ԵՐԵՎԱՆ, 1 հունիսի․/ԱՌԿԱ/․ Հայաստանի ֆինանսական շուկայում շաբաթն անցավ ֆինանսական կայունության, վարկային ռիսկերի և բանկային հատվածի շահութաբերության վերաբերյալ Կենտրոնական բանկի ազդակների ազդեցության տակ։ Ուշադրության կենտրոնում էին նաև կապիտալի շուկայի զարգացումը և հաճախորդների պաշտպանության հարցերը:
1. Դրամավարկային քաղաքականություն. ԿԲ-ն ակնկալում է գնաճի վերադարձ թիրախային մակարդակին
Հայաստանի Կենտրոնական բանկի նախագահ Մարտին Գալստյանը մայիսի 25-ին հայտարարեց, որ կարգավորողը ակնկալում է գնաճի վերադարձ թիրախային մակարդակին միջնաժամկետ հեռանկարում։ Ըստ վիճակագրական տվյալների՝ ապրիլին երկրում գնաճը տարեկան կտրվածքով կազմել է 5,3%՝ մարտի 4,5%-ի դիմաց, իսկ դրա թիրախային ցուցանիշը սահմանված է 3% մակարդակում՝ ±1,5 տոկոսային կետ թույլատրելի շեղմամբ։
Սա կարող է ընկալվել որպես ազդակ, որ ուշադրությունը շարունակում է սևեռված մնալ գնաճային սպասումների, տնային տնտեսությունների պարտքային բեռի և վարկային պորտֆելի որակի վրա:
2. Կապիտալի շուկա. AMX-ը միջազգային շուկաներին ինտեգրումը նշել է որպես առանցքային նպատակ
Հայաստանի ֆոնդային բորսայի գլխավոր տնօրեն Հայկ Եգանյանը մայիսի 29-ին հայտարարեց, որ AMX-ի առանցքային նպատակներից է Հայաստանի կապիտալի շուկայի ինտեգրումը միջազգային շուկաներին։ Այս հարցը ներկայացվել է ֆոնդային շուկայի ենթակառուցվածքների զարգացման և արտաքին հարթակների հետ դրա կապվածության բարձրացման օրակարգի շրջանակում:
Ֆինանսական շուկայի համար սա կարող է կարևոր լինել ներդրողների բազայի ընդլայնման, իրացվելիության բարձրացման և գործիքների դիվերսիֆիկացման տեսանկյունից:
Բանկերի, ներդրումային ընկերությունների և կենսաթոշակային հիմնադրամների համար սա կարող է ընդլայնել պարտքային և մասնաբաժնային գործիքների հետ աշխատանքի դաշտը:
3. Բանկեր. ԿԲ-ն զգուշության կոչ է արել վարկավորման առաջանցիկ աճի ֆոնին
ՀՀ ԿԲ նախագահ Մարտին Գալստյանը մայիսի 25-ին հայտարարեց նոր վարկերի տրամադրման հարցում առևտրային բանկերի կողմից զգուշավոր մոտեցման անհրաժեշտության մասին։ ԿԲ տվյալներով՝ 2025 թվականին բանկային համակարգի վարկային պորտֆելը տնտեսությունում աճել է մոտ 23%-ով, մինչդեռ ավանդային պորտֆելն աճել է 13%-ով։ Վերջին երեք տարիների ընթացքում վարկերի աճը գրեթե կրկնակի գերազանցել է ավանդների տարեկան աճը:
Գալստյանը մատնանշել է նաև հաճախորդների պարտքային բեռի և պարտքը սպասարկելու նրանց կարողության գնահատման կարևորությունը ոչ միայն ընթացիկ մակրոտնտեսական միջավայրում, այլև նվազ բարենպաստ սցենարների դեպքում:
Սա կարող է ուժեղացնել ռիսկերի կառավարման, սքորինգային մոդելների և պորտֆելների որակի մոնիթորինգի դերը՝ վարկառուների վճարունակության և գրավի կառուցվածքի նկատմամբ բանկերի ավելի ուշադիր վերաբերմունքի համատեքստում:
4. Բանկային շահույթ. ԿԲ-ն նշել է շահութաբերության ավելի չափավոր երկարաժամկետ մակարդակը
ՀՀ ԿԲ նախագահ Մարտին Գալստյանը հայտարարեց, որ բանկային համակարգի շահույթը երկարաժամկետ հեռանկարում կդառնա ավելի չափավոր։ Նրա խոսքով՝ 2025 թվականին բանկերի բարձր շահութաբերությունը հիմնականում կապված էր զուտ տոկոսային եկամուտների աճի հետ՝ բանկային միջնորդության ընդլայնման և վարկավորման ծավալների ավելացման ֆոնին։ Հայաստանի բանկային համակարգի զուտ շահույթը 2025 թվականին կազմել է 421,3 մլրդ դրամ՝ 2024 թվականի համեմատ աճելով 16,01%-ով։ Ընդ որում, ԿԲ ղեկավարը նշեց, որ բանկային համակարգը բնութագրվում է կապիտալիզացիայի և իրացվելիության բարձր մակարդակով։ Հայաստանի բանկային համակարգի զուտ շահույթը 2025 թվականին կազմել է 421,3 մլրդ դրամ՝ 2024 թվականի համեմատ աճելով 16,01%-ով։
Ընդ որում, ԿԲ ղեկավարը նշեց, որ բանկային համակարգը բնութագրվում է կապիտալիզացիայի և իրացվելիության բարձր մակարդակով։
Բանկերի համար կարող է մեծանալ տոկոսային եկամուտների որակի, վարկային պորտֆելի կառուցվածքի և հաճախորդների բազայի կայունության նշանակությունը: Շուկայի համար ընդհանուր առմամբ առանցքային կարող է մնալ հավասարակշռությունը շահութաբերության, կապիտալի, իրացվելիության և հնարավոր շոկերը կլանելու բանկային համակարգի կարողության միջև:
5. Արժութային շուկա. դրամը շաբաթն ավարտեց հիմնական արժույթների նկատմամբ չափավոր փոփոխություններով
Մայիսի 29-ի արդյունքներով ԱՄՆ դոլարի միջին շուկայական փоխարժեքը հայկական դրամի նկատմամբ կազմել է 368,18 դրամ՝ մայիսի 25-ի 368,01 դրամի դիմաց։ Եվրոյի փոխարժեքն այս ժամանակահատվածում աճել է 428,44-ից մինչև 428,71 դրամ, ռուսական ռուբլու փոխարժեքը՝ 5,1334-ից մինչև 5,1754 դրամ։
Արժութային կայունությունը կարող է նվազեցնել կարճաժամկետ փոխարժեքային ռիսկերը բանկերի, ներմուծողների, արտահանողների և արժութային բաղադրիչ ունեցող վարկառուների համար:
6. Ֆինանսական կայունություն. ԿԲ ղեկավարը նշել է երկու հիմնական ռիսկ
Հայաստանի Կենտրոնական բանկի նախագահ Մարտին Գալստյանը մայիսի 25-ին հայտարարեց, որ երկրի ֆինանսական կայունության համար առանձնացվում են երկու հիմնական ռիսկ. մեկը կապված է արտաքին գործոնների հետ, մյուսը՝ ներքին գործընթացների։ Արտաքին ռիսկերի թվում նա նշեց համաշխարհային քաղաքական և տնտեսական բարձր անորոշությունը, իսկ ներքինների թվում՝ վարկային ռիսկերի հնարավոր կուտակումը տնտեսության վարկավորման աճի բարձր տեմպերի ֆոնին։
Սա կարող է ուժեղացնել մակրոպրուդենցիալ վերահսկողության, կենտրոնացումների վերահսկման և վարկառուների վճարունակության վերլուծության նշանակությունը: Ֆինանսական ինստիտուտների համար հիմնական խնդիրն է մնում պորտֆելների կայունության պահպանումը արտաքին և ներքին պայմանների փոփոխության դեպքում:
7. Քոմփլայենս և հաճախորդների պաշտպանություն. ԿԲ-ն զգուշացրել է հեռախոսային խարդախության նոր ալիքի մասին
Հայաստանի Կենտրոնական բանկը մայիսի 26-ին զգուշացրեց քաղաքացիներին հեռախոսային խարդախության և ֆիշինգային հաղորդագրությունների նոր ալիքի մասին, որոնք ստացվում են +63 և +212 միջազգային կոդերից՝ SMS, iMessage և RCS միջոցով։ Ըստ կարգավորողի տվյալների՝ չարագործները ներկայանում են որպես հեռահաղորդակցության ընկերությունների աշխատակիցներ և առաջարկում փոխել հեռախոսի կարգավորումները՝ իբր ինտերնետ կապը բարելավելու կամ 5G ակտիվացնելու համար։
Սա կարող է ուժեղացնել հաճախորդների իրազեկման, հակախարդախության (anti-fraud) մոնիթորինգի և բանկերի, վճարային կազմակերպությունների ու կարգավորողի միջև համակարգման նշանակությունը: Հաճախորդների համար առանցքային է մնում թվային անվտանգության բազային կանոնների պահպանումը բանկային և վճարային ծառայություններից օգտվելիս:
8. Կապիտալի շուկա. պետական արժեթղթերը պահպանում են գերիշխող դիրքը
Հայաստանի Կենտրոնական բանկի նախագահ Մարտին Գալստյանը մայիսի 29-ին հայտարարեց, որ պետական արժեթղթերը գերիշխում են Հայաստանի կապիտալի շուկայում՝ շրջանառության մեջ ունենալով մոտ 7,4 մլրդ դոլար ծավալ։ Դրանց հաջորդում են կորպորատիվ պարտատոմսերը՝ մոտ 2,2 մլրդ դոլար ծավալով, մինչդեռ բաժնետոմսերի շուկան մնում է համեմատաբար փոքր՝ մոտ 500 մլն դոլար շուկայական կապիտալիզացիայով:
Պետական արժեթղթերի գերիշխանությունը կարող է դրանք դարձնել առանցքային կողմնորոշիչ ներքին ֆինանսական շուկայում շահութաբերության, իրացվելիության և ռիսկի գնահատման համար:
Իսկ թողարկողների և ներդրողների համար սա ընդգծում է թափանցիկ գնագոյացման, հուսալի ենթակառուցվածքների և պետական պարտքի հատվածից դուրս գործիքակազմի ընդլայնման նշանակությունը:
Շաբաթվա արդյունքները
Անցած շաբաթվա հիմնական շեշտադրումը կենտրոնացած էր ֆինանսական կայունության, վարկային ռիսկերի, գնաճային միջավայրի և բանկային հատվածի երկարաժամկետ շահութաբերության վրա:
Բանկերի, ներդրումային ընկերությունների, թողարկողների և ինստիտուցիոնալ ներդրողների համար առանցքային ուղղություններ են մնում վարկային աճի որակը, կապիտալը, իրացվելիությունը, կապիտալի շուկայի թափանցիկությունը և հաճախորդների պաշտպանությունը հեռահար ուղիներում: