Month: April 2026

Ըստ որոշ տեղեկությունների՝ Վաշինգտոնը և Թել Ավիվը Իրանի հետ հակամարտության առաջին մեկ-երկու շաբաթվա ընթացքում քննարկել են Իրանի և Իրաքի սահմանի երկայնքով գտնվող իրան-քրդական զինյալ խմբավորումներին քաղաքական և լոգիստիկ աջակցություն ցուցաբերելու հնարավորությունը։ Ծրագիրը չեղարկվել է մարտի վերջին՝ տարածաշրջանային դիվանագիտական ճնշման, Թեհրանի կողմից Իրանի և Իրաքի քրդական շրջանների վրա ռազմական հարվածների, Իրանի հետախուզական գործողությունների, Միացյալ Նահանգների և Իսրայելի կողմից անհամապատասխան աջակցության և լրատվամիջոցներում տեղեկատվության արտահոսքի պատճառով․ գրել է Jamestown-ը:

Ինչպես նշվել է, քրդական աշխարհազորայինների հնարավոր ներգրավվածությունն Իրանի հակամարտությանը կարող է հակամարտության մեջ ներքաշել ավելի շատ տարածաշրջանային պետությունների, մասնավորապես՝ Թուրքիային, որը հստակորեն դեմ է արտահայտվել Իրանում քրդերի ցանկացած զինված դերակատարման։ Իրանական հակամարտության սկզբից Թուրքիան ազդանշան է տվել, որ կքննարկի Հյուսիսային Իրաքի Քուրդիստանի տարածաշրջանում ռազմական միջամտության հնարավորությունը, եթե քրդերի գլխավորությամբ ապստամբություն տեղի ունենա։ Անկարան զինված քրդերի մասնակցության հարցը մշտապես դիտարկել է որպես կարմիր գիծ և բարձր մակարդակի բանակցություններ է վարել Իրաքի Քրդստանի տարածաշրջանային կառավարության բարձրաստիճան պաշտոնյաների հետ՝ կոչ անելով նրանց չմիջամտել Իրանի գործերին:

Ադրբեջանցիները ևս մտահոգություն են հայտնել Իրանի հակամարտությանը քրդերի ներգրավվածության հեռանկարի վերաբերյալ՝ Ադրբեջանի քրդական փոքրամասնության և Իրանում էթնիկ ադրբեջանցիների մեծ թվի պատճառով: Քրդերի ներգրավվածությունը հակամարտությանը կարող է սրել միջէթնիկ լարվածությունն Իրանում, այդ թվում՝ էթնիկ ադրբեջանցիների շրջանում, ովքեր կազմում են Իրանի բնակչության առնվազն 16 տոկոսը։ Եթե քրդական խմբերը պահանջեն Իրանի Արևմտյան Ադրբեջան նահանգը, որը գտնվում է Թուրքիայի սահմանի երկայնքով, Իրանի էթնիկ ադրբեջանական փոքրամասնությունը կարող է աշխարհագրորեն անջատվել Թուրքիայից և Ադրբեջանից։

Բաքվի տեսանկյունից՝ քրդական ռազմական խմբերի հնարավոր առաջխաղացումը Իրանի Արևմտյան Ադրբեջան նահանգ կարող է խաթարել տարածքի հարաբերական կայունությունը, խզել կապերն այնտեղի էթնիկ ադրբեջանական փոքրամասնության հետ և մեծացնել անվտանգության ռիսկերը: Քրդերի ներգրավվածությունը կարող է վտանգել «Թրամփի երթուղու» (TRIPP) իրականացումը, որը նախատեսվում է կապել Ադրբեջանը Նախիջևանի էքսկլավի հետ՝ ընդլայնելով, Թուրքիայի հետ սահմանը՝ Հայաստանի Սյունիք նահանգի միջով, որը հարակից է Իրանի նույն այն մասերին, որոնց վարչական պահանջներ են ներկայացնում քրդական կուսակցությունները։ Այս հարցի վերաբերյալ՝ Անկարան և Բաքուն համակարգում են իրենց դիվանագիտական և ռազմական գործողությունները։

Ռուսաստանն ու Ադրբեջանը հայտարարել են, որ համաձայնության են եկել 2024 թվականի դեկտեմբերին Ղազախստանի Ակտաուի մոտակայքում «Ադրբեջանի ավիաուղիներ» ընկերության ինքնաթիռի վթարի հետևանքները` ներառյալ փոխհատուցման վճարումները կարգավորելու շուրջ:

Կողմերը նշել են, որ միջադեպը տեղի է ունեցել ռուսական ՀՕՊ համակարգի ոչ միտումնավոր գործի դրման հետևանքով։

Համաձայնագիրը, հավանաբար, կնվազեցնի վթարի շուրջ հանրային վեճի վերսկսման ռիսկը և կօգնի մոտ ապագայում պահպանել երկկողմ համագործակցության ավելի լայն շրջանակը․ գրում է Stratfor վերլուծական կենտրոնը։

Այնուամենայնիվ, այն քիչ հավանական է, որ լիովին վերականգնի վստահությունը, քանի որ կարգավորումը, կարծես, նպատակ ունի փակել քաղաքականապես զգայուն հարցն՝ առանց հարաբերություններում ավելի լայն հակասությունները լուծելու։ Եթե իրականացումը ձախողվի կամ նոր վեճեր առաջանան, վթարը կրկին կարող է վիճաբանության թեմա դառնալ։ Ավելի լայն իմաստով՝ համաձայնագիրը թույլ է տալիս երկու կողմերին պահպանել առևտրային, էներգետիկ և տարածաշրջանային հարցերի շուրջ ներգրավվածությունն այն ժամանակ, երբ Իրանում պատերազմը բարձրացնում է տարածաշրջանային անկայունության խաղադրույքները։