Գնորդները վերադառնում են շուկա, իսկ գրաֆիկները հուշում են միտման հնարավոր փոփոխության մասին։ Սակայն 5%-ը գերազանցող եկամտաբերությամբ ամերիկյան պարտատոմսերը լուրջ մրցակցություն են ստեղծում ռիսկային ակտիվների համար։ Ինչո՞ւ է այս պայքարը կարևոր նաև Հայաստանի համար։
Շուկայական տվյալներն ու սպասումները ներկայացված են 2026 թվականի սեպտեմբերի 28-ի դրությամբ։
Սեպտեմբերը բիթքոյնի համար կտրուկ տատանումների ամիս էր։ ԱՄՆ Դաշնային պահուստային համակարգի՝ տոկոսադրույքը 25 բազիսային կետով բարձրացնելու և CLARITY օրինագծի ձախողման ֆոնին գինն իջավ մինչև 75,6 հազար դոլար։ Այնուհետև՝ մոտ մեկ շաբաթում, BTC-ն բարձրացավ 86 հազար դոլարից վեր՝ հասնելով վերջին ութ ամսվա առավելագույնին։ Վերականգնումը համոզիչ էր թվում, բայց ընդամենը մի քանի օր անց գինը կրկին իջավ 84 հազար դոլարից ցածր։
Հիմնական ճնշումը եկավ պարտատոմսերի շուկայից։ ԱՄՆ 10-ամյա գանձապետական պարտատոմսերի եկամտաբերությունը հասավ 5,17%-ի՝ 2007 թվականից ի վեր ամենաբարձր մակարդակին։ Երբ ԱՄՆ պետական պարտատոմսերը դոլարով առաջարկում են տարեկան ավելի քան 5% եկամտաբերություն, ներդրողների համար ավելի դժվար է հիմնավորել մեծ տատանումներով ակտիվներում ներդրումներ կատարելու ռիսկը։ Միաժամանակ, նույնիսկ այդ պարտատոմսերը կարող են արժեզրկվել տոկոսադրույքների աճի դեպքում․ ցածր վարկային ռիսկը չի նշանակում շուկայական ռիսկի բացակայություն։
Binance Research-ը բիթքոյնի հեռանկարները գնահատում է չափավոր լավատեսությամբ։ Պահանջարկը վերականգնվում է, տեխնիկական պատկերը բարելավվում է, բայց աճի շարունակությունը կախված է նրանից, թե պարտատոմսերի բարձր եկամտաբերության պայմաններում որքան կայուն կլինեն գնումները։
Մեկ շաբաթվա աճ՝ տարեկան կորուստների ֆոնին
Վերջին շաբաթվա ընթացքում դիտարկվող ռիսկային ակտիվների մեծ մասի գինն աճել է։ Ալթքոյնների ինդեքսը, որը չի ներառում BTC-ն և ETH-ը, բարձրացել է 4,5%-ով, բիթքոյնը՝ 3,6%-ով, իսկ էթերը՝ 1,1%-ով։ Ամերիկյան S&P 500 ֆոնդային ինդեքսը նույնպես աճել է 1,1%-ով։
Ոսկին, ընդհակառակը, կորցրել է 3,8%։ Այս շարժը համահունչ է ռիսկային ներդրումների նկատմամբ հետաքրքրության վերադարձին, թեև ինքնին չի ապացուցում, որ գումարն անմիջապես ոսկուց տեղափոխվել է կրիպտոարժույթներ։
Վերջին 12 ամիսների պատկերը զգալիորեն տարբերվում է։ Բիթքոյնն էժանացել է 23%-ով, էթերը՝ 33,5%-ով, ալթքոյնները՝ 20,6%-ով։ Նույն ժամանակահատվածում S&P 500-ն աճել է 17%-ով, իսկ ոսկին՝ 12%-ով։
ԱՄՆ 10-ամյա գանձապետական պարտատոմսերի եկամտաբերությունը նախորդ տարվա նույն ժամանակահատվածի համեմատ ավելացել է 24,6%-ով։ Այստեղ կարևոր է տարբերակել եկամտաբերության աճն ու ներդրողի ստացած եկամուտը․ այս ցուցանիշը չի նշանակում, որ պարտատոմսերի սեփականատերերը վաստակել են 24,6%։ Այն արտացոլում է շուկայական եկամտաբերության փոփոխությունը, որն այժմ մեծապես որոշում է մյուս ակտիվների գրավչությունը։
Ինչու երկարաժամկետ պարտատոմսերը դարձան գլխավոր խոչընդոտը
Դաշնային պահուստային համակարգի տոկոսադրույքի բարձրացումն ինքնին շուկան ընդունեց համեմատաբար հանգիստ։ Սպասումների հիմնական վերանայումը տեղի էր ունեցել դեռ նիստից առաջ․ սեպտեմբերի 8-ից 11-ն ԱՄՆ 2-ամյա պարտատոմսերի եկամտաբերությունն աճել էր 24 բազիսային կետով։ Այդ ճնշման ֆոնին սեպտեմբերի 15-ին բիթքոյնը հասավ ամսվա նվազագույնին՝ 75 613 դոլարի։
Դաշնային պահուստային համակարգի որոշումից հետո 2-ամյա պարտատոմսերի եկամտաբերությունն աճեց ևս 9 բազիսային կետով, իսկ 10-ամյա պարտատոմսերինը, հակառակը, նվազեց 4 կետով։ Դրանց միջև տարբերությունը 33 բազիսային կետից կրճատվեց մինչև 20։
Binance Research-ի վերլուծաբաններն այս շարժը մեկնաբանեցին որպես գնաճը զսպելու հեռանկարների նկատմամբ շուկայի վստահության ամրապնդում։ Մտահոգությունների թուլացումը նպաստեց բիթքոյնի վերականգնմանը․ սեպտեմբերի 21-ին դրա գինը հասավ 86 հազար դոլարի։
Սակայն հետո ի հայտ եկան միանգամից երեք գործոններ, որոնք կրկին ուժեղացրին դրամավարկային քաղաքականության խստացման սպասումները։ Սեպտեմբերի 23-ին Brent տեսակի նավթի գինը գերազանցեց մեկ բարելի դիմաց 103 դոլարը։ Գործարար ակտիվության PMI ինդեքսը հասավ վերջին 62 ամսվա առավելագույնին։ Միաժամանակ, 5-ամյա գանձապետական պարտատոմսերի աճուրդում թույլ պահանջարկը լրացուցիչ լարվածություն ստեղծեց պարտքային շուկայում։
Արդյունքում հոկտեմբերին տոկոսադրույքի ևս մեկ բարձրացման հավանականության գնահատականը մոտեցավ 70%-ին, իսկ 10-ամյա պարտատոմսերի եկամտաբերությունն աճեց մինչև 5,17%։
Բիթքոյնի համար սա նշանակում է, որ կարևոր է ոչ միայն Դաշնային պահուստային համակարգի հերթական որոշումը։ Նույնիսկ առանց հիմնական տոկոսադրույքի նոր բարձրացման՝ երկարաժամկետ եկամտաբերության աճը կարող է թանկացնել ֆինանսավորումն ու նվազեցնել ռիսկային ներդրումների նկատմամբ հետաքրքրությունը։
ETF-ներ․ պահանջարկը վերադառնում է նույնիսկ բարձր տոկոսադրույքների պայմաններում
Ամենահուսադրող գործոնը բիթքոյնի սփոթ ETF-ներում՝ բորսայում շրջանառվող ֆոնդերում, միջոցների ներհոսքի վերականգնումն է։
2026 թվականի մեծ մասի ընթացքում այդ ֆոնդերից միջոցների զուտ արտահոսք էր արձանագրվում։ Հուլիսի 13-ի դրությամբ տարեսկզբից կուտակված արտահոսքը հասել էր 5,69 միլիարդ դոլարի։ Այնուհետև իրավիճակը սկսեց փոխվել։
Սեպտեմբերի 21-ին ֆոնդերը ներգրավեցին 999 միլիոն դոլար։ Սա 2026 թվականի ամենամեծ օրական ներհոսքն էր և լավագույն արդյունքը՝ 2025 թվականի հոկտեմբերի 6-ից ի վեր։ Դրա շնորհիվ տարեսկզբից ներհոսքերի ու արտահոսքերի զուտ հաշվեկշիռը վերադարձավ մոտավորապես զրոյական մակարդակի, իսկ հետագա մուտքերն այն դարձրին դրական։
Ուշագրավ է, որ զուտ ներհոսքը պահպանվեց նաև սեպտեմբերի 25-ին, երբ ԱՄՆ 10-ամյա պարտատոմսերի եկամտաբերությունն օրվա ավարտին կազմեց 5,17%։
Սփոթ ETF-ները ներդրողներին հնարավորություն են տալիս բիթքոյնում ներդրում կատարել այն ֆոնդերի միջոցով, որոնք տիրապետում են հենց այդ ակտիվին։ Հետևաբար, ներհոսքերի վերականգնումը վկայում է սփոթ շուկայի հետ կապված պահանջարկի մասին և ամրապնդում է ենթադրությունը, որ աճը հիմնված չէ բացառապես ֆյուչերսների ու փոխառու միջոցներով բացված դիրքերի վրա։ Պահանջարկի նման կառուցվածքը կարող է վերականգնումն ավելի կայուն դարձնել, թեև չի բացառում նոր անկումները։
Շրջադարձի առաջին ազդակը․ վերադարձ 50-շաբաթյա միջինից վեր
50-շաբաթյա շարժվող միջինը բիթքոյնի երկարաժամկետ միտումը գնահատելու ուղենիշներից մեկն է։ Այն օգնում է հասկանալ՝ արդյոք երկարատև անկումից հետո շուկան ամրապնդվում է։
Սեպտեմբերի 20-ին BTC-ն շաբաթն ավարտեց 81 159 դոլար մակարդակում՝ առաջին անգամ փակվելով այդ գծից վեր 2025 թվականի նոյեմբերի 9-ից հետո։ Այդ երկու շաբաթական փակումների միջև անցել էր 45 շաբաթ՝ շուկայի երկարատև թուլության գրեթե ամբողջ ժամանակահատվածը։
Սակայն մեկ հատումը բավարար չէ միտման շրջադարձը հաստատելու համար։ Հաջորդ փորձությունը հետընթացների ժամանակ գնի՝ շարժվող միջինից վեր մնալու կարողությունն է։ Մի քանի հաջորդական շաբաթների փակումը դրանից վեր կամրապնդի դրական սցենարը։ Գծից ներքև վերադարձը, ընդհակառակը, կթուլացնի այն։
Պատմական դեպքերի մեծ մասում նման վերականգնմանը չի հաջորդել ցիկլի նոր նվազագույնի գրանցում։ Բայց բացառություններ եղել են, ուստի այս ազդակը չի կարելի համարել անկման շուկայի ավարտի երաշխիք։
Երկրորդ ազդակը․ «ոսկե խաչ»՝ երկարատև անկումից հետո
Դեռ սեպտեմբերի 8-ին օրական գրաֆիկում ձևավորվել էր «ոսկե խաչ»․ 50-օրյա շարժվող միջինը ներքևից վեր հատել էր 200-օրյա շարժվող միջինը։ Մինչ այդ՝ նախորդ մեկ տարվա ընթացքում, այն ընդհանուր առմամբ 293 օր գտնվել էր 200-օրյա միջինից ներքև։
Ինքնին այս հատումը հազվադեպ երևույթ չէ և կարող է կեղծ ազդակներ տալ։ Binance Research-ն առաջարկում է հաշվի առնել դրան նախորդած թուլության ժամանակահատվածի տևողությունը։
Դիտարկված 12 պատմական դրվագներում, երբ «ոսկե խաչը» ձևավորվել էր 200-օրյա շարժվող միջինից ներքև առնվազն 150 օր մնալուց հետո, հաջորդ տարվա ընթացքում բիթքոյնի առավելագույն աճը կազմել էր մոտավորապես 100%-ից 600%։
Հնարավոր բացատրությունն այն է, որ երկարատև անկումը նվազեցնում է սպեկուլյատիվ ակտիվությունը և կրճատում ֆինանսական լծակով բացված ռիսկային դիրքերի ծավալը։ Սա կարող է ավելի կայուն հիմք ստեղծել վերականգնման համար։ Ներկայիս 293 օրը համապատասխանում է նման երկարատև «վերագործարկման» ժամանակահատվածի, բայց շարժվող միջինների հատումն ինքնին թույլ չի տալիս չափել, թե շուկան որքանով է իրականում ազատվել ավելորդ ռիսկից։
Էական են նաև այս վիճակագրության սահմանափակումները։ Նշված տոկոսներն արտացոլում են հաջորդ տարվա ընթացքում գրանցված առավելագույն աճը, այլ ոչ թե գնման և ուղիղ 12 ամիս պահելու արդյունքը։ Բացի այդ, դիտարկված դեպքերի թիվը փոքր է, իսկ առանձին դրվագները մասամբ համընկնում են։ Հետևաբար, պատմական արդյունքները չի կարելի ուղղակիորեն տարածել ներկայիս շուկայի վրա։
Իրադարձությունների օրացույց․ ինչ կարող է փոխել իրավիճակը
Վերականգնմանը նպաստում են ETF-ներում ներհոսքերն ու երկու տեխնիկական ազդակները։ Ճնշում են ստեղծում 10-ամյա պարտատոմսերի՝ 2007 թվականից ի վեր առավելագույն եկամտաբերությունն ու հոկտեմբերին տոկոսադրույքի բարձրացման հավանականության՝ մոտ 70% գնահատականը։
Կարգավորման միջավայրը շարունակում է միանշանակ չլինել։ ԱՄՆ Արժեթղթերի և բորսաների հանձնաժողովը՝ SEC-ը, և Ապրանքային ֆյուչերսների առևտրի հանձնաժողովը՝ CFTC-ն, շարունակում են ընդունել որոշումներ, որոնք մասամբ փոխհատուցում են Կոնգրեսում CLARITY օրինագծի ձախողման բացասական ազդեցությունը։ Սակայն ընդհանուր անորոշությունը պահպանվում է։
Դիտարկվող շաբաթվա օրացույցում առանձնանում է երեք իրադարձություն։
Սեպտեմբերի 28 — Solana Agave v4.3-ի գործառույթների ակտիվացում։ Սա Alpenglow թարմացմանն ուղղված հերթական փուլն է։ Իրադարձությունն ավելի անմիջական նշանակություն ունի SOL-ի և Solana-ի էկոհամակարգի, քան բիթքոյնի համար։
Սեպտեմբերի 30, ժամը 12:30 UTC, կամ Հայաստանի ժամանակով 16:30 — օգոստոսի PCE ցուցանիշի և ԱՄՆ երկրորդ եռամսյակի ՀՆԱ-ի երրորդ գնահատականի հրապարակում։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացած է անձնական սպառման ծախսերի՝ PCE գնային ինդեքսով չափվող հիմքային գնաճի վրա։ Սպասվածից բարձր ցուցանիշը կարող է ուժեղացնել հոկտեմբերին տոկոսադրույքը բարձրացնելու փաստարկները։ ՀՆԱ-ի գնահատականի վերանայումը դեպի վեր նույնպես կարող է ամրապնդել ավելի խիստ քաղաքականության սպասումները։ Այս հրապարակումները նախատեսված են ԱՄՆ Տնտեսական վերլուծության բյուրոյի օրացույցով։
Հոկտեմբերի 2, ժամը 12:30 UTC, կամ Հայաստանի ժամանակով 16:30 — ԱՄՆ սեպտեմբերյան զբաղվածության տվյալները, այդ թվում՝ ոչ գյուղատնտեսական ոլորտում աշխատատեղերի թվի փոփոխությունը՝ payrolls-ը։ Աշխատատեղերի թվի և աշխատավարձերի զգալի աճը կարող է ուժեղացնել տոկոսադրույքի բարձրացման սպասումները։ Ավելի թույլ տվյալները կարող են թուլացնել տոկոսադրույքներից բխող ճնշումը։ Հրապարակման ամսաթիվը նշված է ԱՄՆ Աշխատանքի վիճակագրության բյուրոյի օրացույցում։
Դրական սցենարը ենթադրում է կանխատեսումից ցածր հիմքային PCE գնաճ և աշխատաշուկայի աստիճանական սառեցում։ Այդ դեպքում տոկոսադրույքների ճնշումը կարող է թուլանալ, իսկ բիթքոյնը՝ ավելի բարենպաստ պայմաններ ստանալ 50-շաբաթյա շարժվող միջինից վեր ամրապնդվելու համար։
Բացասական սցենարը սպասվածից բարձր գնաճն է, զբաղվածության ուժեղ տվյալները կամ ՀՆԱ-ի գնահատականի վերանայումը դեպի վեր։ Նման արդյունքները կարող են նպաստել պարտատոմսերի եկամտաբերության աճին և վտանգել կրիպտոշուկայի վերականգնումը։
Ինչու է սա կարևոր Հայաստանի համար
Հայաստանում ներդրողների համար բիթքոյնը շարունակում է մնալ համաշխարհային շուկայի մաս․ դրա արժեքը փոխվում է ամերիկյան վիճակագրության, կապիտալի միջազգային հոսքերի և տոկոսադրույքների վերաբերյալ սպասումների ազդեցությամբ։ Ներդրողի բնակության վայրը չի նվազեցնում այդ կախվածությունը։
Արդյունքը դրամով գնահատելիս ավելանում է ևս մեկ գործոն՝ փոխարժեքը։ BTC-ի դոլարային գնի և դոլար–դրամ փոխարժեքի փոփոխությունները կարող են ուժեղացնել կամ մասամբ փոխհատուցել միմյանց ազդեցությունը։ Այդ պատճառով ակտիվի դոլարային եկամտաբերությունը միշտ չէ, որ համընկնում է այն արդյունքի հետ, որը ներդրողը տեսնում է ազգային արժույթով։
Ամերիկյան բարձր եկամտաբերությունը կարևոր է նաև ավելի լայն տնտեսական համատեքստում։ Այն բարձրացնում է ցածր վարկային ռիսկ ունեցող դոլարային գործիքների գրավչությունը և կարող է սրել միջազգային կապիտալի համար մրցակցությունը։ Հայաստանի տեխնոլոգիական և Web3 ընկերությունների համար սա կարող է նշանակել ներդրողների ավելի բարձր պահանջներ և ֆինանսավորման ներգրավման ավելի բարդ պայմաններ։ Սա ազդեցության հնարավոր ուղի է, այլ ոչ թե Հայաստանում ներդրումների արդեն իսկ տեղի ունեցած կրճատման վկայություն։