Category: Hraparak

Ազգային ժողովի հենց առաջին նիստից արդեն երևում էր, որ թիրախում Էդգար Ղազարյանն է։ Այդ մասին դեռ այն ժամանակ գրել էի՝ «Բեսամթ կուլտուրական» ՔՊ-ն Էդգար է գզում…» վերնագրով։ Այսինքն՝ ամեն ինչ սկզբից էլ բավական տեսանելի էր։ Պետք չէ քաղաքական գիտությունների դոկտոր լինել՝ հասկանալու, թե ինչու հենց Էդգար Ղազարյանն է հայտնվել թիրախում։

ԱԺ նախագահի մակարդակով արդեն բաց տեքստով հնչեց, որ Էդգարը ժամանակին իրենց «լավ կպել, քլնգել է»։ Իսկ ՔՊ-ականի քաղաքական բառարանում «իրենց» ասելով, առաջին հերթին, իհարկե, Նիկոլ Փաշինյանն է նկատի առնվում։
Խոստովանենք՝ Էդգար Ղազարյանի լեզուն սուր է, դիպուկ, իսկ հումորի հարցում էլ Աստված նրան չի խնայել։ Բայց ՔՊ-ի համար ամենացավալին, կարծես, նույնիսկ դա չէ։

Խնդիրն այն է, որ նա փաստերի, օրենքների, քաղաքական հակասությունների ու իշխանության իսկ հայտարարությունների հետ աշխատելու բավական լուրջ զինանոց ունի և այդ ամենը շրմփացնում է ուղիղ երեսներին։ Իսկ երբ դրան գումարվում է օրենքների իմացությունն ու տրամաբանությամբ հակադարձելու կարողությունը, արդեն ստացվում է այնպիսի ընդդիմախոս, որի դեմ սովորական քաղաքական ճառերը չեն աշխատում։

Այստեղ մի փոքր այլաբանությունը տեղին է։ Պատկերացրեք՝ մի մարդ ամբողջ ուժով բուրդ է ծեծում։ Հանկարծ բուրդը շնչավորվում է, վերցնում է նույն այդ ճիպոտն ու շպրտում բուրդ ծեծողի վրա։
Հիմա հասկանալի՞ է, թե ինչու է պետք այդ բուրդը «սահմանազատել»։
Ի դեպ, «սահմանազատել» բառը հենց ՔՊ-ական պատգամավորի շուրթերից հնչեց։ ԱԺ փոխխոսնակից էլ լսեցինք՝ «էվակուացնել», «դուրս շպրտել»։

Բայց դա վիրավորանք չէ։ Դրանք նոր քաղաքական մշակույթի մեջ պարզապես «շոյիչ» արտահայտություններ են։
Հիմա պատկերացրեք՝ շատ շուտով Նիկոլ Փաշինյանն է գալու Ազգային ժողով։ Եվ այստեղ արդեն պետք է ամեն ինչ անել, որ հանկարծ որևէ մեկը չասի՝ «տեղդ ծուխ է, էնտեղ նստի»։ Ու հենց այստեղ այս ամբողջ պատմությունը սկսում է ավելի հետաքրքիր քաղաքական ենթատեքստ ստանալ։

Իմ գնահատմամբ՝ Էդգար Ղազարյանի նկատմամբ այս խմբակային հարձակման խորքում իշխանության համար շատ կոնկրետ անհարմարություն կա։ Երբ մեկ մարդու խոսքը կարող է իշխանության համար դառնալ խնդիր, ամենահեշտ ճանապարհը հաճախ ոչ թե այդ խոսքին պատասխանելն է, այլ խոսողին լռեցնելը։

Ուստի տպավորությունն այնպիսին է, որ Էդգարի լեզուն պարզապես չեն քննադատում։ Փորձում են կարճացնել։
Իսկ այստեղ արդեն մի կարևոր հարց է առաջանում․ եթե իշխանությունն իրեն այդքան վստահ է զգում, ինչո՞ւ է մեկ մարդու լեզվից այդքան անհանգստանում։

Որովհետև իսկապես ինքնավստահ իշխանությանը քննադատողի լեզուն կարճացնելու կարիք չի լինում։ Նա պարզապես պատասխանում է՝ փաստերով, օրենքով, քաղաքականությամբ։

Իսկ երբ մի ամբողջ իշխանական մեքենա սկսում է շարժվել մեկ մարդու խոսքի դեմ, դա ուժի ցուցադրություն չէ։ Շատ հաճախ դա նյարդայնության, անհանգստության և վախի ցուցիչ է։
Եվ գուցե այստեղ է ամենակարևոր հարցը։

Իսկ իշխանության տակը ինչ-որ բան կա՞։ Որովհետև եթե տակը ոչինչ չկա, մեկ մարդու սուր խոսքից վախենալու պատճառ չկա։ Կարելի է պարզապես պատասխանել ու անցնել առաջ։

Բայց եթե նույն տեղին դիպչելուց ամբողջ իշխանական համակարգն է սկսում շարժվել, գուցե խնդիրը Էդգար Ղազարյանի լեզուն չէ։
Գուցե խնդիրը հենց այն է, ինչ այդ լեզուն կարող է բացահայտել։

Ու այդ դեպքում հարցը այլևս ոչ թե այն է, թե ինչու են ուզում Էդգարի լեզուն կարճացնել, այլ՝ ինչի՞ց են այդքան վախենում, որ այդ լեզուն ասի։

Տավուշի մարզի բնակավայրերում հողի սողանքային երեւույթները միշտ էլ ակտիվ են եղել, որի հետեւանքով շատ առանձնատներ, բնակելի այլ շինություններ դարձել են վթարային։ Տավուշի մարզպետ Հայկ Ղալումյանին հուլիսի 15-ին տեղեկատվական հարցում եմ արել․ «Մայիսի 26-ին Տավուշի մարզպետի աշխատակազմում անցկացվել է շտաբային ուսումնավարժություն՝ «Բնակչության պաշտպանության միջոցառումների իրականացումը սողանքի դեպքում» թեմայով: Տավուշի մարզում սողանքային քանի՞ ակտիվ գոտի կա, ո՞ր բնակավայրերում են դրանք, քանի՞ տուն է գտնվում այդ գոտիներում։ Տավուշի մարզում վերջին անգամ ե՞րբ են սողանքից պաշտպանության գործնական աշխատանքներ կատարվել, որտե՞ղ, ե՞րբ են արվել դրանք»։

Տավուշի մարզպետի աշխատակազմի գլխավոր քարտուղար Արման Գեւորգյանի ստորագրությամբ պատասխանում նշված է․ «Տավուշի մարզում կան 10 սողանքային ակտիվ գոտիներ, որոնք գտնվում են Իջեւան համայնքի Գետահովիտ (30 տուն), Ծաղկավան (10-15 տուն), Ակնաղբյուր (15 տուն), Վազաշեն (4 տուն), Աչաջուր (30 տուն), Նոյեմբերյան համայնքի Լճկաձոր, Դիլիջան համայնքի Հաղարծին (3 տուն), Գոշ, Հովք բնակավայրերում եւ Դիլիջան քաղաքի Կենտրոնական եւ Մեծ Թալա թաղամասերում: Սողանքային երեւույթները, բացի բնակելի տներից, վտանգ են ներկայացնում նաեւ ենթակառուցվածքների համար: Գետահովիտ բնակավայրում տեղադրված են սողանքային մարմնի տեղաշարժը չափող սարքեր: 2024 թվականին Հաղարծնի սողանքային գոտում գետի հունն ուղղելու եւ սողանքային երեւույթները կանխարգելելու նպատակով իրականացվել են հողազանգվածի հեռացման աշխատանքներ: 2025 թվականի մայիսին Դիլիջանի համայնքապետարանի ուժերով Կենտրոնական թաղամասում սողանքային երեւույթները կանխարգելելու նպատակով իրականացվել են ջրահեռացման համակարգերի մաքրման աշխատանքներ»:

Մարզպետ Հ․ Ղալումյանին մի քանի անգամ հարցում եմ արել մարզում 3-րդ, 4-րդ եւ 5-րդ կարգի վթարայնություն ունեցող տների թվի մասին։ Մարզպետարանից պատասխանել են․ «Ձեր տեղեկատվության պահանջին կրկին անգամ տեղեկացնում եմ, որ 3-րդ, 4-րդ, 5-րդ կարգի վթարայնություն ունեցող տների մասին տեղեկատվությունն անհրաժեշտ է 5-10 տարին մեկ թարմացման, այն իրականում մեծածավալ աշխատանք է, եւ ներկայում թարմացված տեղեկատվություն չունենք, համայնքների ղեկավարները ստացել են համապատասխան առաջարկություն՝ ցուցակները թարմացնելու վերաբերյալ մասնագիտական աշխատանք պատվիրելու համար, սակայն գործընթացը պահանջում է մեծ ֆինանսական ռեսուրսներ»: Պետական բյուջեում լիուլի գումարներ կան անարդյունավետ աշխատող պաշտոնյաներին միլիարդավոր դրամների պարգեւավճարներ բաժանելու, Նիկոլ Փաշինյանի նախաձեռնած «Վարչաֆեստի», Սեւանա լճի շուրջ Փաշինյանի ընկերախմբով հեծանվավազքի եւ այլնի համար, սակայն 3-րդ, 4-րդ, 5-րդ կարգի վթարայնություն ունեցող տների մասին տեղեկատվությունը թարմացնելու համար պետբյուջեում ֆինանսներ չկան։

Մեղրիից Թրիփին հատկացվող 1,5 կմ տարածքի վերաբերյալ ինձ մի ուշագրավ դրվագ է պատմել խորհրդային տարիներին ղեկավար պաշտոն զբաղեցրած անձանցից մեկը, որը խնդրեց չհրապարակել իր անունը։

Բարեբախտաբար, խորհրդային տարիներին պետական կառավարման համակարգում աշխատած մարդկանցից ոմանք դեռ կենդանի են։ Նրանց հիշողություններն ու վկայությունները կարող են օգնել հասկանալու այն ժամանակաշրջանի որոշ գործընթացներ, որոնց մասին այսօր կրկին խոսվում է։

Իմ զրուցակիցն ասում էր, որ խոսվող 1,5 կմ տարածքը լայնությամբ հենց Մեղրիի այն հատվածն է, որտեղ հնարավոր է ենթակառուցվածքներ կառուցել։ Նրա նկարագրությամբ՝ դրանից դուրս տարածքը քարքարոտ ու ձորային է։
Եթե այդ նկարագրությունը համապատասխանում է իրականությանը, բնական հարց է առաջանում՝ այդ դեպքում նման տարածքային լուծումն ի՞նչ է նշանակում Մեղրիի համար։

Բայց հատկապես ուշագրավ է այն պատմությունը, որը նա փոխանցեց ինձ։ Պատմում էր, որ ՀԽՍՀ Մինիստրների խորհրդի նախագահ Ֆադեյ Սարգսյանը եկել էր Ձորաղբյուր և իրեն հետևյալը պատմեց․

«Կարեն Դեմիրճյանի հետ Մոսկվայում էի։ Այդ ժամանակ Հեյդար Ալիևը արդեն ոչ միայն Ադրբեջանի ղեկավարի նախկին պաշտոնյան էր, այլև Խորհրդային Միության բարձրագույն իշխանության ներկայացուցիչ։ 1982 թվականի նոյեմբերին Ալիևը դարձել էր ԽՄԿԿ Կենտկոմի Քաղբյուրոյի լիիրավ անդամ և նշանակվել ԽՍՀՄ Մինիստրների խորհրդի նախագահի առաջին տեղակալ՝ փաստացի դառնալով Խորհրդային Միության ղեկավարության ամենաբարձր օղակներից մեկի ներկայացուցիչը։ Հեյդար Ալիևը քսան տարվա ընթացքում եղել էր ԽՍՀՄ-ի Գերագույն Խորհրդի պատգամավոր, իսկ հինգ տարի՝ ԽՍՀՄ Գերագույն Խորհրդի փոխնախագահ։ Ալիևը մեզ կանչել էր Մոսկվա՝ Մեղրիի հարցով։ Ասում էր՝ բոլոր փաստաթղթերը համարյա պատրաստ են, մնում է՝ մենք ստորագրենք։ Ասաց՝ և՛ Հայաստանին օգուտ կլինի, և՛ Ադրբեջանին։

Կարեն Սերոբիչը չդիմացավ։ Ինչ հայհոյանք ասես՝ չհնչեցրեց։ Բայց ես նրա խոսքի մեջ հայհոյանք չէի զգում՝ դա ցավ, վիրավորանք, զայրույթ ու մարդկային անկեղծ պոռթկում էր։ Նա վերցրեց ,,համարյա պատրաստ,, բոլոր թղթերը և պատռեց»։
Իմ զրուցակցի փոխանցմամբ՝ Դեմիրճյանն այդպիսի դիրքորոշում արտահայտելու համար ուներ ոչ միայն պաշտոնական կարգավիճակ, այլև քաղաքական հեղինակություն։ Եվ, ըստ այդ պատմության, այդպես հարցն այդ պահին փակվեց։
Այստեղ կարևոր է մեկ հստակ տարբերակում անել։

Ֆադեյ Սարգսյանին վերագրվող այս կոնկրետ պատմությունը ես ներկայացնում եմ այն ձևով, ինչպես այն փոխանցվել է ինձ՝ որպես իմ զրուցակցի հիշողություն և վկայություն։ Դրա առանձին մանրամասները, իհարկե, կարող են և պետք է ստուգվեն արխիվային փաստաթղթերով ու այլ վկաների հիշողություններով։
Բայց հենց այստեղ էլ դրվագը հետաքրքիր է դառնում։

Եթե պատմությունը ճիշտ է, ապա Մեղրիի հարցը քննարկվել է Խորհրդային Միության իշխանության ամենաբարձր մակարդակներում։ Եվ այն քննարկվել է ոչ թե ինչ-որ երկրորդական պաշտոնյայի, այլ այն ժամանակ ԽՍՀՄ ղեկավարության ամենաբարձր օղակներից մեկում գտնվող Հեյդար Ալիևի մասնակցությամբ։ Ու հենց այդ ֆոնին առավել խոսուն է Կարեն Դեմիրճյանի արձագանքի նկարագրությունը։

Նա, ում սովորաբար պատկերացնում ենք որպես զուսպ, հավասարակշիռ և չափված խոսքի մարդ, ըստ այս հիշողության՝ այդ պահին կորցրել էր ինքնատիրապետումը։
Բայց ինձ համար պատմության ամենաուժեղ մասը նույնիսկ դա չէ։
Ամենաուժեղը այն մարդու մեկնաբանությունն է՝ կոնկրետ դեպքում Ֆադեյ Սարգսյանի, որը ներկա էր այդ պատմության փոխանցմանը։ Նա ասում էր՝ Դեմիրճյանի խոսքերի մեջ ինքը հայհոյանք չէր տեսնում։ Տեսնում էր ցավ, վիրավորանք, զայրույթ և հայրենիքի նկատմամբ մեծ սեր։
Գուցե հենց սա է այս դրվագի ամենակարևոր խորհուրդը։

Տարածքի մասին կարելի է խոսել քարտեզներով, կիլոմետրերով, ենթակառուցվածքներով, տնտեսական հաշվարկներով և քաղաքական պայմանավորվածություններով։ Բայց երբ խոսքը Հայաստանի տարածքի և Մեղրիի նման ռազմավարական նշանակություն ունեցող համայնքի մասին է, այդ ամենի տակ կա նաև մի շատ պարզ հարց՝ ի՞նչ ենք մենք համարում մեր հայրենիքը և ի՞նչ գին ենք պատրաստ վճարել դրա որևէ հատվածի համար։

Ուստի այս պատմությունը, անկախ նրանից, թե հետագա ուսումնասիրությունն ինչ մանրամասներ կհաստատի կամ կճշտի, արժանի է ոչ թե անտեսվելու, այլ փաստաթղթերով ուսումնասիրվելու։
Որովհետև Մեղրին քարտեզի վրա պարզապես 1,5 կիլոմետր չէ։
Մեղրին համայնք է, մարդիկ են, պատմություն է և Հայաստանի տարածքային ամբողջականության հարց։

ՀՀ Գլխավոր դատախազին
«ՕՐԻՆ» նախաձեռնության ղեկավար,
Պառլամենտական ակումբի պատվավոր նախագահ
Ռուբեն Թորոսյանից

ՀԱՂՈՐԴՈՒՄ ԵՆԹԱԴՐՅԱԼ ՀԱՆՑԱԳՈՐԾՈՒԹՅԱՆ ՄԱՍԻՆ

ԱԺ պատգամավոր Հ․Կոնջորյանի գործողությունների կապակցությամբ
Մեծարգո Տիկին Դատախազ,

Սույնով ՀՀ Ազգային ժողովի նիստի ընթացքում արձանագրված իրադարձությունների վերաբերյալ ՀՀ Գլխավոր դատախազությանը հայտնում եմ հետևյալ ենթադրյալ հանցագործության մասին. Ազգային ժողովի պաշտոնական նիստի ընթացքում տվյալ նիստը վարող պարոն Կոնջորյանը, ենթադրաբար չարաշահելով ու անցնելով վարողի իր պաշտոնեական լիազորությունների սահմանները, բարձրախոսով, հրապարակայնորեն սպառնալից արտահայտություններ է հնչեցրել ԱԺ պատգամավոր Է․Ղազարյանի հասցեին,
մասնավորապես հայտարարելով․

«․․․Եվ ես ձեզ զգուշացնում եմ, որ հաջորդ անգամ նման պահվածքից հետո, եթե դուք չինքնաէվակուացվեք էս դահլիճից, ձեզ էվակուացնելու են և դուրս են շպրտելու էս դահլիճից և Ազգային ժողովի շենքից»։

ԻՐԱՎԱԿԱՆ ՀԻՄՆԱՎՈՐՈՒՄՆԵՐԸ․
1. Պաշտոնեական լիազորությունների անցում (ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 441-րդ հոդված). «Ազգային ժողովի կանոնակարգ» ՀՀ սահմանադրական օրենքի 52-րդ հոդվածով սպառիչ սահմանված են նիստը նախագահողի լիազորությունները և պատգամավորի նկատմամբ կիրառվող կարգապահական միջոցները (նախազգուշացում, անունով դիտողություն, միկրոֆոնի անջատում, դահլիճից հեռացում)։ Նախագահողն օրենքով չունի որևէ լիազորություն պատգամավորներին «դուրս շպրտելու» կամ ապօրինի «էվակուացիա» իրականացնելու։ Լինելով բարձրաստիճան պաշտոնատար անձ՝ Հ․ Կոնջորյանն ակնհայտորեն անցել է իր ծառայողական լիազորությունների սահմանները՝ սպառնալով ապօրինի ֆիզիկական ներգործությամբ։

2. Պատգամավորի լիազորությունների իրականացմանը խոչընդոտելը (ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 452-րդ հոդված). ՀՀ Սահմանադրության 94-րդ հոդվածի համաձայն՝ պատգամավորն օժտված է ազատ մանդատով։ Նիստերի դահլիճում գտնվելը և ԱԺ աշխատանքներին մասնակցելը պատգամավորի սահմանադրական լիազորությունն է։ Հ․ Կոնջորյանի կողմից «դուրս շպրտելու» սպառնալիքը ուղղված է պատգամավորներին նիստերի դահլիճից և ԱԺ շենքից ապօրինի դուրս մղելուն, ինչը պատգամավորի օրինական գործունեությանը խոչընդոտելու ակնհայտ փորձ է։

3. Հոգեկան ներգործությունը/Սպառնալիքը (ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 194 -րդ հոդված).

Պաշտոնական ամբիոնից հնչեցված «էվակուացնելու և դուրս շպրտելու» հայտարարությունը հանդիսանում է հոգեբանական ճնշում և բռնության սպառնալիք պատգամավորների նկատմամբ՝ նրանց վարքագիծը պարտադրելու (դահլիճը լքելուն
ստիպելու) նպատակով։ Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ Քրեական դատավարության օրենսգրքի
173-175-րդ հոդվածներով՝

ԽՆԴՐՈՒՄ ԵՄ․
1. Հ․ Կոնջորյանի վերոնշյալ արարքներին տալ համապատասխան քրեաիրավական գնահատական։
2. ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 441-րդ, 452-րդ և 194-րդ հոդվածների հատկանիշներով նախաձեռնել քրեական վարույթ։

Կից ներկայացվում է վերոնշյալ հայտարարության տեսանյութի էլեկտրոնային կրիչը
(կամ տեսանյութի հղումը)։
Ռուբեն Թորոսյան

Նոյեմբերին մեծ էկրան կբարձրանա Genetic Production-ի կողմից նկարահանվող «Մոնթե» ֆիլմը, որը Հայաստանի եւ Արցախի հերոս, Արցախյան պատերազմի մասնակից Մոնթե Մելքոնյանի կյանքի մասին է՝ ամբողջապես հիմնված իրական փաստերի վրա։ Genetic Production-ը հանձն է առել ֆիլմերի միջոցով ներկայացնելու հայի պայքարող և հաղթող գեների մասին՝ մեր պատմության ականավոր գործիչների օրինակներով։ Մոնթեին մարմնավորում է դերասան Վլադիմիր Մսրյանը, իսկ Մելքոնյանի կնոջը՝ Սեդային, մարմնավորում է Հռիփսիմե Նահապետյանը: Խորեն Լևոնյանն այս ֆիլմում կրկին կմարմնավորի Վազգեն Սարգսյանին։

Հիշեցնենք, որ ֆիլմի պրոդյուսերը Նոնո Սարգսյանն է։ Նկարահանումների ընթացքից նա լուսանկարներ էր հրապարակել և նշել. «Անցյալն ու ներկան՝ իրար խառնված: Երբ քարանում ես ու իսկապես խառնում ժամանակն ու իրականությունը: Շատ թանկ նկար ինձ համար: Իմ հերոսները»: