ԵՐԵՎԱՆ, 3 օգոստոսի. /ԱՌԿԱ/. Անցած շաբաթ Հայաստանի ֆինանսական օրակարգը ձևավորում էին բանկային հատվածի տվյալները, վարկանիշային սահմանումները, գնաճի և պետական պարտքի կանխատեսումները, արտարժույթի փոխարժեքների դինամիկան, «Բիբլոս Բանկ Արմենիա»-ում կադրային փոփոխությունը և Ռուսաստան ապրանքների մատակարարման սահմանափակումների հնարավոր ազդեցության փորձագիտական գնահատականը:
1. Բանկային հատված․ վարկային պորտֆելը շարունակել է ընդլայնվել
Հայաստանի 17 գործող բանկերի ընդհանուր վարկային պորտֆելը 2026 թ.-ի հունիսի վերջի դրությամբ, «ԱՌԿԱ» գործակալության ռենքինգի համաձայն, գերազանցել է 8,56 տրլն դրամը՝ տարվա ընթացքում ավելանալով 23,56%-ով: Բանկերի ընդհանուր կապիտալը կազմել է 2,23 տրլն դրամ, ինչը 13,63%-ով ավելի է, քան մեկ տարի առաջ գրանցված ցուցանիշը:
Ֆինանսական կազմակերպությունների համար հիմնական նշանակությունը պահպանում են կապիտալի համարժեքությունը, վարկային պորտֆելի որակը և վարկավորման տեմպերի համապատասխանությունը ռիսկերի կառավարման ներքին ընթացակարգերին:
2. Բանկեր և բյուջե․ փոխանցումները հասել են 116,2 մլրդ դրամի
Հայաստանի առևտրային բանկերը 2026 թ.-ի առաջին կիսամյակում պետական բյուջե են փոխանցել 116,16 մլրդ դրամի հարկային և մաքսային վճարումներ: Պետական եկամուտների կոմիտեի հրապարակած տվյալների համաձայն՝ բոլոր 17 բանկերն էլ ընդգրկվել են երկրի 1000 խոշոր հարկատուների ցանկում:
Armbanks-ի ռենքինգի համաձայն՝ բանկային համակարգի ընդհանուր զուտ շահույթի մեկ դրամին միջինում բաժին է ընկել 0,53 դրամի փոխանցում: Այս ցուցանիշը արդյունավետ հարկային դրույքաչափ չէ և ներառում է շահութահարկը, եկամտային հարկը, ԱԱՀ-ն, մաքսային և այլ պարտադիր վճարները:
Փոխանցումների ծավալը կարող է ցույց տալ բանկային համակարգի դերը բյուջետային եկամուտների ձևավորման գործում և արտացոլում է դրա օպերացիոն գործունեության մասշտաբը:
3. Վարկանիշեր․ Moody’s-ը բարելավել է Հայաստանի և «Յունիբանկ»-ի կանխատեսումները
Moody’s Ratings-ը հուլիսի 29-ին հաստատել է Հայաստանի ինքնիշխան վարկանիշը Ba3 մակարդակում և կանխատեսումը «կայուն»-ից փոխել «դրական»-ի: Գործակալությունը որոշումը կապել է քաղաքական ռիսկերի նվազման, արտաքին կապերի դիվերսիֆիկացման և տնտեսական աճի երկարաժամկետ պոտենցիալի ամրապնդման հետ:
Բանկային մակարդակում Moody’s-ը հաստատել է «Յունիբանկ»-ի ավանդների երկարաժամկետ վարկանիշները B1 մակարդակում և վարկունակության բազային գնահատականը b2 մակարդակում՝ ավանդների վարկանիշների կանխատեսումը բարձրացնելով մինչև «դրական»: Գործակալությունը նշել է ակտիվների որակը, շահութաբերությունը և բանկի սահմանափակ կախվածությունը նվազ կայուն ֆինանսավորման աղբյուրներից:
Կանխատեսումների վերանայումը կարող է ձևավորել Հայաստանի օպերացիոն միջավայրի և առանձին բանկի վարկային պրոֆիլի թարմացված արտաքին գնահատական:
4. Գնաճ․ Համաշխարհային բանկի կանխատեսումը
Համաշխարհային բանկը 2026 թ.-ի արդյունքներով Հայաստանում կանխատեսում է 4,6% գնաճ՝ 2025 թ.-ի 3,3%-ի համեմատությամբ: Համաշխարհային բանկի ավագ տնտեսագետ Արմինե Մանուկյանի խոսքով՝ գնաճի հիմնական պատճառներն են սննդամթերքը և ոչ ալկոհոլային խմիչքները։ Նա նաև որպես գնաճի այլ գործոններ նշել է առողջապահության ծախսերի աճը և տրանսպորտային ծախսերի աճը:
Պարենային բաղադրիչը կարող է նշանակություն ունենալ սպառողական ծախսերի դինամիկայի և ընկերությունների օպերացիոն ծախսերի համար, նախ և առաջ առևտրի, հանրային ապահովման և վերամշակման ոլորտներում:
5. Արտարժույթի շուկա․ դոլարը պահպանել է կայունությունը, եվրոն ամրապնդվել է
ԱՄՆ դոլարի միջին շուկայական փոխարժեքը հայկական դրամի նկատմամբ, ԿԲ տվյալների համաձայն, հուլիսի 27-ին կազմել է 366,72 դրամ, իսկ հուլիսի 31-ին՝ 366,20 դրամ: Հաշվետու ժամանակահատվածում ամերիկյան արժույթը էժանացել է 0,52 դրամով: Եվրոյի փոխարժեքը նույն ժամանակահատվածում 417,91-ից բարձրացել է մինչև 421,13 դրամ կամ 3,22 դրամով: Ռուսական ռուբլին նվազել է 4,7052-ից մինչև 4,6065 դրամ կամ 0,099 դրամով:
Դոլարի փոխարժեքի սահմանափակ փոփոխությունը կրճատել է դոլարային ակտիվների և պարտավորությունների շաբաթական վերագնահատման մասշտաբը: Եվրոյի ավելի արտահայտված դինամիկան նշանակություն է ունեցել ներմուծման հաշվարկների, դրամական փոխանցումների և այդ արժույթով ֆինանսական գործառնությունների համար:
6. Պետական պարտք․ ՀԲ-ն 50% ՀՆԱ մակարդակում զգալի ռիսկեր չի տեսնում
Հայաստանի պետական պարտքը 2026 թ.-ի առաջին հինգ ամիսների արդյունքներով կազմել է ՀՆԱ-ի 41,3%-ը: Համաշխարհային բանկի ավագ տնտեսագետ Արմինե Մանուկյանի գնահատմամբ՝ տարեվերջին ցուցանիշը կարող է մոտենալ ՀՆԱ-ի 50%-ին, սակայն նման մակարդակը չի դիտարկվում որպես էական սպառնալիք երկրի մակրոտնտեսական կայունության համար:
Ֆինանսական շուկայի համար նշանակություն ունեն ոչ միայն պարտքի անվանական ծավալը, այլև դրա կառուցվածքը, սպասարկման արժեքը, մարման ժամկետները և տնտեսական աճի տեմպերը: ՀԲ-ի ընթացիկ գնահատականը կարող է վկայել սահմանված բյուջետային սահմանափակումների պահպանման դեպքում պարտքային քաղաքականության կառավարելի ռեժիմի պահպանման մասին:
7. Բանկային կառավարում․ Հայկ Ստեփանյանը հեռացել է «Բիբլոս Բանկ Արմենիա»-ի տնօրենի պաշտոնից
Հայկ Ստեփանյանը 2026 թ.-ի օգոստոսի 1-ից դադարեցրել է աշխատանքը «Բիբլոս Բանկ Արմենիա»-ի Գլխավոր գործադիր տնօրենի պաշտոնում: Բանկի Խորհուրդը Գլխավոր գործադիր տնօրենի ժամանակավոր պաշտոնակատար է նշանակել Անի Սարգսյանին, որը զբաղեցնում էր բանկի Գլխավոր ֆինանսական տնօրենի պաշտոնը:
Բանկի համար ղեկավարի փոփոխությունը նշանակում է անցում կառավարչական գործառույթների նոր բաշխմանը՝ օպերացիոն անընդհատության պահպանմամբ: Հաճախորդների և գործընկերների համար նշանակություն ունեն կորպորատիվ կառավարման կայունությունը, գործող պարտավորությունների կատարումը և որոշումների ընդունման սահմանված ընթացակարգերի պահպանումը:
8. Դրամավարկային քաղաքականություն․ փորձագետը թույլատրել է գների տեղային նվազում Ռուսաստան մատակարարումների սահմանափակումների պատճառով
Ռուսաստան հայկական ապրանքների մատակարարման սահմանափակումները ունակ են նվազեցնող ճնշում գործադրել Հայաստանի ներսում սպառողական առանձին գների վրա, սակայն դա բավարար չի լինի Կենտրոնական բանկի՝ տոկոսադրույքի նվազեցմանն անցնելու համար, հայտարարել է ֆինանսների նախկին նախարար Վարդան Արամյանը:
Նրա կարծիքով, եթե արտահանման համար նախատեսված գյուղատնտեսական արտադրանքի մի մասը մնա ներքին շուկայում, առաջարկի ավելացումը ունակ է նվազեցնել գները ապրանքային առանձին կատեգորիաներում, իսկ էֆեկտի մասշտաբները կախված են մատակարարումները այլ շուկաներ վերաուղղորդելու և այլընտրանքային երթուղիներ գտնելու ժամկետներից:
Բանկերի և ընկերությունների համար սա կարող է նշանակել դրամային ֆինանսավորման արժեքի գործող պարամետրերի պահպանում: Գյուղատնտեսական առանձին ապրանքների գների հնարավոր նվազումը կարող է ունենալ տեղային բնույթ և չփոխել ընդհանուր գնաճային միջավայրը, որը որոշում է դրամավարկային պայմանները:
Շաբաթվա ամփոփում
Անցած շաբաթ արժութային դինամիկան մնացել է զուսպ, իսկ մակրոտնտեսական օրակարգի կենտրոնում եղել են գնաճն ու պետական պարտքը: Ուշադրության հիմնական ուղղություններն են մնում բանկային աճի կայունությունը, դրամային ֆինանսավորման արժեքը, գների դինամիկան և պարտքային քաղաքականության պարամետրերի պահպանումը: