ԵՐԵՎԱՆ, 15 հունիսի․/ԱՌԿԱ/․ Հայաստանի ֆինանսական շուկայում շաբաթն անցել է միջազգային ֆինանսական կառույցների որոշումների, արժութային դինամիկայի, կապիտալի շուկայի վերաբերյալ տվյալների և պարտքային օրակարգի ազդեցության ներքո:
Ուշադրության կենտրոնում են մնացել դրամավարկային ուղենիշները, Հայաստանի փոխգործակցությունը ԱՄՀ-ի և ՎԶԵԲ-ի հետ, ինչպես նաև հիփոթեքային քաղաքականության փոփոխությունները:
1. Դրամավարկային քաղաքականություն. ԱՄՀ-ն ուղենիշներ է սահմանել ՀՀ ԿԲ-ի համար
Արժույթի միջազգային հիմնադրամը հունիսի 10-ի իր հայտարարության մեջ Հայաստանի Կենտրոնական բանկին խորհուրդ է տվել շարունակել ուշադիր հետևել տնտեսական գործընթացներին, գնաճի դինամիկային և գնաճային սպասումներին, ինչպես նաև պատրաստ լինել անհրաժեշտության դեպքում ճշգրտել տոկոսադրույքները՝ գնաճը թիրախային մակարդակին վերադարձնելու համար:
ԱՄՀ-ում նաև նշել են, որ ճկուն փոխարժեքը պետք է պահպանի արտաքին ցնցումների կլանման առանցքային գործիքի դերը, իսկ արժութային միջամտությունները պետք է սահմանափակվեն շուկայական անկանոն պայմանների վերացման դեպքերով։
Այս մոտեցումը բանկերի և ներդրողների համար կարող է պահպանել գնաճի, տոկոսադրույքների և արժութային շուկայի վարքագծի մոնիտորինգի ուղենիշը: Շուկայի մասնակիցների համար առանցքային է մնում ներքին գնային դինամիկայի, արտաքին ցնցումների և ֆինանսավորման արժեքի միջև հարաբերակցությունը:
2. Կապիտալի շուկա. բաժնետոմսերի շուկայի կապիտալիզացիան մայիսին գերազանցել է 478,8 միլիարդ դրամը
Հայաստանի ֆոնդային բորսան հունիսի 8-ին հայտնել է, որ 2026 թվականի մայիսին բաժնետոմսերի շուկայի կապիտալիզացիան աճել է 27,4%-ով՝ գերազանցելով 478,8 միլիարդ դրամը։
Կապիտալիզացիայի աճը կարող է ուժեղացնել բորսայական ենթակառուցվածքի նշանակությունը ֆինանսական համակարգում, իսկ ընկերությունների համար՝ պահպանել հանրային շուկայի արդիականությունը՝ որպես բիզնեսի գնահատման և ներդրողների ուշադրությունը գրավելու խողովակ։
3. Արժութային շուկա. դրամը պահպանել է սահմանափակ դինամիկա դոլարի նկատմամբ
Կենտրոնական բանկի տվյալներով՝ շաբաթվա ընթացքում դոլարի փոխարժեքը հայկական դրամի նկատմամբ չնչին նվազել է՝ հունիսի 8-ի 368,53 դրամից մինչև հունիսի 12-ի 368,18 դրամ։ Եվրոյի փոխարժեքը տատանվել է տարբեր ուղղություններով՝ 424.73 – 426.09 դրամի սահմաններում, իսկ ռուբլու փոխարժեքն աճել է 5.0215 դրամից մինչև 5.0686 դրամ։
Շաբաթը ցույց տվեց դոլար/դրամ զույգի կայուն ռեժիմի պահպանումը և խաչաձև փոխարժեքների ավելի արտահայտված զգայունությունը։ Ֆինանսական հաստատությունների համար սա կարող է պահպանել արժութային դիրքի և հաճախորդների գործառնությունների ամենօրյա մոնիտորինգի նշանակությունը։
4. Արտաքին ֆինանսավորում. ԱՄՀ-ն Հայաստանի համար հասանելի է դարձրել 25,1 միլիոն դոլար SBA-ի շրջանակում
ԱՄՀ գործադիր տնօրենների խորհուրդն ավարտել է Հայաստանի հետ Stand-By համաձայնագրի շրջանակում առաջին վերանայումը: Հիմնադրամում հունիսի 10-ին նշել են, որ վերանայման ավարտը հասանելիություն է բացել 18,4 միլիոն SDR-ին համարժեք գումարի կամ մոտ 25,1 միլիոն դոլարի նկատմամբ, ինչը հասանելիության ընդհանուր ծավալը հասցրել է 36,8 միլիոն SDR-ի կամ մոտ 50,2 միլիոն դոլարի։
SBA ձևաչափը իշխանությունների կողմից դիտարկվում է որպես կանխարգելիչ գործիք, որը պահպանում է շեշտադրումը վճարային հաշվեկշռի կայունության և հարկաբյուջետային-դրամավարկային համակարգման վրա:
ԱՄՀ-ի որոշումը կարող է ամրապնդել տնտեսական քաղաքականության ինստիտուցիոնալ շրջանակը և աջակցել վստահությանը մակրոֆինանսական կառավարման գործող մեխանիզմների նկատմամբ:
5. ՎԶԵԲ-ը Հայաստանում. նշանակվել է երևանյան գրասենյակի նոր ղեկավար
Վերակառուցման և զարգացման եվրոպական բանկը Ռեմոն Զաքարիային նշանակել է Հայաստանում իր ներկայացուցչության նոր ղեկավար: Այս մասին հայտնի է դարձել հունիսի 8-ին։ Նա պաշտոնը կստանձնի 2026 թվականի սեպտեմբերի 1-ից՝ փոխարինելով Գեորգի Ախալկացիին, ով այս պաշտոնը զբաղեցնում է 2022 թվականի մայիսի 1-ից։
Զաքարիան աշխատելու է Երևանում և պատասխանատու է լինելու Հայաստանում բանկի ներդրումների և գործառնությունների համար։
Գրասենյակի ղեկավարի փոփոխությունը պահպանում է ուշադրությունը հիմնական միջազգային ֆինանսական կառույցներից մեկի հետ Հայաստանի փոխգործակցության վրա. ՎԶԵԲ-ը Հայաստանում աշխատում է 1992 թվականից և այդ ժամանակահատվածում երկրում ներդրել է 3 միլիարդ եվրո 245 նախագծերի շրջանակում։
6. Հիփոթեք և հարկային քաղաքականություն. եկամտային հարկի վերադարձի ծրագիրը չի երկարաձգվի երևանամերձ մարզերում
Վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը հունիսի 11-ին հայտարարել է, որ կառավարությունը մտադիր չէ երկարաձգել հիփոթեքային տոկոսների մարմանն ուղղվող եկամտային հարկի վերադարձի ծրագրի գործողությունը Երևանին հարակից չորս մարզերում։ 2027 թվականի հունվարի 1-ից ծրագիրը կդադարի գործել Արագածոտնի, Արարատի, Արմավիրի և Կոտայքի մարզերում։
Ծրագիրը գործում է 2015 թվականից և նախատեսում է հիփոթեքի տոկոսների փոխհատուցում քաղաքացու կողմից նախկինում վճարված եկամտային հարկի հաշվին։
Որոշումը կարող է ամրագրել հարկային աջակցության փուլային կրճատումը առավել ակտիվ շինարարական գոտիներում։
Բանկերի համար սա կարող է նշանակել հիփոթեքային վարկառուների և կառուցապատողների հետ աշխատելիս պետական աջակցության պայմանների փոփոխությունը հաշվի առնելու անհրաժեշտություն։
7. Պետական պարտք. Ֆիննախը աճը բացատրել է ներքին փոխառություններով
Հայաստանի ֆինանսների նախարար Վահե Հովհաննիսյանը հունիսի 8-ին հայտարարել է, որ Հայաստանի պետական պարտքը 2025 թվականին, 2024 թվականի համեմատ, աճել է 8,8%-ով։ Նրա խոսքով՝ աճին մեծապես նպաստել է կառավարության ներքին պարտքի ավելացումը. 2025 թվականի դեկտեմբերի 31-ի դրությամբ պետական պարտքը կազմել է շուրջ 5,5 տրիլիոն դրամ, կառավարության պարտքը՝ 5,3 տրիլիոն դրամ։
Նախարարը նաև հայտնել է, որ ըստ ռեզիդենտության ներքին պարտքի մասնաբաժինն աճել է 1 տոկոսային կետով՝ կազմելով 53%։
Պարտքի կառուցվածքի փոփոխությունը կարող է ուժեղացնել պետական արժեթղթերի ներքին շուկայի նշանակությունը բանկերի, ինստիտուցիոնալ ներդրողների և իրացվելիության կառավարման համար։
Շաբաթվա արդյունքներ
Բանկերի և ներդրողների համար անցած շաբաթ ուշադրության կենտրոնում են մնացել գնաճային դինամիկան, դրամի փոխարժեքը, ֆինանսավորման արժեքը, կապիտալի շուկայի զարգացումը, պետական պարտքի կառուցվածքը և պետական աջակցության ծրագրերի փոփոխությունը։ Միաժամանակ, բաժնետոմսերի շուկայի կապիտալիզացիայի վերաբերյալ տվյալները և ներքին փոխառությունների դերը վկայում են շուկայի ընդհանուր ճարտարապետության համար տեղական ֆինանսական գործիքների նշանակության մասին։