«Կերեք հարուստներին» կոչերը ծագել են մոտ 230 տարի առաջ, սակայն դրանք շարունակում են հնչել նաև 2026 թվականին․ ըստ ամենայնի, հասարակությունն իշխող դասակարգին արհամարհում է նույնքան կատաղի, եթե ոչ ավելի ուժգին, քան Ֆրանսիական հեղափոխության ժամանակ, գրում է Money Wise-ը։
Ամերիկայում միլիարդատերերի դեմ տրամադրությունները հասել են նոր բարձունքների, որոնք որոշ առումներով կարող են հակասական թվալ։
Ինչպե՞ս կարող է ամերիկացիների մեծամասնությունը միլիարդատերերին տեսնել որպես ժողովրդավարության սպառնալիք և միաժամանակ Քարդաշյաններին, Ջեններներին և Ռոնալդուին դարձնել ամենահայտնի (և մեծարվող) դեմքերը։ Ինչպե՞ս կարելի է այսքան զանգվածաբար հանդես գալ ԱԲ ընկերությունների և տվյալների կենտրոնների դեմ, եթե ամերիկացիների կեսն օգտվում է նրանց ստեղծած չաթ-բոտերից։ Եվ ինչպե՞ս կարող է բնակիչների աճող մեծամասնությունը աջակցել կապիտալի սահմանափակմանը՝ միաժամանակ պարբերաբար օգտվելով թիրախավորված անձանց ընկերությունների ծառայություններից (և/կամ աշխատելով նրանց համար)։
Երկու կողմի փաստարկներն արժանի են ուշադրության։ Իհարկե, ոչ ոք չպետք է հնարավորություն ունենա կուտակելու միլիարդներ, երբ այդքան շատ հայրենակիցներ թշվառության մեջ գոյատևում են, բայց մյուս կողմից՝ յուրաքանչյուրն իրավունք ունի ամերիկյան երազանքին՝ դառնալու այնքան հաջողակ, որքան ինքն է ձգտում։
Հարկային գլուխկոտրուկ
ԱՄՆ-ում ամենաբարձր վարձատրվող քաղաքացիների 1%-ին բաժին է ընկնում դաշնային եկամտային հարկից բոլոր մուտքերի 26%-ից 55%-ը՝ կախված նահանգից։ Հաշվարկվել է, որ միայն Ամերիկայի 25 ամենահարուստ մարդիկ 2010-ականների սկզբի հինգ տարվա ընթացքում դաշնային եկամտային հարկերի տեսքով վճարել են ապշեցուցիչ՝ 13,6 միլիարդ դոլար։
Սակայն հարկային համակարգը, անշուշտ, զերծ չէ խոցելիություններից և սողանցքներից, որոնք կարելի է օգտագործել և օգտագործվում են ամենատարբեր եղանակներով՝ ներառյալ սոցիալական ծրագրերի հետ կապված խարդախությունների պատճառով կորսված հարյուր միլիարդավոր դոլարները։
Եթե խոսենք կոնկրետ միլիարդատերերի մասին, ապա հայտնի է, որ Իլոն Մասկի և Ջեֆ Բեզոսի նման հարուստ դեմքերը ժամանակ առ ժամանակ հայտարարագրել են զրոյական եկամուտ՝ հիմնականում իրենց ձեռնարկությունների միջոցով սովորական վնասներով փոխհատուցելով շահույթը։ Գոյություն ունեն նաև կապիտալի աճից հարկերը հետաձգելու եղանակներ, օրինակ՝ ներդրումների գրավով վարկերը։
Քանի որ այս և այլ պատճառներով հարուստների հարկերը բարձրացնելու կոչերն ավելի ու ավելի բարձր են հնչում, ոմանք պնդում են, որ այս հաջողակ շերտին լրացուցիչ գանձումներով հետագա «պատժելը» օրինաչափորեն կհանգեցնի նրան, որ բիզնեսը ինչ-որ պահի կսկսի հեռանալ, իսկ նորարարությունն ու արտադրողականությունը՝ մարել։
Լաֆերի կորը մի հասկացություն է, ըստ որի չափազանց բարձր հարկերը բյուջեին նույնքան քիչ եկամուտ են բերում, որքան գրեթե զրոյականները, քանի որ դրանք մարդկանց մեջ աշխատելու խթան չեն թողնում։ Որքան ավելի խիստ են մարդկանց հարկում, այնքան ավելի մեծ են դառնում կա՛մ շրջանցման ուղիներ գտնելու, կա՛մ երկրից հեռանալու խթանները։
Արժանի և անարժան հարստություն․ և ո՞վ է որոշում, թե ինչն է «արժանի»
Փաստ է, որ հարկային բազա կատարվող հսկայական մուծումներից բացի, շատ միլիարդատերեր ընդհանուր բարեկեցությանն ու արդյունաբերության զարգացմանը նվիրաբերում են շատ ավելի ավելին, քան իրենք վերցնում են իրենց համար։ Ինչպես նշվում է Սթենֆորդի համալսարանի Հուվեր ինստիտուտի հոդվածում, «միլիարդատերերի մեծամասնությունը միլիարդատեր է դառնում՝ ծառայելով մեզ, այսինքն՝ մեր կյանքը դարձնելով ավելի լավ»։ Ջորջ Բուշի ինստիտուտի հրապարակման մեջ ընդգծվում է, որ «նորարարներն իրենց գյուտերով ստեղծվող արժեքի ընդամենը 2%-ն են պահում իրենց, մնացածը բաժին է հասնում սպառողներին՝ ավելի ցածր գների, ավելի լավ ապրանքների և կյանքի ավելի բարձր մակարդակի տեսքով»։
«Անհավասարության պահպանումը չի ապացուցում, որ հարուստներն անպայման անբարոյական են, իսկ նրանց հարստությունը՝ ոչ լեգիտիմ»,- ընդգծվում է հոդվածում։
Թեև մեզնից շատերը օգտվում են Ջեֆ Բեզոսի Amazon-ի ցածր գներից, լայն ընտրությունից և արագ առաքումից, դժվար է հաշտվել այն մտքի հետ, որ սովորական մարդու քրտնաջան վաստակած գումարի թեկուզ մի մասը հասնում է մեկին, որի կարողությունն արդեն գնահատվում է մոտ 290 միլիարդ դոլար։
Սակայն ի՞նչ խթան կունենար Բեզոսն աշխատելը շարունակելու կամ ընդհանրապես Amazon-ը ստեղծելու համար, եթե գոյություն ունենար սահման, թե որքան շահութաբեր դա կարող է լինել։ (Սա նաև անխուսափելիորեն կսահմանափակեր այն, ինչ նա կարող է առաջարկել հանրությանը)։
«Փոխզիջումները դաժան են,- հայտարարում է Ջորջ Բուշի ինստիտուտը։- Հարստության փոքր-ինչ ավելի արդար բաշխումը ձեռք կբերվեր այն դինամիկ ձեռնարկությունների անհետացման գնով, որոնք աշխատանքով ապահովում են հազարավոր մարդկանց և մեկնարկ տալիս ամբողջական ճյուղերի»։
Այս լույսի ներքո ոմանք պնդում են, որ միլիարդատերերն իսկապես գոյություն ունենալու իրավունք ունեն․ տեսակետ, որը չափազանց վիճահարույց է դարձել մի աշխարհում, որտեղ հասարակությունը ողջունում է նրանց նկատմամբ բռնության դրսևորումները։
Ոմանք ընդգծում են «արտադրողական» միլիարդատերերին մյուսներից տարանջատելու անհրաժեշտությունը․ մի մասը «կառուցում է ձեռնարկություններ, որոնք ստեղծում են համընդհանուր բարգավաճում», մինչդեռ մյուսները «օգուտ են քաղում քաղաքական հովանավորչության, ռեսուրսների մենաշնորհի կամ ֆինանսական մանիպուլյացիաների հաշվին»։
The Economist ամսագրում վերջերս հրապարակված հոդվածում նկարագրվում է, թե այսօր ինչպես են ավելի ու ավելի շատ միլիարդատերեր մարդկանց մեծամասնության համար թվում իրենց կարողությանն «արժանացած», քանի որ այն վաստակում են «ոչ թե ծննդյան հաջող պատահականության կամ համակարգի հետ խաղերի շնորհիվ, այլ օգտակար ապրանքներ ու ծառայություններ մատուցելու և հազարավոր մարդկանց աշխատատեղեր ապահովելու միջոցով»։ Սրանք էլ վերը նշված «արտադրողական» միլիարդատերերն են։
Մասնավորապես Ամերիկայում համարվում է, որ միլիարդատերերի 70%-ը ինքնուրույն է հասել իր կարգավիճակին։ Ամենահարուստ մարդկանց 10%-ին բաժին է ընկնում նաև երկրում բոլոր սպառողական ծախսերի գրեթե կեսը, իսկ եթե նրանք իրենք չեն ծախսում այդ գումարները, ապա նպաստում են, որ դրանք ծախսեն ուրիշները․ օրինակ՝ ԱՄՆ-ում բոլոր առցանց վաճառքների 40%-ը կատարվում է Amazon-ի միջոցով։
Բայց երբ հասնում ենք այն կետին, երբ անգամ բազմամիլիոնատեր աստղերը սկսում են դատապարտել իրենցից մեկ աստիճան վեր կանգնածներին և կոչ անել նրանց անձնական կապիտալի ավելի արդար բաշխման, արդյո՞ք դա փաստարկն ավելի ծանրակշիռ է դարձնում, թե՞ հեգնանքի՝ անիմաստ հասարակական թրենդի բարձրագույն աստիճան է։