Author: Julbaz

Իրանի հետ պատերազմը վերջին մեկուկես ամսվա ընթացքում շեղել է Վաշինգտոնի ուշադրությունը։ Հակամարտությունը «խլել» է ուշադրությունը ոչ միայն Ուկրաինայից։ Հարավային Կովկասում Ռուսաստանի նախագահ Վլադիմիր Պուտինը լուռ արշավ է վարում՝ չեղարկելու Թրամփի վարչակազմի արտաքին քաղաքականության կարևորագույն նվաճումներից մեկը՝ Հայաստան-Ադրբեջան խաղաղության համաձայնագիրը. գրում է The National Interest-ը։

Այդ համաձայնագրի կենտրոնական մասը «Թրամփի երթուղին» է (TRIPP): Այս տարանցիկ միջանցքը կկապի Ադրբեջանն իր էքսկլավ Նախիջևանի հետ՝ Հայաստանի տարածքով և կբացի ցամաքային կամուրջ Կենտրոնական Ասիայից դեպի համաշխարհային շուկաներ՝ շրջանցելով և՛ Ռուսաստանը, և՛ Իրանը։ TRIPP-ն ավելին է, քան ենթակառուցվածքները։ Այն Ամերիկայի հենակետն է Հարավային Կովկասում և բանալին Կենտրոնական Ասիայի հազվագյուտ մետաղների հսկայական պաշարները բացելու համար։

Հունիսի 7-ին Հայաստանում խորհրդարանական ընտրություններ են սպասվում: Քվեարկությունը հանրաքվե է ոչ միայն վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի կառավարության, այլև երկրի աշխարհաքաղաքական կողմնորոշման վերաբերյալ՝ Արևմո՞ւտք, թե՞ Ռուսաստան:

Եթե TRIPP-ն իրականություն դառնա, Ռուսաստանը կկորցնի Կովկասի առևտրային ուղիների վրա իր ազդեցությունն ու լծակները։ Ըստ լուրերի՝ Մոսկվան արգելել է Փաշինյանի կառավարության հետ կապված ձեռնարկություններին և մշակութային կազմակերպություններին գործել Ռուսաստանում: Հայկական գյուղատնտեսական արտահանումը բախվում է սահմանափակումների՝ կաթնամթերքի արգելքներ, ներմուծման ավելի լայն սահմանափակումներ և ծաղկի առևտրին հարված:

Տնային կալանքի տակ գտնվող Սամվել Կարապետյանը զգուշացնում է հայերին, որ Փաշինյանի ընտրությունը նշանակում է «աղքատություն և թշնամանք Ռուսաստանի հետ»՝ միաժամանակ խոստանալով, որ իր կուսակցությունը «կբարեկամանա բոլոր երկրների հետ»։

Սակայն Մոսկվայի զինանոցում ամենավտանգավոր զենքը տեղեկատվական պատերազմն է։ Թեհրանի թուլացման և Մերձավոր Արևելքում անկայունության պայմաններում Հարավային Կովկասն ավելի կարևոր է դառնում։

Իրանի հետ պատերազմը վերջին մեկուկես ամսվա ընթացքում շեղել է Վաշինգտոնի ուշադրությունը։ Հակամարտությունը «խլել» է ուշադրությունը ոչ միայն Ուկրաինայից։ Հարավային Կովկասում Ռուսաստանի նախագահ Վլադիմիր Պուտինը լուռ արշավ է վարում՝ չեղարկելու Թրամփի վարչակազմի արտաքին քաղաքականության կարևորագույն նվաճումներից մեկը՝ Հայաստան-Ադրբեջան խաղաղության համաձայնագիրը. գրում է The National Interest-ը։

Այդ համաձայնագրի կենտրոնական մասը «Թրամփի երթուղին» է (TRIPP): Այս տարանցիկ միջանցքը կկապի Ադրբեջանն իր էքսկլավ Նախիջևանի հետ՝ Հայաստանի տարածքով և կբացի ցամաքային կամուրջ Կենտրոնական Ասիայից դեպի համաշխարհային շուկաներ՝ շրջանցելով և՛ Ռուսաստանը, և՛ Իրանը։ TRIPP-ն ավելին է, քան ենթակառուցվածքները։ Այն Ամերիկայի հենակետն է Հարավային Կովկասում և բանալին Կենտրոնական Ասիայի հազվագյուտ մետաղների հսկայական պաշարները բացելու համար։

Հունիսի 7-ին Հայաստանում խորհրդարանական ընտրություններ են սպասվում: Քվեարկությունը հանրաքվե է ոչ միայն վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի կառավարության, այլև երկրի աշխարհաքաղաքական կողմնորոշման վերաբերյալ՝ Արևմո՞ւտք, թե՞ Ռուսաստան:

Եթե TRIPP-ն իրականություն դառնա, Ռուսաստանը կկորցնի Կովկասի առևտրային ուղիների վրա իր ազդեցությունն ու լծակները։ Ըստ լուրերի՝ Մոսկվան արգելել է Փաշինյանի կառավարության հետ կապված ձեռնարկություններին և մշակութային կազմակերպություններին գործել Ռուսաստանում: Հայկական գյուղատնտեսական արտահանումը բախվում է սահմանափակումների՝ կաթնամթերքի արգելքներ, ներմուծման ավելի լայն սահմանափակումներ և ծաղկի առևտրին հարված:

Տնային կալանքի տակ գտնվող Սամվել Կարապետյանը զգուշացնում է հայերին, որ Փաշինյանի ընտրությունը նշանակում է «աղքատություն և թշնամանք Ռուսաստանի հետ»՝ միաժամանակ խոստանալով, որ իր կուսակցությունը «կբարեկամանա բոլոր երկրների հետ»։

Սակայն Մոսկվայի զինանոցում ամենավտանգավոր զենքը տեղեկատվական պատերազմն է։ Թեհրանի թուլացման և Մերձավոր Արևելքում անկայունության պայմաններում Հարավային Կովկասն ավելի կարևոր է դառնում։

Իրանի պատերազմը վտանգում է Ամերիկայի գլոբալ անվտանգության կապերը և վնասում նրա հեղինակությանը՝ հատկապես աշխարհի մուսուլմանների շրջանում։ Այս մասին է վկայում Պետքարտուղարության հեռագրերի շարքը, որը հայտնվել է POLITICO-ի ձեռքում։

Հեռագրերը նկարագրում են պատերազմի հետևանքներն Ամերիկայի դիրքերի համար աշխարհի տարբեր մասերում՝ Բահրեյնում, Ադրբեջանում և Ինդոնեզիայում։

Հեռագրերից մի քանիսը նկարագրում են հակաամերիկյան տրամադրություններ, որոնք անմիջական ազդեցություն են ունենում, մինչդեռ մյուսները մտահոգություններ են հայտնում, որ հարաբերությունները կարող են վտանգվել, եթե պատերազմը շատ ավելի երկար շարունակվի։

Դեսպանատները պետք է «ունենան ճկուն, արագ և նախաձեռնողական սոցիալական լրատվամիջոցների ազատություն՝ գերբնակեցված թվային տարածքում ազդեցություն ունենալու մարտահրավերին դիմակայելու համար», – նշվում է Ջակարտայից՝ Ինդոնեզիայից, ուղարկված դեսպանատան հեռագրում։

Ըստ ԱՄՆ դիվանագետի՝ ԱՄՆ դեսպանատներին հրահանգվել է չստեղծել Իրանի պատերազմի մասին օրիգինալ բովանդակություն՝ հրապարակայնորեն տարածելու համար, և փոխարենը հիմնականում սահմանափակվել Սպիտակ տան կամ Պետդեպարտամենտի գլխավոր գրասենյակի կողմից հաստատված հաղորդագրություններն առցանց վերահրապարակելով։

Այն փաստը, որ հեռագրերն ընդհանրապես ուղարկվել են, ենթադրում է, որ երկրներում իրավիճակն աստիճանաբար ավելի ու ավելի ծանր է դառնում։

Պետքարտուղարության խոսնակ Թոմի Պիգոթը, մեկնաբանելով, նշել է. «Նախագահ Թրամփի գործողությունները Միացյալ Նահանգները, ապագա սերունդները և ամբողջ աշխարհը դարձնում են ավելի անվտանգ՝ կանխելով իրանական ռեժիմի կողմից միջուկային զենքի ձեռքբերումը։ Սա է իրականությունը, և ամբողջ վարչակազմը միահամուռ կերպով է մասնակցում այդ ջանքերին»։

Ըստ Բաքվում ԱՄՆ դեսպանատան հեռագրի՝ իրանական պատերազմը կարող է վնասել ԱՄՆ-ի կողմից Ադրբեջանի հետ հարաբերություններում արձանագրված առաջընթացին, որը գրանցվել է Թրամփի կողմից անցյալ օգոստոսին Ադրբեջանի և Հայաստանի միջև խաղաղության գագաթնաժողովի ղեկավարումից ի վեր։

Այդ գագաթնաժողովից հետո ադրբեջանական լրատվամիջոցները սկսել են ավելի դրական լուսաբանել Միացյալ Նահանգները։ Նաև նկատվել են ամերիկամետ տրամադրությունների աճի նշաններ։ Փետրվարի 28-ին ԱՄՆ-ի և Իսրայելի կողմից Իրանի վրա հարձակումից հետո առաջին ամսվա ընթացքում ադրբեջանական լրատվամիջոցները պահպանել են հիմնականում չեզոք տոն՝ արտացոլելով կառավարության դիրքորոշումը։ Մարտի 5-ին Ադրբեջանի վրա իրանական անօդաչու թռչող սարքի ենթադրյալ հարվածը նույնիսկ կարճ ժամանակով հանգեցրել է զայրացած, ազգայնական մեկնաբանությունների, որոնցում Իրանին մեղադրել են ահաբեկչության համար։ Սակայն ապրիլին ադրբեջանական լրատվամիջոցներն ավելի քննադատաբար են մոտեցել ԱՄՆ-ին։

«Տեղական լրատվամիջոցների մեծ մասը մեղադրել է Միացյալ Նահանգներին և Իսրայելին հակամարտությունը սկսելու և այն ավարտելու հստակ ռազմավարության կամ նպատակի բացակայության համար», – նշվում է հեռագրում։ Որոշ ադրբեջանական լրատվամիջոցներ այս ամիս վերատպել են միջազգային լրատվական հոդվածներ, որոնք ներառում են Թրամփի և նրա ընտանիքի քննադատություններ։

Հեռագրում նշվում է, որ չնայած Ադրբեջանում սոցիալական ցանցերի մեկնաբանների մեծ մասը խորապես քննադատել է ԱՄՆ-ի և Իսրայելի գործողությունները, նման տրամադրությունները, կարծես, չեն հանգեցրել ավելի շատ իրանամետ տրամադրությունների Ադրբեջանում։ Ընդգծվում է, որ ադրբեջանական հասարակության մեծ մասն աշխարհիկ մտածողություն ունի և արհամարհանքով է վերաբերվում Թեհրանի իսլամիստական ռեժիմին։

Ադրբեջանի կառավարության պաշտոնյաները անմիջապես չեն արձագանքել մեկնաբանության խնդրանքին։

Վերահսկողական գործողություններից հետո երթի համար վճարել սկսած քաղաքացիների գումարների հավաքագրումով 2 շաբաթում 8 նոր ավտոբուսի գումար ենք հավաքել․ քաղաքապետարանի գործակարգավարական նսիտին ասել է Տիգրան Ավինյան։

Քաղաքապետը հետաքրքրվել է՝ ի՞նչ եղան ձեռք բերած 45 տրոլեյբուսները։ Ի պատասխան նշել են, որ հստակ ինֆորմացիա չկա, բայց, պետք է որ, Ռուսաստանի տարածքում լինեն։

Նիստին հաղորդվել է նաև, թե ինչ է կատավել շաբաթ օրը՝ ապրիլի 18-ին, Նուբարաշենի աղբավայրում։

«Նուբարաշենի տնօրենը պետքարանից տարօրինակ հոտ է առել, փորձել է հասկանալ՝ ի՞նչ է կատարվում, ներս է մտել, լույսը վառել, ու պայթյուն է եղել»,- ասել է քաղաքապետարանի պաշտոնյան։

Տեղեկացրին նաև, որ տուծածների վիճակը կայուն ծանր է՝ դրական դինամիկայով։