Շոտլանդիայում հնագետները հայտնաբերել են, թերևս, ուշ միջնադարի ամենաանսովոր «ժպիտներից» մեկը՝ տղամարդու մոտ 500 տարվա վաղեմություն և ոսկե ատամնաբուժական կառուցվածք ունեցող ստորին ծնոտը։
Գտածոյի մասին հոդվածը հրապարակվել է British Dental Journal ամսագրում։
Խոսքը պարզապես ատամներին փաթաթված մետաղալարի մասին չէ. հետազոտողները կարծում են, որ դա իրական վաղ ատամնաբուժական կամուրջ է, որը պահում է արհեստական ատամը։ Շոտլանդիայի համար սա նմանատիպ ստոմատոլոգիայի ամենահին հայտնի օրինակն է։
Գտածոն հայտնաբերվել է Աբերդինի Սուրբ Նիկոլայ եկեղեցուց՝ միջնադարյան Շոտլանդիայի ամենահարուստ և հեղինակավոր տաճարներից մեկից հանված մասունքներն ուսումնասիրելիս։ Դեռ 2006 թվականին այնտեղ պեղվել էր մոտ 900 գերեզման, սակայն անսովոր մանրուքը նկատվել է ավելի ուշ. բարակ ոսկե մետաղալարը միացնում էր այդ տղամարդու առջևի ատամները, որն ապրել է մոտավորապես 1460-1670 թվականների միջև ընկած ժամանակահատվածում։
Կառուցվածքի տեղադրությունից դատելով՝ այն կամ պահել է թուլացած ատամը, կամ էլ աջակցել է բացակայող ատամի տեղում գտնվող արհեստական պրոթեզին։
Վերլուծությունը ցույց է տվել, որ մետաղալարը պատրաստված էր մոտ 20 կարատ ոսկու համաձուլվածքից։ Ավելին, այն երկար ժամանակ է օգտագործվել. ատամների վրա պահպանվել են շփման և մաշվածության հետքեր, որոնք ապացուցում են, որ կառուցվածքը կիրառվել է կենդանության օրոք, այլ ոչ թե մահից հետո՝ թաղման ծիսակարգի համար։ Գիտնականները ենթադրում են, որ նման աշխատանք կատարել է ոչ թե ժամանակակից իմաստով բժիշկը, այլ արհեստավորը, օրինակ՝ ոսկերիչը, վարսավիրը կամ այսպես կոչված dentatore-ը՝ ատամների մասնագետը, որը գործել է մինչև պաշտոնական ստոմատոլոգիայի ի հայտ գալը։ Այդ ժամանակվա Աբերդինում աշխատում էին տասնյակ ոսկերիչներ, և հենց նրանք էլ, հավանաբար, կարող էին պատրաստել այսքան նուրբ կառուցվածք։
Հատկապես հետաքրքիր է, որ միջամտությունը, հավանաբար, եղել է ոչ միայն բժշկական, այլև սոցիալական։ Ուշ միջնադարում արտաքին տեսքը համարվում էր մարդու կարգավիճակի և նույնիսկ բարոյական կերպարի արտացոլումը։ Իսկ հարուստ քաղաքացու համար գեղեցիկ ժպիտը գրեթե նույնքան կարևոր կարգավիճակի խորհրդանիշ էր, որքան թանկարժեք հագուստը կամ զարդերը։ Ուստի ոսկե ատամնակամուրջը կարող էր ոչ միայն ուտելուն օգնելու միջոց լինել, այլև փորձ՝ պահպանելու ներկայանալի արտաքին տեսքը։
Միևնույն ժամանակ, ատամնապրոթեզների գաղափարն ինքնին շատ ավելի հին է, քան թվում է։ Ոսկուց և արծաթից նմանատիպ կառուցվածքներ հայտնի են դեռևս Հին Եգիպտոսում և անտիկ աշխարհում, հնագետները գտել են անգամ ոսկորից, փղոսկրից և մարդկային ատամներից պատրաստված հին «ներդիր ատամներ»։ Բայց միջնադարյան Շոտլանդիայի համար նման գտածոն գրեթե սենսացիա է. այստեղ նախկինում ոչ մի նման բան չէր հայտնաբերվել։