Գիտնականները ժամանակակից մարդկանց ԴՆԹ-ում հայտնաբերել են գիտությանը նախկինում անհայտ երկու հին մարդկային պոպուլյացիաների հետքեր, որոնք անհետացել են հարյուր հազարավոր և նույնիսկ միլիոնավոր տարիներ առաջ։ Հետազոտության արդյունքները հրապարակվել են Science ամսագրում։
Հայտնաբերված «ուրվական գծերից» մեկն իր գենետիկական հետքն է թողել բոլոր ժամանակակից մարդկանց վրա։ Մյուսը վերաբերում է այսպես կոչված «գերհին» խմբին, որը ժամանակակից մարդկանց նախնիներից առանձնացել է գրեթե 2 միլիոն տարի առաջ։
Տասնամյակներ շարունակ գիտնականները գիտեին, որ Homo sapiens-ի նախնիները խառնվել են նեանդերթալցիների և դենիսականների հետ։ Այսօր շատ մարդկանց մոտ պահպանվում է նեանդերթալցիների ԴՆԹ մոտ 1–2,4 տոկոսը, իսկ Ասիայի և Օվկիանիայի բնակիչների մոտ հանդիպում են դենիսականների գենոմի հատվածներ։
Սակայն հետազոտողները ենթադրում էին, որ հին մարդիկ կարող էին շփումների մեջ մտնել նաև այլ վերացած խմբերի հետ, որոնց հետքերը հնարավոր չէ գտնել ոսկրային մնացորդներով։ Այժմ գիտնականներին հաջողվել է նման վկայություններ հայտնաբերել միայն կենդանի մարդկանց գենոմների միջոցով։
Բերքլիի Կալիֆոռնիական համալսարանի հետազոտողները մշակել են աշխարհի տարբեր տարածաշրջանների մարդկանց ավելի քան 500 ամբողջական գենոմների վերլուծության նոր մեթոդ։ Այն թույլ է տվել վերականգնել հին գենետիկական կապերն առանց բրածո մնացորդներից ստացված ԴՆԹ օգտագործելու անհրաժեշտության։
Պարզվել է, որ մեկ անհայտ գիծ Homo sapiens-ի գենոմում հայտնվել է Աֆրիկայում հին խմբի հետ խաչասերման արդյունքում ավելի քան 50 հազար տարի առաջ՝ դեռ մինչև ժամանակակից մարդկանց վերաբնակեցումը մյուս մայրցամաքներում։ Դրա գենետիկական ներդրումը կազմում է ժամանակակից մարդկանց ԴՆԹ մոտ 0,5–1 տոկոսը, ինչը համադրելի է մոլորակի շատ բնակիչների մոտ նեանդերթալյան գեների քանակի հետ։
Գիտնականներն այս պոպուլյացիայի հնարավոր թեկնածու են համարում հեյդելբերգյան մարդուն՝ Homo heidelbergensis-ին, որն ապրել է Աֆրիկայում և Եվրոպայում մոտ 700 հազարից 200 հազար տարի առաջ։
Երկրորդ հայտնագործությունն ավելի հին է եղել։ Հետազոտողներն Օվկիանիայի բնակիչների մոտ հայտնաբերել են «գերհին» գծի ԴՆԹ փոքր հատվածներ, որը ժամանակակից մարդկանց, նեանդերթալցիների և դենիսականների ընդհանուր նախնուց առանձնացել է մոտ 1,8 միլիոն տարի առաջ։ Դրա բաժինը կազմում է գենոմի մոտ 0,002 տոկոսը և, հավանաբար, կապված է Homo erectus-ի՝ հին մարդկանց ամենաերկարակյաց տեսակներից մեկի հետ։
Գիտնականների խոսքով՝ նոր տվյալները փոխում են մարդու էվոլյուցիայի մասին պատկերացումները. զարգացման պարզ շղթայի փոխարեն մարդկությունը ներկայանում է որպես հին պոպուլյացիաների բարդ ցանց, որոնք բազմիցս բաժանվել, միգրացիայի են ենթարկվել և խառնվել են միմյանց հետ։
Հայտնաբերված ԴՆԹ հատվածներից հատկապես շատերը կապված են իմունային համակարգի և նյութափոխանակության գեների հետ։ Հետազոտողները կարծում են, որ հին խաչասերումները կարող էին օգնել Homo sapiens-ին ստանալ օգտակար գենետիկական ադապտացիաներ՝ վարակների դեմ պայքարելու և նոր պայմաններում գոյատևելու համար։
Նոր մեթոդը կարող է ապագայում գիտնականներին թույլ տալ հայտնաբերել մարդու ավելի շատ «ուրվական» գծեր, հատկապես Աֆրիկայի և Հարավային Ասիայի տարածաշրջաններից, որտեղ հին ԴՆԹ-ն դեռևս բավականաչափ ուսումնասիրված չէ։