աշխատարանը։ Պետական, ՏԻՄ, մասնավոր և քաղաքացիական հատվածների ներկայացուցիչները քննարկեցին թափոնների կառավարման համակարգի և Արտադրողի ընդլայնված պատասխանատվության (ԱԸՊ) համակարգի ներդրման հանրային իրազեկման հնարավոր ուղիները։
Միջոցառման նպատակն էր ձևավորել թափոնների կառավարման վերաբերյալ իրազեկման նոր մոտեցումների նախատիպեր՝ ներգրավելով ոլորտի հիմնական դերակատարներին՝ պետական կառույցներից մինչև բիզնես և կրթական ոլորտ։
ԱԸՊ համակարգը մի գործիք է, որն արտադրողներին և ներմուծողներին պատասխանատու է դարձնում իրենց արտադրանքի սպառումից հետո առաջացող թափոնների կառավարման համար՝ տեսակավորումից մինչև վերամշակում կամ վնասազերծում։
«Հայաստանում թափոնների կառավարման քաղաքականություն» ծրագրի ղեկավար Հարություն Ալպետյանն աշխատարանի ընթացքում շեշտեց, որ համակարգի առանցքում «աղտոտողը վճարում է» սկզբունքն է․«Եթե որևէ մեկը վճարի օրինակ մեկ պլաստիկ շշի ճիշտ գործածության համար պահանջվող գումարը, ապա այդ շիշը չի հայտնվի աղբավայրում՝ առաջացնելով բնապահպանական և առողջապահական հետևանքներ»։
Մասնագետի խոսքով՝ Հայաստանը դեռևս հեռու է եվրոպական չափանիշներից, իսկ հիմնական մարտահրավերը ենթակառուցվածքների և համակարգային ֆինանսավորման պակասն է։ Նրա համոզմամբ՝ պետության դերը վերահսկողությունն է և վստահելի մեխանիզմների ձևավորումը, որպեսզի քաղաքացին և բիզնեսը վստահ լինեն՝ իրենց վճարած միջոցները ծառայում են նպատակին։
Ներկայում ԱԸՊ օրենքի նախագիծը գտնվում է վերջնականացման փուլում և լրամշակված տարբերակը շուտով կներկայացվի հանրային քննարկման։ ՀՀ շրջակա միջավայրի նախարարության ռազմավարական քաղաքականության վարչության ներկայացուցիչ Մերի Հարությունյանը նշեց․ «Ցանկացած նոր նախաձեռնություն, երբ փորձում ենք ներդնել մեր երկրում, շատ կարևոր է, որ առաջնորդվի հանրային իրազեկմամբ, որովհետև միայն օրենք փոխելով չենք կարող գործընթացն առաջ տանել: Թափոնների կառավարումը ՀՀ կառավարության առաջնահերթություններից է: Սակայն իրական աշխատանքը կսկսվի օրենքի ընդունումից հետո, երբ կսկսենք կիրառել այն»։
Միջոցառման շրջանակում խմբային քննարկումների միջոցով մշակվեցին հանրային իրազեկման արշավների գաղափարներ՝ ուղղված տարբեր թիրախային խմբերի։
Թափոնների կառավարումն ու երիտասարդների դերակատարությունը
«Հանրային իրազեկման և մոնիտորինգի կենտրոն» ՀԿ-ի ծրագրերի համակարգող Մանե Մադոյանն Էկոլուրի հետ զրույցում նշեց, որ ծրագրի շրջանակում կազմակերպության մոտեցման առանցքում երիտասարդների ներգրավումն է՝ որպես փոփոխությունների շարժիչ ուժ։ Նրա խոսքով՝ թեև Արտադրողի ընդլայնված պատասխանատվությունը (ԱԸՊ) առաջին հերթին ընկալվում է որպես բիզնեսին ուղղված մեխանիզմ, իրականում դրա արդյունավետ կիրառման համար անհրաժեշտ է սկսել շատ ավելի լայն հիմքից՝ թափոնների կառավարման մասին հանրային իրազեկումից։ «Երբ խոսում ենք ԱԸՊ-ի մասին, առաջին հերթին պետք է խոսել թափոնի կառավարման մասին։ Երիտասարդներն ավելի բաց են նոր վարքագծերի նկատմամբ և կարող են դառնալ այդ փոփոխության կրողներն իրենց համայնքներում։ Մենք օգտագործում ենք երիտասարդական այս ներուժը՝ թափոնի նկատմամբ նոր վերաբերմունք, նոր մշակույթ ձևավորելու համար», – ասաց նա։
Մանե Մադոյանի դիտարկմամբ՝ խնդիրների հիմքում հաճախ ոչ թե գիտակցված անպատասխանատվությունն է, այլ՝ իրազեկվածության պակասը․ մարդիկ հաճախ պարզապես չեն գիտակցում իրենց կողմից ստեղծված թափոնի հետագա ազդեցությունը։ «Մարդ կարող է կոկիկ հավաքել իր աղբը, բայց չմտածել, թե այն հետո որտեղ է հայտնվում և ինչ հետևանքներ է ունենում», – ասաց Մանե Մադոյանը։
Նրա խոսքով՝ ԱԸՊ համակարգը միաժամանակ բերելու է նաև տնտեսական փոփոխություններ, այդ թվում՝ սակագների աճ, և հենց այստեղ է, որ հանրային իրազեկումը դառնում է առանցքային։ «Օրինակ՝ եթե այսօր մեկ պլաստիկ շիշը արժե 100 դրամ, փոփոխություններից հետո այն կարող է թանկանալ։ Բայց եթե մարդը չի հասկանում՝ ինչի համար է այդ հավելյալ վճարը, առաջանում է բնական դիմադրություն։ Իրազեկված լինելու դեպքում այդ դիմադրությունը նվազում է», – ասաց Մանե Մադոյանը։
Նրա խոսքով՝ սպառողի վճարած գումարը պետք է ընկալվի ոչ թե որպես ավելորդ բեռ, այլ որպես նպատակային վճարում՝ թափոնի ճիշտ կառավարման և շրջակա միջավայրի վրա ազդեցության նվազեցման համար։
Կազմակերպության ներկայացուցիչը նշեց, որ ծրագրի շրջանակում կիրառվել է կրթական բազմաշերտ մոտեցում․ երիտասարդները հանդիպել են իրավաբանների, բիզնեսի, հասարակական կազմակերպությունների և ակադեմիական ոլորտի ներկայացուցիչների հետ՝ ստանալով թափոնների կառավարման վերաբերյալ ամբողջական պատկեր։ «Մեր նպատակը դասախոսություն տալը չէր։ Մենք ուզում էինք, որ երիտասարդները տեսնեն ամբողջ փազլը՝ իրավական, տնտեսական և բնապահպանական տեսանկյուններից։ Սա նրանց հնարավորություն է տալիս հասկանալ՝ ինչպես է աշխատում համակարգը իրական կյանքում», – ասաց նա։
Մադոյանի խոսքով՝ ծրագրի կարևոր արդյունքներից է նաև այն, որ մասնակից երիտասարդները կարողանում են իրենց համայնքներում տարածել ստացած գիտելիքը և դառնալ տեղական փոփոխության կրողներ։
Ծրագրի շրջանակում նաև իրականացվել է տեղեկատվական բովանդակության ընդլայնում՝ թափոնների կառավարման թեմայով հայալեզու նյութերի հասանելիությունը լայն հանրության համար բարձրացնելու նպատակով։ Արդեն մշակվել և Վիքիպեդիայում հրապարակվել է շուրջ 150 հայալեզու հոդված, որոնք վերաբերում են ոլորտի տարբեր ուղղություններին։
Այս նյութը ստեղծվել է Շվեդիայի կողմից ֆինանսավորվող և ՀԱՀ Յակոբեան բնապահպանական կենտրոնի կողմից իրականացվող «Հայաստանում թափոնների կառավարման քաղաքականություն» (WPA) ծրագրի շրջանակում՝ Շվեդիայի ֆինանսական և ՀԱՀ տեխնիկական աջակցությամբ:
Ներկայացված տեսակետները, եզրակացություններն ու կարծիքները պատկանում են հեղինակ(ներ)ին և պարտադիր չէ, որ արտահայտեն ծրագրի, Հայաստանի ամերիկյան համալսարանի կամ Շվեդիայի կառավարության դիրքորոշումը։
Ապրիլ 17, 2026 at 17:03
2026թ․ ապրիլի 3-ին «Հանրային իրազեկման և մոնիտորինգի կենտրոն» ՀԿ-ն նախաձեռնել էր «Արտադրողի ընդլայնված պատասխանատվություն․ հանրային իրազեկման գաղափարների» աշխատարանը։ Պետական, ՏԻՄ, մասնավոր և քաղաքացիական հատվածների ներկայացուցիչները քննարկեցին թափոնների կառավարման համակարգի և Արտադրողի ընդլայնված պատասխանատվության (ԱԸՊ) համակարգի ներդրման հանրային իրազեկման հնարավոր ուղիները։
Միջոցառման նպատակն էր ձևավորել թափոնների կառավարման վերաբերյալ իրազեկման նոր մոտեցումների նախատիպեր՝ ներգրավելով ոլորտի հիմնական դերակատարներին՝ պետական կառույցներից մինչև բիզնես և կրթական ոլորտ։
ԱԸՊ համակարգը մի գործիք է, որն արտադրողներին և ներմուծողներին պատասխանատու է դարձնում իրենց արտադրանքի սպառումից հետո առաջացող թափոնների կառավարման համար՝ տեսակավորումից մինչև վերամշակում կամ վնասազերծում։
«Հայաստանում թափոնների կառավարման քաղաքականություն» ծրագրի ղեկավար Հարություն Ալպետյանն աշխատարանի ընթացքում շեշտեց, որ համակարգի առանցքում «աղտոտողը վճարում է» սկզբունքն է․«Եթե որևէ մեկը վճարի օրինակ մեկ պլաստիկ շշի ճիշտ գործածության համար պահանջվող գումարը, ապա այդ շիշը չի հայտնվի աղբավայրում՝ առաջացնելով բնապահպանական և առողջապահական հետևանքներ»։
Մասնագետի խոսքով՝ Հայաստանը դեռևս հեռու է եվրոպական չափանիշներից, իսկ հիմնական մարտահրավերը ենթակառուցվածքների և համակարգային ֆինանսավորման պակասն է։ Նրա համոզմամբ՝ պետության դերը վերահսկողությունն է և վստահելի մեխանիզմների ձևավորումը, որպեսզի քաղաքացին և բիզնեսը վստահ լինեն՝ իրենց վճարած միջոցները ծառայում են նպատակին։
Ներկայում ԱԸՊ օրենքի նախագիծը գտնվում է վերջնականացման փուլում և լրամշակված տարբերակը շուտով կներկայացվի հանրային քննարկման։ ՀՀ շրջակա միջավայրի նախարարության ռազմավարական քաղաքականության վարչության ներկայացուցիչ Մերի Հարությունյանը նշեց․ «Ցանկացած նոր նախաձեռնություն, երբ փորձում ենք ներդնել մեր երկրում, շատ կարևոր է, որ առաջնորդվի հանրային իրազեկմամբ, որովհետև միայն օրենք փոխելով չենք կարող գործընթացն առաջ տանել: Թափոնների կառավարումը ՀՀ կառավարության առաջնահերթություններից է: Սակայն իրական աշխատանքը կսկսվի օրենքի ընդունումից հետո, երբ կսկսենք կիրառել այն»։
Միջոցառման շրջանակում խմբային քննարկումների միջոցով մշակվեցին հանրային իրազեկման արշավների գաղափարներ՝ ուղղված տարբեր թիրախային խմբերի։
Թափոնների կառավարումն ու երիտասարդների դերակատարությունը
«Հանրային իրազեկման և մոնիտորինգի կենտրոն» ՀԿ-ի ծրագրերի համակարգող Մանե Մադոյանն Էկոլուրի հետ զրույցում նշեց, որ ծրագրի շրջանակում կազմակերպության մոտեցման առանցքում երիտասարդների ներգրավումն է՝ որպես փոփոխությունների շարժիչ ուժ։ Նրա խոսքով՝ թեև Արտադրողի ընդլայնված պատասխանատվությունը (ԱԸՊ) առաջին հերթին ընկալվում է որպես բիզնեսին ուղղված մեխանիզմ, իրականում դրա արդյունավետ կիրառման համար անհրաժեշտ է սկսել շատ ավելի լայն հիմքից՝ թափոնների կառավարման մասին հանրային իրազեկումից։ «Երբ խոսում ենք ԱԸՊ-ի մասին, առաջին հերթին պետք է խոսել թափոնի կառավարման մասին։ Երիտասարդներն ավելի բաց են նոր վարքագծերի նկատմամբ և կարող են դառնալ այդ փոփոխության կրողներն իրենց համայնքներում։ Մենք օգտագործում ենք երիտասարդական այս ներուժը՝ թափոնի նկատմամբ նոր վերաբերմունք, նոր մշակույթ ձևավորելու համար», – ասաց նա։
Մանե Մադոյանի դիտարկմամբ՝ խնդիրների հիմքում հաճախ ոչ թե գիտակցված անպատասխանատվությունն է, այլ՝ իրազեկվածության պակասը․ մարդիկ հաճախ պարզապես չեն գիտակցում իրենց կողմից ստեղծված թափոնի հետագա ազդեցությունը։ «Մարդ կարող է կոկիկ հավաքել իր աղբը, բայց չմտածել, թե այն հետո որտեղ է հայտնվում և ինչ հետևանքներ է ունենում», – ասաց Մանե Մադոյանը։
Նրա խոսքով՝ ԱԸՊ համակարգը միաժամանակ բերելու է նաև տնտեսական փոփոխություններ, այդ թվում՝ սակագների աճ, և հենց այստեղ է, որ հանրային իրազեկումը դառնում է առանցքային։ «Օրինակ՝ եթե այսօր մեկ պլաստիկ շիշը արժե 100 դրամ, փոփոխություններից հետո այն կարող է թանկանալ։ Բայց եթե մարդը չի հասկանում՝ ինչի համար է այդ հավելյալ վճարը, առաջանում է բնական դիմադրություն։ Իրազեկված լինելու դեպքում այդ դիմադրությունը նվազում է», – ասաց Մանե Մադոյանը։
Նրա խոսքով՝ սպառողի վճարած գումարը պետք է ընկալվի ոչ թե որպես ավելորդ բեռ, այլ որպես նպատակային վճարում՝ թափոնի ճիշտ կառավարման և շրջակա միջավայրի վրա ազդեցության նվազեցման համար։
Կազմակերպության ներկայացուցիչը նշեց, որ ծրագրի շրջանակում կիրառվել է կրթական բազմաշերտ մոտեցում․ երիտասարդները հանդիպել են իրավաբանների, բիզնեսի, հասարակական կազմակերպությունների և ակադեմիական ոլորտի ներկայացուցիչների հետ՝ ստանալով թափոնների կառավարման վերաբերյալ ամբողջական պատկեր։ «Մեր նպատակը դասախոսություն տալը չէր։ Մենք ուզում էինք, որ երիտասարդները տեսնեն ամբողջ փազլը՝ իրավական, տնտեսական և բնապահպանական տեսանկյուններից։ Սա նրանց հնարավորություն է տալիս հասկանալ՝ ինչպես է աշխատում համակարգը իրական կյանքում», – ասաց նա։
Մադոյանի խոսքով՝ ծրագրի կարևոր արդյունքներից է նաև այն, որ մասնակից երիտասարդները կարողանում են իրենց համայնքներում տարածել ստացած գիտելիքը և դառնալ տեղական փոփոխության կրողներ։
Ծրագրի շրջանակում նաև իրականացվել է տեղեկատվական բովանդակության ընդլայնում՝ թափոնների կառավարման թեմայով հայալեզու նյութերի հասանելիությունը լայն հանրության համար բարձրացնելու նպատակով։ Արդեն մշակվել և Վիքիպեդիայում հրապարակվել է շուրջ 150 հայալեզու հոդված, որոնք վերաբերում են ոլորտի տարբեր ուղղություններին։
Այս նյութը ստեղծվել է Շվեդիայի կողմից ֆինանսավորվող և ՀԱՀ Յակոբեան բնապահպանական կենտրոնի կողմից իրականացվող «Հայաստանում թափոնների կառավարման քաղաքականություն» (WPA) ծրագրի շրջանակում՝ Շվեդիայի ֆինանսական և ՀԱՀ տեխնիկական աջակցությամբ:
Ներկայացված տեսակետները, եզրակացություններն ու կարծիքները պատկանում են հեղինակ(ներ)ին և պարտադիր չէ, որ արտահայտեն ծրագրի, Հայաստանի ամերիկյան համալսարանի կամ Շվեդիայի կառավարության դիրքորոշումը։
Ապրիլ 17, 2026 at 17:03
Հայաստանի Հանրապետությունը Կենսաբազմազանության մասին կոնվենցիայի կողմերի 17-րդ համաժողովին (COP 17) ընդառաջ հրապարակել է կենսաբազմազանության պահպանության իր նպատակները և թիրախները։ Նպատակները 5-ն են, իսկ թիրախները՝ 30-ը, որոնք ուղղված են մինչև 2030թ-ը կենսաբազմազանության պահպանության և կայուն օգտագործման ապահովմանը։ Այս նպատակների ու թիրախների համար հիմք են հանդիսացել Կունմինգ-Մոնրեալի գլոբալ շրջանակով սահմանված 4 նպատակներն ու 23 թիրախները։
Կունմինգ-Մոնրեալի գլոբալ շրջանակն ընդունվել է 2022թ․ Կենսաբազմազանության մասին կոնվենցիայի կողմերի 15-րդ համաժողովի ընթացքում։ Այն հիմնված է նախկինում իրականացված 2011-2020 թվականների կենսաբազմազանության ռազմավարական պլանի վրա և նպաստում է Կայուն զարգացման նպատակների 2030 թվականի օրակարգի իրականացմանը: Գլոբալ շրջանակի նպատակն է ձեռնարկել հրատապ և արդյունավետ քայլեր՝ կենսաբազմազանության կորուստը կանխելու համար: 2026թ․ հոկտեմբերի 19-30-ին Երևանում կայանալիք Կենսաբազմազանության կոնվենցիայի COP17-ի կենտրոնական իրադարձությունը լինելու է Կունմինգ-Մոնրեալի գլոբալ շրջանակի առաջընթացի առաջին գլոբալ վերանայումը։ Երկրները կվերանայեն կենսաբազմազանության պահպանմանն ու կայուն օգտագործմանն ուղղված իրենց գործողությունները՝ պարզելու դրանց արդյունավետությունը, բացերն ու գնահատելու առաջընթացը։ Այս աշխատանքի համար հիմք են ընդունվելու կողմ երկրների ներկայացրած կոնվենցիայի իրականացման իրենց ազգային զեկույցները։ Հայաստանը ևս ներկայացրել է իր ազգային զեկույցը կոնվենցիայի քարտուղարություն։
Հայաստանի կենսաբազմազանության պահպանության նպատակներն ու թիրախներն ամրագրված են ՀՀ շրջակա միջավայրի նախարար Համբարձում Մաթևոսյանի «Հայաստանի Հանրապետության կենսաբանական բազմազանության պահպանության նպատակները և 2026-2030 թվականների գործողությունների ծրագիրը հաստատելու մասին» N100-Լ հրամանում, որը նախարարը ստորագրել է սույն թվականի ապրիլի 3-ին։
Հայաստանի կենսաբազմազանության պահպանության նպատակներն են՝
1) պահպանել Հայաստանի բուսական և կենդանական աշխարհի գենետիկ և տեսակային բազմազանությունը, բարելավել վտանգված տեսակների բնապահպանական կարգավիճակը
2) վերականգնել և պահպանել էկոհամակարգերի ամբողջականությունը, փոխկապակցվածությունը և կայունությունը
3) ապահովել կենսաբազմազանության կայուն օգտագործումը, էկոհամակարգերի կողմից տրամադրվող ծառայությունների արժևորումը, պահպանումը և վերականգնումը
4) երաշխավորել գենետիկական ռեսուրսներից և թվային հաջորդականություններից ստացվող դրամական և ոչ դրամական միջոցների արդարացի բաշխումը՝ հասանելիությունը տեղական համայնքների և այլ շահառուների համար
5) ապահովել ֆինանսական, նյութատեխնիկական և մարդկային անհրաժեշտ ռեսուրսները կենսաբազմազանության պահպանության և գործողությունների ծրագրով նախատեսված միջոցառումներն իրականացնելու համար:
Թիրախներն են (այսուհետ՝ ԱՐՄ Թ)
1) ներառել կրիտիկական կենսամիջավայրերը տարածական պլանավորման մեջ
2) վերականգնել դեգրադացված էկոհամակարգերը
3) ընդլայնել բնության հատուկ պահպանվող տարածքների ցանցը, այդ թվում տարածքային բնապահպանական այլ արդյունավետ գործիքակազմերի (other effective conservation measures (OECM) կիրառման միջոցով
4) բարձրացնել բնության հատուկ պահպանվող տարածքների կառավարման արդյունավետությունը
5) պահպանել գլոբալ վտանգված տեսակները և կառավարել մարդ-վայրի կենդանիներ կոնֆլիկտը
6) զարգացնել վայրի տեսակների կարգավորող իրավական կարգավորման շրջանակը՝ կայուն հավաքի, օգտագործման և առևտրի համար
7) սահմանել օտարածին (ինվազիվ) տեսակների ներմուծման և տարածման կանխարգելման, կառավարման և վերահսկման համար կարգավորող իրավական շրջանակը
8) նվազեցնել Սևանա լճի էկոհամակարգի աղտոտումը, վերականգնել դրա էկոհամակարգի հավասարակշռությունը
9) նվազեցնել Հայաստանում ջրային ռեսուրսների աղտոտումը (նպաստում է Գլոբալ նպատակ Ա-ին, գլոբալ թիրախ 7-ին)
10) բարձրացնել անտառային լանդշաֆտների դիմակայությունը կլիմայի փոփոխությանը (նպաստում է Գլոբալ նպատակ Ա-ին, գլոբալ թիրախ 8-ին),
11) ներդնել կայուն որսորդության փորձառություններ (պրակտիկաներ) (նպաստում է Գլոբալ նպատակ Ա և Բ-ին, գլոբալ թիրախ 9-ին),
12) խթանել կայուն անտառտնտեսությունը և գյուղատնտեսությունը
13) կիրառել բնահեն լուծումներ
14) խթանել բնակավայրերի, այդ թվում քաղաքների կանաչ զարգացումը
15) ապահովել գենետիկական ռեսուրսների արդար հասանելիությունը և օգտագործումը
16) բարձրացնել կենսաբազմազանության պահպանության կարևորությունն ու նշանակությունը տեղականից մինչև պետական մակարդակներում
17) ներդնել բնապահպանական, սոցիալական և կառավարչական կարգավորումներ
18) զարգացնել պետական «կանաչ» գնումները
19) բարելավել թափոնների վերամշակման մակարդակը և խթանել կայուն սպառման ընտրության հնարավորություններ
20) նվազեցնել սննդի գերսպառումը և սննդի թափոնների գոյացումը
21) կարգավորել և ամրապնդել կենսաանվտանգության միջոցները և կառավարել կենսատեխնոլոգիան և դրա օգուտների տարածումը
22) նվազեցնել կենսաբազմազանության վրա վնասակար ազդեցությունները
23) գույքագրել ներքին ֆինանսական միջոցները
24) գույքագրել միջազգային ֆինանսական միջոցները
25) զարգացնել կենսաբազմազանության ոլորտի հետազոտությունները (այդ թվում կարողությունները) և տեխնիկական համագործակցությունը
26) ամրապնդել կենսաբազմազանության գույքագրումն πι մշտադիտարկումը
27) խթանել կենսաբազմազանության տվյալների հասանելիությունը, օգտագործումը և փոխանակումը
28) խրախուսել հանրության մասնակցությանը` կենսաբազմազանության վերաբերյալ հետազոտություններում և բարձրացնել բնապահպանական իրազեկվածության մակարդակը
29) ներգրավել համայնքներին բնապահպանական կառավարման մեջ
30) Կենսաբազմազանության պահպանման ոլորտում ապահովել գենդերային հավասարությունը։
Շարունակելի
Ապրիլ 17, 2026 at 15:35
Սույն թվականի ապրիլի 17-ին Վայոց ձորի Եղեգիս համայնքի ավագանին արտահերթ նիստ կանցկացնի «Մենդիա ռեսուրսիս» ՍՊԸ-ի առաջարկով։ Օրակարգում մեկ հարց է՝ «Մենդիա ռեսուրսիս» ՍՊԸ-ի ՀՀ Վայոց ձորի մարզի Վարդենիսի ոսկի-բազմամետաղների հանքերևակման տեղամասում կատարվող երկրաբանահետախուզական աշխատանքների ժամկետի երկարաձգմանը համաձայնություն տալու մասին: Նշենք, որ ընկերությանը տրված օգտակար հանածոների արդյունահանման նպատակով երկրաբանական ուսումնասիրության թիվ ԵՀԹ-29/370 թույլտվության ժամկետն ավարտվել է 2026թ․ ապրիլի 10-ին։
Եղեգիսի համայնքապետարանի պաշտոնական կայքում արդեն իսկ հրապարակված է «Մենդիա ռեսուրսիս» ՍՊԸ-ի գործունեությանը հավանություն տալու որոշման նախագիծը։
«Շրջակա միջավայրի վրա ազդեցության գնահատման և փորձաքննության մասին» ՀՀ օրենքի 16-րդ հոդվածի պահանջի համաձայն՝ «Մենդիա ռեսուրսիս» ՍՊԸ-ի դիմումի հիման վրա համայնքը պետք է կազմակերպեր հանրային լսում, որի հիման վրա համայնքի ավագանին պետք է կայացներ որոշում գործունեությանը համաձայնություն կամ անհամաձայնություն տալու մասին։ Մինչդեռ հանրային լսում տեղի չի ունեցել։
«Էկոիրավունք» ՀԿ-ի նախագահ, իրավաբան Արթուր Գրիգորյանը, Էկոլուրի հետ զրույցում ներկայացնելով օրենքի պահանջը, նշեց․ ««Շրջակա միջավայրի վրա ազդեցության գնահատման և փորձաքննության մասին» ՀՀ օրենքի 16 -րդ հոդվածի 3-րդ մասի համաձայն՝ հանրային լսումից հետո՝ 30 աշխատանքային օրվա ընթացքում, համայնքի ավագանին որոշում է ընդունում նախատեսվող գործունեության իրականացմանը նախնական համաձայնություն կամ անհամաձայնություն տրամադրելու վերաբերյալ։ Նույն հոդվածի համաձայն, նախնական համաձայնություն տրամադրելու կամ չտրամադրելու մասին որոշումը պետք է պարունակի հիմնավորումներ դրա պատճառների մասին, հետևապես այն ընդամենը վարչական ակտ չէ, որը կարելի է պարզապես անվավեր ճանաչել, այն ընդգրկում է հիմնավորումներ համայնքի ավագանու դիրքորոշման վերաբերյալ։
Նույն հոդվածի 4-րդ մասի համաձայն, նշված ավագանու որոշման կայացման օրվանից հետո՝ 5-օրյա ժամկետում համայնքի ղեկավարը լիազոր մարմնին և նախաձեռնողին է տրամադրում համայնքի ավագանու որոշումը, հանրային լսման արձանագրությունը, լուսանկարները կամ տեսաձայնագրությունները, առկայության դեպքում՝ նաև շահագրգիռ հանրության առաջարկությունները, դիտողությունները և կարծիքները։
ՇՄԱԳ օրենքի 17-րդ հոդվածի համաձայն՝ փորձաքննությունն սկսվում է փորձաքննության ներկայացվող փաստաթղթերի լրակազմ փաթեթն էլեկտրոնային տարբերակով նախաձեռնողի կողմից լիազոր մարմին ուղեկցող գրությամբ ներկայացնելու պահից։ Փաթեթը ներառում է տեղական ինքնակառավարման մարմնի ՇՄԱԳ օրենքի 16-րդ հոդվածի 3-րդ մասով սահմանված նախնական համաձայնության որոշումը, առանց որի փորձաքննությունը չի կարող սկսվել։
Այսպիսով, ՇՄԱԳ օրենքը սահմանում է համայնքի ավագանու որոշմամբ նախնական համաձայնության տրամադրման հստակ ժամկետներ, որոնք պետք է պահպանվեն գնահատման և փորձաքննության գործընթացում։ Դրանք չպահպանելու պարագայում, լիազոր մարմինն իրավասու չէ իրականացնել նախատեսվող գործունեության փորձաքննություն»։
Իր հերթին Եղեգիս համայնքի համայնքապետի պաշտոնակատար Ահարոն Գաբրիելյանն Էկոլուրին ասաց, որ աշնանը «Մենդիա Ռեսուրսիս» ՍՊԸ-ն դատի է տվել Եղեգիսի ավագանուն իր ընդունած որոշման համար։ Նա ասաց, որ պատրաստվում են որոշման նախագծին կցել դատական գործի հետ կապված փաստաթղթերը, որ հանրությանը պարզ դառնա, թե ինչու է որոշման նախագիծն առանց հանրային լսման օրակարգ մտել։ Էկոլուրի ճշտող հարցին՝ հանրային լսում չի՞ լինելու, Ահարոն Գաբրիելյանն ասաց․ «Դե արդեն, ոնց որ դա բաց թողված հարց է։ Իրավաբանն ասում է, քանի որ այդ գործառույթը չի ավարտվել, դատական պրոցեսով անցնում է․․․»։
Հիշեցնենք, որ «Մենդիա ռեսուրսիս» ՍՊԸ-ն Վարդենիսի բազմամետաղների հանքերևակման տեղամասում՝ 84 հա տարածքում, երկրաբանահետախուզական աշխատանքների իրականացման համար ՀՀ տարածքային կառավարման և ենթակառուցվածքների նախարարությունից 2023թ ապրիլի 10-ին ստացել էր եռամյա թույլտվություն։
Ընկերությունը երկրաբանական ուսումնասիրության ժամկետը երկարացնելու համար համայնքից թույլտվություն ստանալու նպատակով հանրային լսում էր անցկացրել 2025թ․ սեպտեմբերի 18-ին ՀՀ Վայոց ձորի մարզի Վարդահովիտ բնակավայրում։ Հանրային լսումն անցել էր լարված միջավայրում՝ ոստիկանների մասնակցությամբ։ Այնուհետև, Եղեգիս համայնքի ավագանին 2025թ-ի հոկտեմբերի 27-ին N 96-Ա որոշմամբ 8 դեմ, 0 կողմ, 0 ձեռնպահ ձայներով մերժել ընկերությանը՝ երկարաձգելու երկրաբանահետախուզական աշխատանքների ժամկետը։
Ապրիլ 16, 2026 at 15:57
Սույն թվականի ապրիլի 17-ին Վայոց ձորի Եղեգիս համայնքի ավագանին արտահերթ նիստ կանցկացնի «Մենդիա ռեսուրսիս» ՍՊԸ-ի առաջարկով։ Օրակարգում մեկ հարց է՝ «Մենդիա ռեսուրսիս» ՍՊԸ-ի ՀՀ Վայոց ձորի մարզի Վարդենիսի ոսկի-բազմամետաղների հանքերևակման տեղամասում կատարվող երկրաբանահետախուզական աշխատանքների ժամկետի երկարաձգմանը համաձայնություն տալու մասին: Նշենք, որ ընկերությանը տրված օգտակար հանածոների արդյունահանման նպատակով երկրաբանական ուսումնասիրության թիվ ԵՀԹ-29/370 թույլտվության ժամկետն ավարտվել է 2026թ․ ապրիլի 10-ին։
Եղեգիսի համայնքապետարանի պաշտոնական կայքում արդեն իսկ հրապարակված է «Մենդիա ռեսուրսիս» ՍՊԸ-ի գործունեությանը հավանություն տալու որոշման նախագիծը։
«Շրջակա միջավայրի վրա ազդեցության գնահատման և փորձաքննության մասին» ՀՀ օրենքի 16-րդ հոդվածի պահանջի համաձայն՝ «Մենդիա ռեսուրսիս» ՍՊԸ-ի դիմումի հիման վրա համայնքը պետք է կազմակերպեր հանրային լսում, որի հիման վրա համայնքի ավագանին պետք է կայացներ որոշում գործունեությանը համաձայնություն կամ անհամաձայնություն տալու մասին։ Մինչդեռ հանրային լսում տեղի չի ունեցել։
«Էկոիրավունք» ՀԿ-ի նախագահ, իրավաբան Արթուր Գրիգորյանը, Էկոլուրի հետ զրույցում ներկայացնելով օրենքի պահանջը, նշեց․ ««Շրջակա միջավայրի վրա ազդեցության գնահատման և փորձաքննության մասին» ՀՀ օրենքի 16 -րդ հոդվածի 3-րդ մասի համաձայն՝ հանրային լսումից հետո՝ 30 աշխատանքային օրվա ընթացքում, համայնքի ավագանին որոշում է ընդունում նախատեսվող գործունեության իրականացմանը նախնական համաձայնություն կամ անհամաձայնություն տրամադրելու վերաբերյալ։ Նույն հոդվածի համաձայն, նախնական համաձայնություն տրամադրելու կամ չտրամադրելու մասին որոշումը պետք է պարունակի հիմնավորումներ դրա պատճառների մասին, հետևապես այն ընդամենը վարչական ակտ չէ, որը կարելի է պարզապես անվավեր ճանաչել, այն ընդգրկում է հիմնավորումներ համայնքի ավագանու դիրքորոշման վերաբերյալ։
Նույն հոդվածի 4-րդ մասի համաձայն, նշված ավագանու որոշման կայացման օրվանից հետո՝ 5-օրյա ժամկետում համայնքի ղեկավարը լիազոր մարմնին և նախաձեռնողին է տրամադրում համայնքի ավագանու որոշումը, հանրային լսման արձանագրությունը, լուսանկարները կամ տեսաձայնագրությունները, առկայության դեպքում՝ նաև շահագրգիռ հանրության առաջարկությունները, դիտողությունները և կարծիքները։
ՇՄԱԳ օրենքի 17-րդ հոդվածի համաձայն՝ փորձաքննությունն սկսվում է փորձաքննության ներկայացվող փաստաթղթերի լրակազմ փաթեթն էլեկտրոնային տարբերակով նախաձեռնողի կողմից լիազոր մարմին ուղեկցող գրությամբ ներկայացնելու պահից։ Փաթեթը ներառում է տեղական ինքնակառավարման մարմնի ՇՄԱԳ օրենքի 16-րդ հոդվածի 3-րդ մասով սահմանված նախնական համաձայնության որոշումը, առանց որի փորձաքննությունը չի կարող սկսվել։
Այսպիսով, ՇՄԱԳ օրենքը սահմանում է համայնքի ավագանու որոշմամբ նախնական համաձայնության տրամադրման հստակ ժամկետներ, որոնք պետք է պահպանվեն գնահատման և փորձաքննության գործընթացում։ Դրանք չպահպանելու պարագայում, լիազոր մարմինն իրավասու չէ իրականացնել նախատեսվող գործունեության փորձաքննություն»։
Իր հերթին Եղեգիս համայնքի համայնքապետի պաշտոնակատար Ահարոն Գաբրիելյանն Էկոլուրին ասաց, որ աշնանը «Մենդիա Ռեսուրսիս» ՍՊԸ-ն դատի է տվել Եղեգիսի ավագանուն իր ընդունած որոշման համար։ Նա ասաց, որ պատրաստվում են որոշման նախագծին կցել դատական գործի հետ կապված փաստաթղթերը, որ հանրությանը պարզ դառնա, թե ինչու է որոշման նախագիծն առանց հանրային լսման օրակարգ մտել։ Էկոլուրի ճշտող հարցին՝ հանրային լսում չի՞ լինելու, Ահարոն Գաբրիելյանն ասաց․ «Դե արդեն, ոնց որ դա բաց թողված հարց է։ Իրավաբանն ասում է, քանի որ այդ գործառույթը չի ավարտվել, դատական պրոցեսով անցնում է․․․»։
Հիշեցնենք, որ «Մենդիա ռեսուրսիս» ՍՊԸ-ն Վարդենիսի բազմամետաղների հանքերևակման տեղամասում՝ 84 հա տարածքում, երկրաբանահետախուզական աշխատանքների իրականացման համար ՀՀ տարածքային կառավարման և ենթակառուցվածքների նախարարությունից 2023թ ապրիլի 10-ին ստացել էր եռամյա թույլտվություն։
Ընկերությունը երկրաբանական ուսումնասիրության ժամկետը երկարացնելու համար համայնքից թույլտվություն ստանալու նպատակով հանրային լսում էր անցկացրել 2025թ․ սեպտեմբերի 18-ին ՀՀ Վայոց ձորի մարզի Վարդահովիտ բնակավայրում։ Հանրային լսումն անցել էր լարված միջավայրում՝ ոստիկանների մասնակցությամբ։ Այնուհետև, Եղեգիս համայնքի ավագանին 2025թ-ի հոկտեմբերի 27-ին N 96-Ա որոշմամբ 8 դեմ, 0 կողմ, 0 ձեռնպահ ձայներով մերժել ընկերությանը՝ երկարաձգելու երկրաբանահետախուզական աշխատանքների ժամկետը։
Ապրիլ 16, 2026 at 15:57